Wilhelm Maximilian Wundt bio je njemački fiziolog, filozof, psiholog i univerzitetski profesor, koji se smatra jednim od osnivača moderne psihologije i ocem eksperimentalne psihologije. Među prvima je psihologiju izdvojio kao samostalnu naučnu disciplinu, odvojenu od filozofije i biologije, te je bio prvi naučnik koji je sebe nazivao psihologom.
Godine 1879. na Univerzitetu u Leipzigu osnovao je prvu laboratoriju za eksperimentalna psihološka istraživanja, čime je postavljen osnov za institucionalni razvoj psihologije kao samostalne naučne discipline. Također je 1881. pokrenuo i prvi naučni časopis za psihološka istraživanja, Philosophische Studien (izlazio od 1881. do 1902), kojeg je kasnije naslijedio časopis Psychologische Studien (od 1905. do 1917), s ciljem objavljivanja istraživačkih radova svog instituta.
Prema anketi objavljenoj 1991. u časopisu American Psychologist, u kojoj je učestvovalo 29 američkih historičara psihologije, Wundt je zauzeo prvo mjesto među najznačajnijim psiholozima svih vremena, ispred Williama Jamesa i Sigmunda Freuda.
Biografija
Rani život
Wundt je rođen 16. augusta 1832. u Neckarauu u Badenu (danas dio Mannheima) kao četvrto dijete Maximiliana Wundta (1787–1846), luteranskog svećenika, i Marie Frederike, rođene Arnold (1797–1868). Dvoje njegove braće i sestara umrlo je u ranom djetinjstvu, dok je brat Ludwig doživio odraslu dob. Wundtov djed po ocu bio je Friedrich Peter Wundt (1742–1805), profesor geografije i pastor u Wieblingenu. Kada je Wundtu bilo oko šest godina, njegova porodica preselila se u Heidelsheim, tada mali srednjovjekovni grad u Baden-Württembergu.
Wundt je rođen u vrijeme Njemačkog saveza, u razdoblju koje pojedini historičari opisuju kao privredno stabilno. U tom periodu ulagalo se u obrazovanje, medicinu i tehnološki razvoj, što je doprinijelo razvoju nauke i stvaranju novih istraživačkih pristupa, uključujući i razvoj psihologije kao zasebne naučne discipline.
Obrazovanje i karijera u Heidelbergu
Wundt je od 1851. do 1856. studirao na Univerzitetu u Tübingenu, Univerzitetu u Heidelbergu i Univerzitetu u Berlinu. Nakon što je 1856. na Univerzitetu u Heidelbergu stekao zvanje doktora medicine pod mentorstvom Karla Ewalda Hassea, kratko je studirao kod Johannesa Petera Müllera i Emila du Bois-Reymonda, a potom se pridružio osoblju Univerziteta u Heidelbergu. Godine 1858. postao je asistent fizičara i fiziologa Hermanna von Helmholtza, zadužen za izvođenje laboratorijskih vježbi iz fiziologije. U tom periodu napisao je djelo Prilozi teoriji osjetne percepcije (1858–1862).
Godine 1864. imenovan je vanrednim profesorom antropologije i medicinske psihologije, a iste godine objavio je i udžbenik o ljudskoj fiziologiji. Prema sadržaju njegovih predavanja i naučnim interesovanjima, sve se više usmjeravao prema psihologiji i srodnim disciplinama. Njegova predavanja iz psihologije objavljena su 1863–1864. pod naslovom Predavanja o psihologiji čovjeka i životinja.
Nakon toga započeo je rad na djelu Osnove fiziološke psihologije (), koje je objavljeno 1874. Djelo se u historiografiji psihologije često smatra prvim udžbenikom posvećenim eksperimentalnoj psihologiji.
Brak i porodica
Wundt je 1867, u blizini Heidelberga, upoznao Sophie Mau (1844–1912). Bila je najstarija kćerka profesora teologije na Univerzitetu u Kielu Heinricha Augusta Maua i njegove supruge Louise, rođene von Rumohr, te sestra arheologa Augusta Maua. Vjenčali su se 14. augusta 1872. u Kielu.
Imali su troje djece: Eleanor (1876–1957), koja je kasnije pomagala ocu u njegovom radu, Louise, zvanu Lilli (1880–1884) i Max (1879–1963), koji je kasnije postao profesor filozofije.
