Prokoško jezero se nalazi na planini Vranici, Bosna i Hercegovina i koluvijalnog je porijekla i leži na magmatskim stijenama-riolitima. Nalazi se na 1670 metara nadmorske visine. Od Fojnice je udaljeno 22 km. Asfaltni put vodi do sela Tocila, a zatim makadamski uz rječicu Jezernicu, Vlaški ravni i Hrid. lijevo|mini|267x267piksel|Šetnica na Prokoškom jezeru Jezerski ekosistem predstavlja izuzetno važno stanište za specifičnu floru i faunu visokoplaninskih područja. Najveća prirodna specifičnost jezera jeste bosanski alpski triton (Ichthyosaura alpestris reiseri), rijetka i zaštićena podvrsta gorskog vodenjaka. Ova vrsta odlikuje se neotenijom, odnosno sposobnošću da zadrži osobine ličinke i u odraslom dobu. Pored vodozemaca, okolna vegetacija obuhvata bogat pojas endemskih i ljekovitih planinskih biljaka, poput borovnice i raznih vrsta alpina. Vodom se puni iz podjezerskih i okolnih izvora na padinama Debelog brda, topljenjem snijega do kasno u proljeće i kišom u ostatku godine. Iznad samog jezera je najviši vrh Vranice – Nadkrstac, koji doseže 2112 m nadmorske visine. Jezerska kotlina je posljedica dominantnog uticaja tektonskih, fluvijalnih, kraških, gravitacionih i nivacionih procesa. Ima oblik kraške vrtače sa pravilnim stepenastim smanjenjem površina izmeđi izobata, slično kraškim vrtačama, od površine jezera do najveće dubine od 13 m.
U jezeru je još uvijek ostao endemični primjerak vodozemca – Raizerov triton (Triturus alpestris reiseri) koji u Bosni i Hercegovini obitava na većem broju lokaliteta. Osim tritona, u jezeru i oko njega moguće je pronaći i brojne druge biljne i životinjske vrste. Jezero je poribljeno kalifornijskom pastrmkom, što se pokazalo greškom, jer je ta vrsta ribe poznati predator i uništava tritona.
Oko jezera su brojne pastirske kolibe, pravljene od drveta, grupisane u katune (pastirska naselja). Mnogi mještani koliba koje okružuju jezero dolaze u proljetnim i ljetnim mjesecima ovdje čuvati stoku, brati plodove poput borovnica ili malina i raditi sir. Poneki i izdaju svoje kolibe turistima.Vranica - DINARSKO GORJE
Sistematska naučna istraživanja Prokoškog jezera započela su krajem 19. stoljeća. Poznati ornitolog Zemaljskog muzeja u Sarajevu, Othmar Reiser, prvi je 1891. godine skrenuo pažnju naučne javnosti na jedinstveni biološki diverzitet ovog lokaliteta, dok je njemački herpetolog Franz Werner 1902. godine opisao specifičnog podzemno-vodenog vodozemca po kojem je jezero postalo poznato. Geomorfološki gledano, jezerski basen obuhvata površinu od oko 48.000 m², s dužinom od 426 metara i prosječnom širinom od oko 113 metara. Iako maksimalna dubina u pojedinim dijelovima dostiže i do 13 metara, tokom sušnih ljetnih mjeseci nivo vode znatno opada, što direktno utiče na stabilnost jezerskog ekosistema.
U drugoj polovini 20. stoljeća i početkom 21. stoljeća, prirodni balans jezera narušen je nekontrolisanim ljudskim uticajem. Ključni ekološki problem nastao je nerazmišljenim ubacivanjem neautohtonih ribljih vrsta, poput kalifornijske pastrmke, koja je postala direktni predator endemskog alpskog tritona i time dovela ovu rijetku podvrstu na rub izumiranja. Dodatni pritisak predstavlja i intenzivna izgradnja vikend-objekata bez adekvatnog rješavanja otpadnih voda. Kako bi se spriječila dalja degradacija, područje od 2.225 hektara obuhvaćeno je Odlukom o proglašenju Spomenika prirode, čime su definisane tri zaštitne zone s ciljem sanacije jezerske vode, kontrole turizma i obnove autohtone faune Zaštićeno područje - Spomenik prirode Zajedno sa okolinom, jezero je 1984 proglašeno regionalnim parkom prirode, te postalo zona stroge zaštite. U 2005. godini područje je uključeno u III kategoriju zaštićenih područja (spomenik prirode), prema kriterijima IUCN–a, kao i po kategorizaciji zaštićenih područja utvrđenih Zakonom o zaštiti prirode Federacije Bosne i Hercegovine.Zaštićena područja FBiH - Spomenik prirode Prokoško jezero - e-prirodafbih.ba Zbog mnogobrojnih vikendica izgrađenih od 1960. narušen je pejzaž jezera. Vještačkim zahvatom na koritu otoke jezera, izdignut je nivo jezera, što može izazvati negativne posljedice za njegov daljnji razvoj.Muriz Spahić, Emir Temimović, Haris Jahić - SPOMENIK PRIRODE PROKOŠKO JEZERO
Također pogledajte Spisak jezera u Bosni i Hercegovini Reference
Vanjski linkovi
Kategorija:Jezera u Bosni i Hercegovini Kategorija:Spomenici prirode u Bosni i Hercegovini Kategorija:Fojnica Kategorija:Zaštićena područja osnovana 2005.