mini|desno|300px|Historijska karta Nizozemskih Antila s početka 20. vijeka Nizozemski Antili (), poznati i kao Holandski Antili, bili su autonomna država unutar Kraljevine Nizozemske koja je postojala od 1954. do 2010. Činili su je ostrva Saba, Sveti Eustahije, Sveti Martin, Aruba, Bonaire i Curaçao, koji se nalaze u području Malih Antila.
Nizozemski Antili osnovani su 1954. kao autonomni nasljednik nizozemske kolonije Curaçao i zavisnih teritorija. Njihovo raspuštanje 2010. predstavljalo je završetak procesa ustavnih promjena započetog ranije. Aruba je 1986. stekla status zasebne države unutar Kraljevine Nizozemske, dok su Curaçao i Sveti Martin taj status stekli 10. oktobra 2010. Istovremeno su Bonaire, Sveti Eustahije i Saba postali posebne općine Nizozemske i danas čine tzv. Karipsku Nizozemsku.
Surinam, koji je bio susjedna nizozemska kolonija u Južnoj Americi, nije bio dio Nizozemskih Antila. Umjesto toga, 1954. postao je zasebna autonomna država unutar Kraljevine Nizozemske, a potpunu nezavisnost stekao je 1975.
Iako su Nizozemski Antili prestali postojati kao ustavna cjelina 2010, ostrva koji su ih činili i danas su dio Kraljevine Nizozemske. Međutim, njihov ustavni i pravni položaj se razlikuje. Aruba, Curaçao i Sveti Martin danas su države unutar Kraljevine Nizozemske, dok su Bonaire, Sveti Eustahije i Saba dio Nizozemske kao posebne općine.
Ostrva koji su nekada činili Nizozemske Antile, zajedno s Arubom, danas se u širem geografskom i političkom kontekstu često nazivaju Nizozemskim Karibima, bez obzira na njihov sadašnji ustavni status.
Geografska podjela
mini|desno|300px|Ravničarski pejzaž ostrva Klein Bonaire Nizozemski Antili obuhvatali su šest ostrva u arhipelagu Mali Antili, koja su geografski bila podijeljena u dvije zasebne grupe, međusobno udaljene oko 800 kilometara:
Sjeverna grupa (SSS ostrva): Saba, Sveti Eustahije i Sveti Martin. Južna grupa (ABC ostrva): Aruba, Bonaire i Curaçao.
Sjeverna grupa
Sjeverna grupa ostrva u literaturi je poznata i pod nazivima Ostrva zavjetrine, Bovenwindska ostrva ili SSS ostrva, što predstavlja akronim nastao od početnih slova njihovih naziva (Saba, Sveti Eustahije, Sveti Martin).
Saba, Sveti Eustahije i Sveti Martin nalaze se u sjeveroistočnom dijelu Kariba, istočno od Portorika. Sva tri ostrva su vulkanskog porijekla i odlikuju se pretežno brdovitim reljefom.
22px|border Saba 22px|border Sveti Eustahije 22px|border Sveti Martin – obuhvata južni dio ostrva Sveti Martin, dok je sjeverni dio francuska prekomorska teritorija.
Ova granica na ostrvu Sveti Martin predstavljala je jedinu kopnenu granicu Nizozemskih Antila s nekom drugom državom. Sjeverna ostrva leže u pojasu čestih uragana, pa su znatno izloženija vremenskim nepogodama u odnosu na južnu grupu.
Južna grupa
Južna grupa ostrva u geografskoj literaturi nazivaju se i Ostrva privjetrine, Benedenwindska ostrva ili ABC ostrva, prema početnim slovima naziva triju ostrva koja je sačinjavaju (Aruba, Bonaire, Curaçao).
Aruba, Bonaire i Curaçao smješteni su u južnom dijelu Karipskog mora, neposredno uz sjevernu obalu Venecuele.
22px|border Aruba – imala je poseban status unutar Antila do izdvajanja 1. januara 1986. 22px|border Bonaire – uključuje i nenaseljeno ostrvce Klein Bonaire. 22px|border Curaçao – uključuje i nenaseljeno ostrvce Klein Curaçao.
Za razliku od vulkanskog sjevera, ABC ostrva su geološki starija, pretežno ravničarska i odlikuju se suhom, polupustinjskom klimom pod stalnim utjecajem istočnih pasatnih vjetrova. Zbog svog položaja blizu ekvatora i južnije od uobičajenih koridora tropskih ciklona, uragani ih pogađaju izuzetno rijetko.
Klima
Nizozemski Antili imali su tropsku klimu, ali su među njihovim ostrvima postojale izražene regionalne razlike. Saba, Sveti Eustahije i Sveti Martin, odnosno Bovenwindsa ostrva, imali su vlažniju tropsku klimu i veću količinu padavina, dok su Aruba, Bonaire i Curaçao, odnosno Benedenwindsa ostrva, imali znatno sušniju, polusušnu do suhu klimu. Razlika je posljedica geografskog položaja, reljefa i utjecaja sjeverne obale Južne Amerike.
