Zločinački umovi () američka je kriminalistička TV-serija koja prati rad FBI-eve Jedinice za analizu ponašanja – JAP (), čije je sjedište u Quantiku (Virginia). Emitirana je od 2005. do 2020. i snimljeno je 15 sezona. Od drugih serija slične vrste razlikuje se po tome što se više fokusira na kriminalca nego na sam zločin. Seriju su producirali The Mark Gordon Company u asocijaciji sa CBS Television Studios i ABC Studios. Originalni naziv bio je Quantico i pilot-epizoda snimljena je u Vancouveru. U scenariju za Quantico Gideonovo prezime bilo je Donovan.

Serija je stekla pohvale kritičara za karakterizaciju, tempo, atmosferu, glumu, režiju i scenarij. Postala je hit za CBS kad je riječ o rejtingu i redovno je bila jedna od najgledanijih serija te mreže tokom 15 godina emitiranja. Njen uspjeh doveo je do razvoja dvije spin-off serije i videoigre zasnovane na seriji.

Pozadina mini|lijevo|200px|Scena sa snimanja iz šeste sezone Serija je u početku bila fokusirana na Jasona Gideona (Mandy Patinkin), Aarona "Hotcha" Hotchnera (Thomas Gibson) i ostatak JAP-a, koji su u prvoj sezoni još činili Elle Greenaway (Lola Glaudini), Derek Morgan (Shemar Moore), Spencer Reid (Matthew Gray Gubler), Jennifer Jareau ili "JJ" (A. J. Cook) i Penelope Garcia (Kirsten Vangsness).

U drugoj sezoni Greenaway napušta ekipu nakon šeste epizode ("The Boogeyman"), a nju je od devete epizode ("The Last Word") zamijenila Emily Prentiss (Paget Brewster), što je iznenadilo i Gideona i Hotchnera. Početkom treće sezone ekipu napušta i Gideon, nakon druge epizode ("In Name and Blood"). Od šeste epizode ("About Face") zamijenio ga je David Rossi (Joe Mantegna), osnivač JAP-a, koji se vratio nakon što se neko vrijeme bio povukao zbog pisanja knjiga.

Prije početka šeste sezone objavljeno je da će Brewsterina uloga biti reducirana tokom sezone, a da će ugovor s Cook biti okončan; zamijenila ih je Rachel Nichols u ulozi Ashley Seaver, kadetkinje FBI-a. Odluka da Cook i Brewster budu razriješen ugovora rezultirala je revoltom ljubitelja serije, koji su počeli potpisivati protestne peticije. Posljedično, Cook i Brewster vraćene su u seriju za sedmu sezonu, a Nichols je otpuštena. Brewster je potom napustila seriju nakon te sezone; u osmoj sezoni zamijenila ju je Jeanne Tripplehorn u ulozi Alex Blake, lingvističke stručnjakinje. Brewster se, međutim, ipak pojavila kao gošća u jubilarnoj 200. epizodi.

Nakon dvije sezone Tripplehorn je otpuštena; u 10. sezoni glumačkoj ekipi pridružila se Jennifer Love Hewitt u ulozi Kate Callahan. Tokom te sezone producenti su "ubili" lik Gideona van ekrana; izvršna producentica Erica Messer rekla je da je ta odluka donesena jer je postalo jasno da se Patinkin neće vratiti u seriju, ali da bi Gideon mogao biti prikazan u prisjećanjima ako bi se ikad vratio.

Cook i Hewitt bile su na pauzi od snimanja zbog svojih trudnoća nakon završetka produkcije 10. sezone; Aisha Tyler, koja glumi dr. Taru Lewis, pridružila se seriji na početku 11. sezone u epizodnoj ulozi iako se pojavila u većini epizoda. Cook se vratila nakon sedme epizode te sezone, ali se Hewitt nije vratila. Moore je napustio seriju pri kraju iste sezone; razmatrao je da to uradi u 10. sezoni, kad mu je istekao prethodni ugovor, ali su ga uvjerili da ostane kako bi se njegovom liku omogućio odgovarajući oproštaj. Messer je rekla da je prvobitno bilo planirano da Moore snimi šest epizoda, ali je odlučeno da se to produži na prvih 18 jer se šest "nije činilo dovoljnim".

