250px|desno|mini|Teritorijalne izmjene u kineskoj historiji

Historija Kine prema tradiciji zasnovanoj na kasnijim historijskim zapisima počinje u periodu Tri Suverena i Pet Careva od oko prije 5.000 godina, a prvi arheološki nalazi koji te zapise djelimično potvrđuju datiraju od 16. vijeka p. n. e. Kina se zato smatra jednom od najstarijih kontinuiranih civilizacija. Oklopi kornjača s oznakama koje podsjećaju na drevno kinesko pismo iz doba dinastije Shang su radiokarbonski datirane na oko 1500. p. n. e. Kineska civilizacija je nastala u gradovima-državama u dolini Žute rijeke. Godina 221. p. n. e. se uzima kao datum kada je Kina konačno postala ujedinjena kao veliko kraljevstvo ili imperija. Dinastije koje su slijedile su razvile birokratske sisteme koje su omogućile kineskom caru da vlada velikom teritorijom.

Kinu je prvi ujedinio Qin Shi Huang godine 221. p. n. e. Kina je nakon toga prolazila kroz period političkog jedinstva i nejedinstva, a povremeno su njom dominirali stranci, većina od kojih se asimilirala u kinesko stanovništvo. Kulturni i politički utjecaji iz mnogih dijelova Azije, preko valova doseljavanja, ekspanzije i asimilacije, stopili su se u kinesku kulturu.

Prahistorijska Kina

lijevo|mini|200px|Frula Gudi pronađena u Jiahu, Muzej u Henanu

Kina je geografski i klimatski bila pogodno mjesto za naseljavanje ljudi koji su se tim područjima počeli naseljavati prije 500.000 godina. Prije toga, u jugoistočnoj Kini, pronađeni su ostaci ranih hominida slični javanskom čovjeku. Pekinški čovjek, podvrsta homo erectusa, živio je oko Po Haia, na jugoistoku, ali i u srednjoj i južnoj Kini. Homo sapiens se pojavio u paleolitu u području Ordos, na sjeveru i jugozapadu, oko 30.000. p. n. e. Kasnije mezolitske kulture cvjetale su na sjeveru, jugu i jugozapadu te na Tajvanu.

Neolitske poljoprivredne zajednice, izravni preci kineske kulture, javile su se oko 7500. p. n. e. u južnoj Kini i u brdskim krajevima prekrivenima praporom, gdje je tlo riječnih terasa s dobrim odvodnjavanjem bilo idealno za ranu poljoprivredu. Jedno od najranijih nalazišta je Pan-p'o, s okruglim i pravouglim kućama, lončarskim pećima i grobljima. U dolini Žute rijeke postojao je uzgoj svinja, a rana poljoprivreda zavisila je od prosa, dok u delti rijeke Yangtze postoje dokazi o rižištima koja su postojala već u 5. mileniju p. n. e.

mini|180px|Shandong Longshan vaza, (oko 2500. - 2000. p. n. e.), Jiaoxian

Rana historija Kine, kojoj nedostaju pisani spomenici, je opisana u kasnijim dokumentima iz dinastije Shang mnogo vijekova kasnije. Kako su Kinezi pokušali introspektivno pisati o minulim vijekovima, često su miješali mitove sa činjenicama. U 6. mileniju p. n. e. javila se Jiahu kultura, a u Damaidi u Ningxia oblasti pronađeno je 3.172 neolitskih gravira na kamenu koje predstavljaju 8.453 znakova kao što su: sunce, mjesec, zvijezde, bogovi i scene lova. Ovi piktogrami se smatraju veoma sličnim najranijim znakovima kineskog pisma. Do 3000. p. n. e. razvile su se profinjene vještine, kao što je rezbarenje žada, a umjesto sela pojavljuju se male općine.

Prva značajnija neolitska kultura u Kini je kultura Yangshao (), koja se razvila u srednjem toku Žute rijeke, u današnjem Henanu, odnosno južnim dijelovima provincija Shanxi; njeni pripadnici su uzgajali proso, pšenicu i rižu, isto kao i svinje, koze i goveda, iako je glavni izvor hrane još uvijek bio lov i ribolov. Iz te kulture, koja je trajala od oko 5000. p. n. e. do oko 2500. p. n. e. datira i prva kineska keramika. Ljudski ostaci iz tog perioda sugerišu da se njeni nosioci nisu previše razlikovali od današnjih Kineza.

Kulturu Yangshao je zamijenila Kultura Longshan (2500. p. n. e – 1800. p. n. e) nazvana je po osebujnoj crnoj lončariji, a karakteriziraju je naselja s odbrambenim zidovima, prvo pripitomljavanje konja te nova, naprednija tehnologija, kao npr. lončarsko kolo.