Karijera u Zürichu i Leipzigu
Godine 1875. Wundt je imenovan profesorom induktivne filozofije u Zürichu, a iste godine prihvatio je mjesto profesora filozofije na Univerzitetu u Leipzigu. Na tom univerzitetu Ernst Heinrich Weber i Gustav Theodor Fechner postavili su osnove istraživanja iz osjetne psihologije i psihofizike, dok je dva vijeka ranije Gottfried Wilhelm Leibniz razvio svoju filozofiju i teorijsku psihologiju, koje se smatraju važnim utjecajima na Wundtov filozofski i psihološki razvoj. Wundtovo poštovanje prema Ernstu Heinrichu Weberu vidljivo je i u njegovim memoarima, u kojima je zapisao da Webera treba smatrati ocem eksperimentalne psihologije:
Laboratorija za eksperimentalnu psihologiju
Wundt je 1879. na Univerzitetu u Leipzigu osnovao laboratoriju posvećenu isključivo psihološkim istraživanjima. Ovaj događaj u historiografiji psihologije često se navodi kao simboličan ili institucionalni početak psihologije kao samostalne naučne discipline. U laboratoriji su radili brojni postdiplomci koji su provodili istraživanja o temama koje je određivao Wundt, a laboratorija je privukla mlade naučnike iz različitih dijelova svijeta zainteresirane za razvoj nove psihološke nauke.
Univerzitet u Leipzigu dodijelio je Wundtu laboratorijski prostor još 1876. kako bi u njemu smjestio opremu koju je donio iz Züricha. Laboratorija se nalazila u zgradi Konvikt, a zbog nepraktičnosti stalnog prenošenja opreme između laboratorije i učionice, mnoge demonstracije izvodio je upravo u tom prostoru. Wundt je dao izraditi odgovarajuće istraživačke instrumente te je prikupio veliki broj uređaja, među kojima su bili tahistoskopi, hronoskopi, njihala, električni uređaji, mjerači vremena i instrumenti za mapiranje osjeta. Pojedinim postdiplomcima često je povjeravao određeni instrument sa zadatkom da razviju nove mogućnosti njegove primjene u budućim eksperimentalnim istraživanjima. Između 1885. i 1909. u laboratoriji je radilo 15 asistenata.
Godine 1879. Wundt je započeo provođenje eksperimenata koji nisu bili dio redovne nastave. Prema nekim historičarima psihologije, upravo se ta istraživanja smatraju obilježjem prve laboratorije namijenjene isključivo psihološkim istraživanjima. Univerzitet je laboratoriju službeno priznao kao dio univerziteta tek 1883. Tokom narednih godina laboratorija se proširila na jedanaest prostorija. Psihološki institut, kako je kasnije nazvan, naposljetku je preseljen u novu zgradu projektovanu posebno za potrebe psiholoških istraživanja
Wundtova nastava na Institutu za eksperimentalnu psihologiju
Pregled Wundtovih predavanja tokom zimskih semestara od 1875. do 1879. pokazuje da je nastavni program obuhvatao širok spektar tema. Predavanja su održavana šest dana sedmično, u prosjeku po dva sata dnevno. Tako je, na primjer, u zimskom semestru 1875. predavao psihologiju jezika, antropologiju, logiku i epistemologiju, dok su u narednom ljetnom semestru među predmetima bili psihologija, mozak i nervni sistem te fiziologija. U narednim semestrima u nastavni program bili su uključeni i kosmologija, historija filozofije i opća filozofija.
Wundtovi doktoranti
U periodu od 1875. do 1919. Wundt je bio mentor pri izradi velikog broja doktorskih disertacija. Pod njegovim mentorstvom doktoriralo je 185 studenata, među kojima je bilo 70 stranaca, uključujući 23 studenta iz Rusije, Poljske i drugih istočnoevropskih zemalja te 18 iz Sjedinjenih Američkih Država.
Mnogi njegovi studenti kasnije su ostvarili značajne akademske karijere u psihologiji i srodnim disciplinama. Među njemačkim učenicima bili su Oswald Külpe, profesor na Univerzitetu u Würzburgu, Ernst Meumann, profesor u Leipzigu i Hamburgu te jedan od pionira pedagoške psihologije, Hugo Münsterberg, profesor u Freiburgu i na Univerzitetu Harvard te jedan od osnivača primijenjene psihologije, kulturni psiholog Willy Hellpach te Armenac Gourgen Edilyan.
Među njegovim američkim studentima bili su James McKeen Cattell, prvi profesor psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama, Granville Stanley Hall, začetnik pokreta dječije psihologije i teoretičar razvoja adolescencije te rektor Univerziteta Clark, Charles Hubbard Judd, direktor Pedagoškog fakulteta Univerziteta u Chicagu, Walter Dill Scott, koji je dao značajan doprinos razvoju industrijske psihologije i predavao na Univerzitetu Harvard, Edward Bradford Titchener, Lightner Witmer, osnivač prve psihološke klinike u Sjedinjenim Američkim Državama, Frank Angell, Edward Wheeler Scripture i James Mark Baldwin, jedan od osnivača Odsjeka za psihologiju Univerziteta Princeton te istraživač koji je dao značajan doprinos ranoj psihologiji, psihijatriji i teoriji evolucije.