Sedmicu nakon Mooreovog odlaska Brewster se drugi put pojavila kao specijalna gošća; u 12. sezoni još je jednom postala članica glavne postave. Moorea je u 12. sezoni zamijenio Adam Rodriguez u ulozi Lukea Alveza, agenta iz Jedinice za hvatanje bjegunaca. Tyler je također promovirana u glavnu postavu od te sezone. Nakon toga Gibson je suspendiran, a kasnije je dobio otkaz zbog sukoba s jednim od producenata na setu; njegov lik Hotchner izbačen je iz serije. Gibsona je zamijenio Damon Gupton u ulozi Stephen Walker, iskusni profiler iz Programa za analizu (kontraobavještajnog odsjeka FBI-a), koji je u JAP donio svoje vještine u hvatanju špijuna. Guptonov ugovor nije obnovljen nakon 12. sezone, a CBS je naveo da je njegov odlazak bio "dio kreativne promjene u seriji". Daniel Henney, koji je bio među glavnim glumcima u spin-offu Zločinački umovi: Preko granice, tumačeći lik Matta Simmonsa, pridružio se glavnoj seriji u 13. sezoni, također kao član glavne postave.

Termin "UnSub", koji se vrlo često koristi u seriji, skraćenica je od izraza "unknown subject", tj. "nepoznati subjekt" u istrazi.

Likovi Glavni {| class="wikitable sortable" width="100%" ! rowspan="2" | Lik !! rowspan="2" | Glumac !! rowspan="2" | Pozicija !! colspan="15" | Sezone |- ! width="5%" | 1. ! width="5%" | 2. ! width="5%" | 3. ! width="5%" | 4. ! width="5%" | 5. ! width="5%" | 6. ! width="5%" | 7. ! width="5%" | 8. ! width="5%" | 9. ! width="5%" | 10. ! width="5%" | 11. ! width="5%" | 12. ! width="5%" | 13. ! width="5%" | 14. ! width="5%" | 15. |- | Mandy Patinkin | Jason Gideon | Stariji nadzorni specijalni agent | colspan="3" Mandy Patinkin pojavio se samo u prve dvije epizode treće sezone. | colspan="6" | colspan="1" Ben Savage glumi mladog Gideona. | colspan="4" | colspan="1"

| Thomas Gibson | Aaron Hotchner | Šef jedinice | colspan="12" Thomas Gibson pojavio se samo u prve dvije epizode 12. sezone. | colspan="3" |- | Lola Glaudini | Elle Greenaway | Nadzorna specijalna agentica | colspan="2" | colspan="13" |- | Shemar Moore | Derek Morgan | Nadzorni specijalni agent | colspan="11" | colspan="2" | colspan="2" |- | Matthew Gray Gubler | Dr. Spencer Reid | Nadzorni specijalni agent | colspan="15" |- | A. J. Cook | Jennifer Jareau | Veza s medijima / Nadzorna specijalna agentica | colspan="5" | | colspan="9" |- | Kirsten Vangsness | Penelope Garcia | Tehnička analitičarka / Veza s medijima | colspan="1" style="background: #ffd" align="center"| Također u glavnoj ulozi | colspan="14" |- | Paget Brewster | Emily Prentiss | Nadzorna specijalna agentica / Šefica jedinice | colspan="1" | colspan="6" | colspan="1" | colspan="1" | colspan="1" | colspan="1" | colspan="4" |- | Joe Mantegna | David Rossi | Stariji nadzorni specijalni agent | colspan="2" | colspan="13" |- | Rachel Nichols | Ashley Seaver | FBI-kadetkinja / Specijalna agentica | colspan="5" | colspan="1" | colspan="9" |- | Jeanne Tripplehorn | Dr. Alex Blake | Lingvistička stručnjakinja | colspan="7" | colspan="2" | colspan="6" |- | Jennifer Love Hewitt | Kate Callahan | Tajna agentica | colspan="9" | colspan="1" | colspan="5" |- | Aisha Tyler | Dr. Tara Lewis | Forenzička psihologinja | colspan="10" | | colspan="4" |- | Adam Rodriguez | Luke Alvez | Agent u Jedinici za hvatanje bjegunaca | colspan="11" | colspan="4" |- | Damon Gupton | Stephen Walker | Nadzorni specijalni agent | colspan="11" | colspan="1" | colspan="3" |- | Daniel Henney | Matt Simmons | Agent za specijalne operacije | colspan="9" | colspan="1" | colspan="1" | colspan="1" | colspan="3"