Dinastija Xia

Dinastija Xia je prva koja je opisana u drevnim kineskim tekstovima kao što su Zapisi Velikog historičara i Anali na bambusu, iz oko 2100. p. n. e. do 1600. p. n. e.

Većina arheologa povezuje ovu dinastiju s iskopinama u Erlitou u središnjoj Henan provinciji, gdje su iskopane peći za bronzu iz oko 2000. p. n. e.

mini|lijevo|200px|<center>Kina od dinastije Shang do dinastije Han<center>

Drevna Kina Dinastija Shang

Oko 1600. p. n. e. Kina je ušla u bronzano doba s prvom arheološki potvrđenom vladarskom dinastijom - dinastijom Shang, koja je vladala je od oko 1520. p. n. e. do 1027. p. n. e. U potrazi za rudnicima bakra dinastija Shang je mijenjala svoju prijestolnicu barem šest puta, a tri su iskopane: kod Cheng-choua, Erh-li-t'oua i An-yanga. Pronađena su i mnoga manja nalazišta, od kojih su neka smještena u dolini rijeke Yangtze i ukazuju na širenje dinastije Shang prema jugu.

Veliki gradovi sa zaštitnim zidovima, bogate grobnice, raskošne bakrene posude, razvijeni obrt i najraniji kineski zapisi pokazuju bogatstvo i originalnost Shang kulture. Tada se počela oblikovati kineska kultura u obliku pisanog jezika, filozofije, a postupno se javila i stabilna socijalno-politička i ekonomska struktura. Ta dinastija se počela razvijati i trgovačke veze sa područjima centralne, sjeverne i istočne Azije.

Veličina države Shanga se ne može precizno odrediti, iako joj je središte bilo u dolini Žute rijeke. Karakteristika Shang kulture su poznavanje pisma, razvoj prvih gradova i široko razvijena obrada bronze. U doba Shanga se počinje razvijati i kineska ekonomija, a puževi služe kao prvi oblik valute. Dok je u doba Shanga tehnologija bila dobro razvijena, bronza se smatrala izuzetno vrijednom, te se koristila gotovo isključivo za izradu oružja ili izradu dragocjenih predmeta. Većina Kineza je još uvijek živjela na nivou kamenog doba.

Religija u doba Shanga je relativno nepoznata, ali su tadašnji Kinezi Shang vladare smatrali polubožanstvima i nazivali ih sinovima Neba. Vjeruje se kako je postojao panteon na čijem čelu je bio bog Ti. Vjeruje se da iz tog perioda potiče i kineski običaj štovanja predaka.

Dinastija Chou

U 11. vijeku p. n. e. su područja dinastije Shang pokorili osvajači porijeklom iz zapadnih dijelova doline Žute rijeke, nekadašnji vazali Shanga, koji će potom ustanoviti dinastiju Chou (Zhou), najdugovječniju vladarsku dinastiju u kineskoj historiji, za čiji početak se tradicionalno navodi 1027. p. n. e, a kraj 256. p. n. e. Period dinastije Chou, koji se smatra vrhuncem kineskog bronzanog doba, je važan zbog razvoja mnogih institucija kineske kulture, uključujući filozofiju i religije kao što su konfucijanstvo i taoizam. U Kini se u to vrijeme nastavila širiti upotreba bronze, a javlja se i željezo.

Vladavina dinastije Chou se tradicionalno dijeli na dva velika perioda. Prvi od njih je Zapadni Chou, nazvan po tome što se prijestolnica vladara Choua nalazila na zapadu, oko današnjeg X'iana, i koji je trajao od 1027. p. n. e. do oko 772. p. n. e. Za njega je karakteristično da se kineska država i kultura po prvi put počela širiti na jug, odnosno javljati u područjima doline Yangtzea. Taj period je došao do kraja kada su prijestolnicu Choua napali i zauzeli "barbari" sa zapada. Kraljevi Choua su utočište morali pronaći na istoku, u području današnjeg Luoyanga, te se drugi period naziva Istočni Chou, a za njega je karakteristično slabljenje kraljevskog autoriteta, odnosno feudalna organizacija države. On se općenito dijeli na dva podperioda: period Proljeća i Jeseni (772. p. n. e - 481. p. n. e) i period Zaraćenih država (481. p. n. e - 256. p. n. e).