SSS ostrva nalaze se u području koje je češće izloženo tropskim ciklonima. Sezona atlantskih uragana traje od juna do novembra, a Saba i Sveti Eustahije posebno su izloženi prolasku tropskih oluja i uragana. Na tim vulkanskim ostrvima obilne padavine povezane s tropskim ciklonima mogu izazvati bujične poplave, odrone i klizišta.
Nasuprot tome, ABC ostrva nalaze se na južnom rubu područja u kojem se razvijaju atlantski uragani. Njihova klima obilježena je toplim temperaturama tokom cijele godine, relativno malom količinom padavina i umjerenim do jakim istočnim pasatima. Aruba ima pretežno suhu klimu, dok Bonaire i Curaçao imaju polusuhu klimu prema Köppenovoj klasifikaciji.
Klimatske razlike bile su značajne i za način korištenja zemljišta i razvoj stanovništva. Sušnija ABC ostrva imala su ograničene mogućnosti za poljoprivredu i tradicionalno su bili povezani sa stočarstvom, proizvodnjom soli i drugim djelatnostima prilagođenim sušnoj klimi, dok su vlažnija i brdovitija SSS ostrva imala drugačije prirodne i poljoprivredne uslove.
Klimatske karakteristike ostrva mijenjaju se zbog globalnog zagrijavanja. Prema klimatskim scenarijima KNMI-ja, na Sabi i Svetom Eustahiju očekuju se više temperature, promjene u količini padavina i veća učestalost jakih uragana praćenih obilnim padavinama, dok su promjene na Bonaireu drugačije.
Historija
mini|desno|300px|U 18. stoljeću Sveti Eustahije bio je najvažnije nizozemsko ostrvo na Karibima.
Pretkolonijalno razdoblje i španska vlast
Ostrva koji će kasnije činiti Nizozemske Antile bila su naseljena autohtonim stanovništvom prije dolaska Evropljana. Na južnim ostrva Aruba, Bonaire i Curaçao živjeli su pripadnici domorodačkih zajednica povezanih s narodima sjeverne obale Južne Amerike, dok su i sjevernija ostrva imala vlastito autohtono stanovništvo.
Prvi evropski kontakti s ostrvima zabilježeni su krajem 15. stoljeća. Tokom drugog putovanja Kristofora Kolumba 1493. španska ekspedicija stigla je do ostrva sjevernog dijela arhipelaga, među kojima su bili Sveti Martin, Sveti Eustahije i Saba. Godine 1499. ekspedicija pod zapovjedništvom Alonsa de Ojede, u kojoj su učestvovali Amerigo Vespucci i kartograf Juan de la Cosa, istražila je južna ostrva Arubu, Bonaire i Curaçao.
Španija je tokom 16. stoljeća uspostavila vlast nad južnim ostrvima, ali oni nisu imali isti značaj kao veće španske kolonije na Karibima i u Južnoj Americi. Autohtono stanovništvo bilo je izloženo prisilnom odvođenju i radu, a dio stanovništva odveden je na Hispaniolu.
Nizozemsko osvajanje i kolonijalna privreda mini|desno|300px|Willemstad U prvoj polovini 17. stoljeća Nizozemska zapadnoindijska kompanija (WIC) počela je širiti nizozemsku vlast na Karibima. Godine 1634. WIC je osvojio Curaçao od Španije. Nizozemci su na ostrvu podigli Tvrđavu "Amsterdam", oko kojeg se razvijalo naselje Willemstad. Curaçao je postao važna nizozemska trgovačka i pomorska baza, kao i jedan od centara trgovine porobljenim Afrikancima.
Tokom 17. stoljeća Nizozemci su uspostavili vlast i na ostalim ostrvima koja će kasnije činiti Nizozemske Antile. Aruba i Bonaire došli su pod nizozemsku vlast 1636, dok je Sveti Eustahije iste godine postao nizozemski posjed. Saba je tokom narednih godina ušla u nizozemsku sferu, a nizozemski dio Svetog Martina uspostavljen je nakon podjele ostrva 1648. između Nizozemske i Francuske.
Nizozemska kolonijalna privreda oslanjala se na trgovinu, pomorstvo, plantažnu proizvodnju, vađenje soli i trgovinu robljem. Curaçao je posebno dobio važnu ulogu u atlantskoj trgovini robljem. Nakon dolaska WIC-a porobljeni Afrikanci dovođeni su na ostrvo, odakle su neki dalje prodavani drugim kolonijama, dok su drugi ostajali na Curaçau i radili na plantažama i u domaćinstvima.