Članovi JAP-a mini|desno|350px|Postava iz 4. sezone; slijeva: Reid, Prentiss, Morgan, Hotchner, Rossi, J. J. i Garcia. Jason Gideon poznat je kao najbolji profiler JAP-a. Pred početak serije bio je šef tima, ali je doživio slom živaca nakon što je poslao tim od šest agenata u jedno skladište u Bostonu, gdje su svi poginuli od skrivene bombe. Na početku serije vraća se na mjesto šefa tima nakon šest mjeseci medicinskog dopusta, a za to vrijeme mijenjao ga je Hotchner. Gideon ima pristup tajnim dosjeima i uradio je neke tajne analize ponašanja za CIA-u. Veoma je dobar u šahu i jedini je član tima koji uvijek može pobijediti Reida. Gideon mu je i mentor, a, iako je nepisano pravilo da članovi tima ne profiliraju jedni druge, on im često pruža moralnu podršku i ohrabrenje kad ih "stisnu" stresovi uzrokovani poslom. Nakon niza emocionalno iscrpljujućih slučajeva i ubistva njegove prijateljice Sarah u njegovoj kući od serijskog ubice u bijegu počinje osjećati da je "sagorio" i vraća vodstvo tima Hotchneru. Posljednja kap bila je kad je Hotchner dobio dvosedmičnu neplaćenu suspenziju od Strauss – potez za koji je smatrao sebe odgovornim. Odlazi u svoju kolibu i ostavlja pismo za Reida, za koga je znao da će ga potražiti. Kad Reid dođe u kolibu, zatječe je praznu; u njoj su bili samo pismo, te Gideonova značka i pištolj. U njegovoj posljednjoj sceni vidimo ga kako konobarici u jednoj zalogajnici u Nevadi govori da ne zna kamo je pošao ni kako će znati da je stigao na odredište, a zatim sjeda u automobil i odlazi u nepoznatom pravcu. U 10. sezoni ubio ga je sumnjivac iz jednog od njegovih prvih slučajeva, s tim da to nije prikazano na ekranu. Aaron "Hotch" Hotchner Studirao je pravo i bivši je tužilac; prvo je bio raspoređen u FBI-ev ured u Seattleu. Jedan je od najiskusnijih agenata u JAP-u, u kojoj je služio od osnivanja jedinice. Bori se (neuspješno) da izbalansira zahtjeve svog posla i porodičnog života. Njegova supruga Haley razvela se od njega u trećoj sezoni, a u petoj ju je ubio kriminalac u bijegu poznat pod nadimkom Bostonski kosac (The Boston Reaper). Hotchner ubija Kosca i spašava svog sina Jacka, nakon čega odlazi na odsustvo i privremeno predaje vodstvo tima Morganu. U sedmoj sezoni počinje se viđati s Beth Clemmons (Bellamy Young), ali veza biva okončana kad Beth prihvati ponudu za posao u Hong Kongu. Nakon sukoba s producentom na setu Gibson je uklonjen iz glavne postave poslije druge epizode 12. sezone, što je objašnjeno time da je Hotchner otišao na jedan privremeni zadatak. U kasnijoj epizodi otkriveno je da su on i Jack ušli u program za zaštitu svjedoka nakon što je Jacka uhodio Peter "Mr. Scratch" Lewis, serijski ubica iz jednog ranijeg slučaja JAP-a. Nakon Lewisove smrti na početku 13. sezone Prentiss otkriva da je Hotchner odabrao da se ne vrati u JAP nego da se umjesto toga potpuno posveti roditeljskim dužnostima prema Jacku. Elle Greenaway Poput Hotchnera, i ona je prvo bila raspoređena u Seattle, a zatim je došla u JAP kao stručnjakinja za seksualne zločine. Otac joj je bio njujorški policajac koji je poginuo na dužnosti. Polukubanka je i govori španski. Doživjela je tešku emocionalnu traumu nakon što ju je u finalu prve sezone ranio zločinac koji je sam sebe nazvao "Kraljem Ribarom" (lik iz legendi o kralju Arthuru). Odmah na početku druge sezone publika vidi da je preživjela i da se vratila na dužnost ranije nego što su to htjeli Gideon i Hotchner. Nekoliko epizoda kasnije, dok je sama iz zasjede nadgledala osumnjičenika za niz silovanja, upala je u njegovu kuću i hladnokrvno ga ubila. Lokalna policija proglasila je to samoodbranom, ali su Gideon i Hotchner doveli u pitanje njenu sposobnost kao profilera nakon tog slučaja. Uskoro je dala otkaz, predavši Hotchneru značku i pištolj, uz izjavu da to "nije priznanje krivice".