Zahvaljujući velikom broju svojih učenika, Wundt zauzima važno mjesto u akademskoj genealogiji većine američkih psihologa prve i druge generacije. Među njegovim istaknutim studentima i saradnicima bili su i Englez Charles Spearman, Rumun Constantin Rădulescu-Motru, personalistički filozof i predstojnik Odsjeka za filozofiju Univerziteta u Bukureštu, Hugo Eckener, direktor kompanije Luftschiffbau Zeppelin, kao i filozofi Rudolf Eisler i srbijanski filozof Ljubomir Nedić. Među studentima i posjetiocima koji su kasnije stekli međunarodni ugled bili su Vladimir Bekhterev, Franz Boas, Émile Durkheim, Edmund Husserl, Bronisław Malinowski, George Herbert Mead, Edward Sapir, Ferdinand Tönnies i Benjamin Lee Whorf.
Sredinom 20. vijeka veliki dio Wundtovog naučnog rada bio je manje zastupljen u američkoj psihološkoj literaturi zbog nedostatka odgovarajućih prijevoda njegovih djela, pogrešnih tumačenja pojedinih njegovih učenika te kritika koje je biheviorizam upućivao Wundtovom istraživačkom programu.
Penzionisanje i smrt mini|desno|300px|Nadgrobni spomenik Wilhelma i Sophie Wundt Wundt se penzionisao 1917. kako bi se u potpunosti posvetio naučnom pisanju. Prema Wirthovim navodima (1920), Wundt je tokom ljeta 1920. godine osjećao da mu slabi životna snaga te je preminuo 31. augusta 1920.
Sahranjen je na Južnom groblju u Leipzigu zajedno sa suprugom Sophie i kćerkama Lilli i Eleanor.
Priznanja i počasti
Wundtu su dodijeljeni počasni doktorati Univerziteta u Leipzigu i Univerziteta u Göttingenu, kao i odlikovanje Pour le Mérite za nauku i umjetnost. Tri puta je bio nominovan za Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu.
Bio je počasni član dvanaest naučnih organizacija i društava te dopisni član trinaest akademija nauka u Njemačkoj i inostranstvu. Između ostalog, 1895. izabran je za međunarodnog člana Američkog filozofskog društvo, a 1909. za stranog člana Nacionalne akademije nauka Sjedinjenih Američkih Država.
Po njemu je nazvan asteroid 635 Vundtija.
Pregled Wundtovog rada
Wundt je naučnu karijeru započeo kao ljekar i neurofiziolog, a kasnije se usmjerio na istraživanja iz osjetne fiziologije, psihofizike i psihologije. U historiografiji psihologije smatra se jednim od glavnih osnivača eksperimentalne psihologije kao samostalne naučne discipline. Utemeljio je eksperimentalnu psihologiju te jednim od pionira kulturne psihologije. Razvio je istraživački program u empirijskoj psihologiji, a na njegovim psihološkim teorijama zasnivaju se i njegovi filozofski i etički radovi.
Wundtovo epistemološko stanovište, razlikovalo se od učenja Johna Lockea, engleskog empirizma i senzualizma, što je jasno izraženo u njegovoj knjizi Prilozi teoriji osjetne percepcije () iz 1862. Na naslovnoj stranici knjige nalazi se citat Gottfried Wilhelm Leibniza:
Prema Wundtu, u takva načela ubrajaju se logičko zaključivanje, kategorije mišljenja, načelo uzročnosti, načelo svrhovitosti (teleologija), načelo emergencije te druga epistemološka načela.
Najznačajnija Wundtova djela su:
Lehrbuch der Physiologie des Menschen (Udžbenik ljudske fiziologije, 1864/1865; 4. izdanje 1878); Grundzüge der physiologischen Psychologie (Osnove fiziološke psihologije, 1874; 6. izdanje 1908–1911, 3 toma); System der Philosophie (Sistem filozofije, 1889; 4. izdanje 1919, 2 toma); Logik: Eine Untersuchung der Prinzipien der Erkenntnis und der Methoden wissenschaftlicher Forschung (Logika: Istraživanje principa spoznaje i metoda naučnog istraživanja, 1880–1883; 4. izdanje 1919–1921, 3 toma);