Sveti Eustahije je tokom 18. stoljeća postao jedno od najvažnijih trgovačkih centara Kariba. Njegova uloga slobodne luke omogućila je intenzivnu trgovinu s britanskim, francuskim i drugim kolonijama. Tokom Američkog rata za nezavisnost ostrvo je bilo važan izvor oružja i druge robe za trinaest američkih kolonija. Zbog velikog obima trgovine i bogatstva koje se na njemu koncentrisalo dobio je nadimak "Zlatna stijena".
U februaru 1781. britanske snage pod zapovjedništvom admirala Georgea Brydgesa Rodneya zauzele su ostrvo Sveti Eustahije i opljačkale njegovu trgovačku imovinu. Iste godine ostrvo je više puta prelazio iz ruke u ruku, a njegovo ranije trgovačko značenje bilo je trajno oslabljeno.
Ropstvo i kolonijalna uprava
Nizozemska je 1815. učvrstila svoju vlast nad karipskim posjedima. U razdoblju od 1815. do 1828. postojale su zasebne upravne jedinice za Curaçao s Arubom i Bonaireom, te za ostrvo Sveti Eustahije sa Sabom i Svetim Martinom. Od 1828. do 1845. svako nizozemsko karipsko ostrvo bilo je zajedno sa Surinamom pod jednim guvernerom. Godine 1845. takva upravna struktura je napuštena, a svih šest ostrva stavljeno je pod upravu guvernera sa sjedištem na Curaçau.
U kolonijalnom sistemu ropstvo je bilo zakonski uređeno i predstavljalo je važan dio privrede nizozemskih karipskih posjeda. Na Curaçau je 1795. izbila velika pobuna porobljenih ljudi pod vodstvom Tule, koja je bila nasilno ugušena. Pobuna je postala jedan od najznačajnijih događaja u historiji ropstva na ostrvu.
Nizozemska je 1. jula 1863. ukinula ropstvo u svojim kolonijama na Karibima i u Surinamu. Na području nekadašnjih Nizozemskih Antila ukidanje ropstva označilo je kraj višestoljetnog pravnog sistema u kojem su porobljeni ljudi bili tretirani kao vlasništvo. Kolonijalni arhivi s Curaçaa, Arube, Svetog Martina i drugih ostrva svjedoče o sistemu ropstva, oslobađanju porobljenih ljudi i nadoknadama isplaćenim bivšim vlasnicima.
Godine 1865. stupile su na snagu nove Uredbe o upravljanju za koloniju Curaçao. Njima je osnovan Kolonijalni savjet kao savjetodavno tijelo, dok je izvršna vlast ostala koncentrisana u rukama guvernera. Ustavna reforma iz 1936. dodatno je promijenila kolonijalnu upravu, ali je politička moć i dalje bila ograničena.
Naftna industrija i Drugi svjetski rat
Početkom 20. stoljeća razvoj naftne industrije u Venezueli znatno je promijenio privredu Curaçaa i Arube. Nakon otkrića velikih naftnih nalazišta oko jezera Maracaibo, Royal Dutch Shell odlučio je izgraditi rafineriju na Curaçau. Izgradnja je započela tokom Prvog svjetskog rata, a rafinerija je puštena u rad u maju 1918. Nafta je ubrzo postala osnova industrijalizacije i privrednog rasta Curaçaa.
Na Arubi je kompanija Lago Oil & Transport Co. Ltd 1924. uspostavila naftni pretovarni terminal, a 1929. počela je s radom velika rafinerija u području San Nicolaasa. Razvoj naftne industrije doveo je do naglog povećanja broja stanovnika, izgradnje nove infrastrukture i velikih društvenih promjena na ostrvu.
Tokom Drugog svjetskog rata naftne rafinerije na Curaçau i Arubi imale su veliki strateški značaj za Saveznike. Nakon njemačkog napada na Nizozemsku 10. maja 1940, britanske snage stigle su na ostrva kako bi pomogle u njihovoj odbrani i zaštiti rafinerija. Početkom 1942. nizozemska vlada zatražila je od Sjedinjenih Američkih Država pomoć u odbrani ostrva, nakon čega su američke snage zamijenile britanske. Američke snage bile su zadužene prvenstveno za zaštitu rafinerija i drugih strateških postrojenja, pri čemu je nizozemska civilna uprava i dalje zadržala vlast nad ostrvima.
Ratna potražnja za naftom dodatno je povećala privredni značaj Curaçaa i Arube. Rafinerije su bile među važnim izvorima goriva za savezničke ratne operacije, zbog čega su ostrva postala ciljevi njemačkih pomorskih napada. Rat je istovremeno ubrzao političke i društvene promjene i povećao značaj zahtjeva za većom autonomijom.
Autonomija i nastanak Nizozemskih Antila