Period Proljeća i Jeseni

Period Proljeća i Jeseni, koji je počeo 772. p. n. e. i, prema tradiciji, završio sa Konfucijevom smrću 481. p. n. e., ime je dobio po historijskom tekstu Anali Proljeća i Jeseni. U njemu su kraljevi Choua, preseljeni iz svoje postojbine na istok i prisiljeni zavisiti od milosti svojih vazala, postepeno gubili svoje političke ovlasti, te postajali ceremonijalne figure. To je dovelo do razvoja feudalizma, odnosno niza manjih političkih entiteta od kojih će neki postepeno postajati države, a čiji će broj porasti na stotinu. Među njihovim vladarima se javljalo intenzivno suparništvo i borba za teritoriju, koja se odražavalo kroz niz oružanih sukoba, ali je isto tako dovelo i do potrebe za međusobnim savezima i razvoja diplomatije. Kineski feudalni gospodari su zbog stalnog međusobnog nadmetanja poticali razvoj tehnologije i reforme državne uprave, a što je poticalo i razvoj kineske inteligencije čiji predstavnici, kasnije poznati kao Sto škola mišljenja, su im služili kao savjetnici. Uz konfucijanizam i taoizam, u tom periodu se razvio i legalizam i mohizam.

Period Zaraćenih država

Do početka 5. vijeka p. n. e. su veliki kineski feudalci, odnosno njihove države, uspjeli postepeno anektirati male, tako da se njihov broj značajno smanjio. S druge strane malobrojne feudalne države dobijaju toliko vojne, političke i ekonomske snage da se njihovi vladari postepeno počinju nazivati kraljevima i odbacivati čak i formalnu odanost ceremonijalnim vladarima Choua. Te države također počinju provoditi značajne upravne i organizacijske reforme u smjeru vlastite centralizacije, te iz tog perioda potiče podjela Kine na provincije i okruge koja se održala do modernih vremena. Do 3. vijeka p. n. e. tzv. Sedam zaraćenih država je u stanju mobilizirati dotada nezamislivo brojne vojske. U svemu tome je najviše uspjeha imala zapadna i u ranijim periodima marginalizirana država Qin, koja je krajem 4. vijeka p. n. e. osvajanjem bogatog Sečuana stekla značajnu prednost nad svojim suparnicima.

Ujedinjenje Kine

Jačanje države Qin se nastavilo i u 3. vijeku p. n. e. ali je njene vojne, ekonomske i intelektualne resurse maksimalno iskoristio njen vladar Zheng Ying, koji će kasnije postati poznat kao Qin Shi Huang. U nizu vojnih pohoda od 230. p. n. e. do 221. p. n. e. je pokorio svih šest suparničkih država, te se nakon toga proglasio prvim carem. Zbog toga ga kineska historija tradicionalno smatra osnivačem dinastije Qin, odnosno od 221. p. n. e. potiče tzv. carska era Kine koja će završiti uspostavom Republike 1911.

Qin Shi Huang je značajan vladar prije svega zbog toga što je prvi uspio ujediniti Kinu u politički entitet koji bi se mogao nazvati nacionalnom državom u savremenom smislu riječi. To je proveo ne samo vojnim putem, nego i brutalnom politikom državne centralizacije, odnosno standardizacije mjera, pisma i jezika kojom su gušene regionalne posebnosti. Qin Shi Huang je također sagradio prvi Kineski zid (dograđen u doba kasnije dinastije Ming) uz pomoć robovske radne snage. Zid je izgrađen kao odbrana od neprijateljskih plemena iz srednje Azije Zaštićeno Kineskim zidom, carstvo Qin obuhvatalo je današnju sjevernu i istočnu Kinu, te se počelo širiti na jug.

Dinastija Qin se, međutim, nije održala. Njegov sin Qin Shi Er se pokazao nesposobnim ugušiti seriju seljačkih ustanaka, te je svrgnut 207. p. n. e. nakon čega je Kina pala u doba višegodišnje anarhije.

mini|lijevo|Karta iz vremena dinastije Han

Dinastija Han

Razjedinjenost Kine nakon propasti dinastije Qin je kratko trajala. Već 202. p. n. e. je Liu Bang (刘邦), jedan od ustaničkih vođa, uspio sebe nametnuti svim ostalima i proglasiti se novim carem po imenu Gaozu (高祖) te osnovati dinastiju sa sjedištem u Chang'anu poznatu kao dinastija Han. Njegova vladavina je predstavljala svojevrstan kompromis između feudalizma karakterističnog za Zaraćene države i centralizma dinastije Han. U tu svrhu počelo je promoviranje konfucijanstva kao svojevrsne državne ideologije i strogog meritokratskog sistema kadroviranja, koji je omogućio kvalitetu i stabilnost državne uprave. U takvim uvjetima je u Kini došlo do procvata kulture i tehnologije, ali su stvoreni uvjeti za teritorijalnu ekspanziju, koja je bila karakteristična za dugotrajnu vladavinu cara Wua kada se kineska vlast krajem 2. vijeka p. n. e. i početkom 1. vijeka p. n. e. proširila na dijelove današnje Sjeverne Koreje i Vijetnama.