Tvrtko Kulenović bio je bosanskohercegovački pripovjedač, esejist, putopisac i scenarist. Profesor na Filozofskom fakultetu u Sarajevu i član Akademije nauka i umjetnosti BiH. Prvi predsjednik P.E.N. Centra u Bosni i Hercegovini (1992–1996)..
Biografija Rođen je u Šapcu, 9. aprila 1935, gdje je završio osnovnu školu i prvi razred gimnazije. Srednjoškolsko obrazovanje stiče u Drugoj muškoj gimnaziji u Sarajevu. Studirao je i diplomirao jugoslavensku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Po odsluženju vojnog roka zaposlio se u Narodnoj i univerzitetskoj biblioteci u Sarajevu na klasifikaciji strane knjige, gdje ostaje do 1968. Iste godine stupa na dužnost dramaturga Narodnog pozorišta.
Od 1965. do 1967. boravio je na Osmania University u Hyderabadu, Indija, gdje je studirao klasičnu indijsku i azijsku estetiku, posebno pozorište. Od januara do juna 1971. na Istituto del Teatro, Universita di Roma, izučavao je commedia del' arte i njene veze s azijskim pozorištem.
Godine 1971. izabran je za asistenta na novootvorenom Odsjeku za komparativnu književnost, teatrologiju i bibliotekarstvo Filozofskog fakulteta u Sarajevu. U novembru 1974. doktorirao je na temu "Teorijske osnove modernog evropskog i klasičnog azijskog pozorišta" na Filozofski fakultet u Sarajevu, te je 1975. biran u zvanje docenta, 1980. u zvanje vanrednog profesora i 1983. u zvanje redovnog profesora na Odsjeku za opću književnost i bibliotekarstvo (preimenovan u Odsjek za komparativnu književnost i bibliotekarstvo).
Predavao je na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu, Akademiji umjetnosti u Novom Sadu i Fakultetu dramskih umjetnosti u Beogradu (postidplomski studij). Učestvovao je na brojnim domaćim i međunarodnim simpozijima. U dva navrata, 1981. i 1987, boravio je i predavao kao gostujući profesor u okviru Fulbrightove fondacije u SAD-u (Univerzitet Rutgers, Univerzitet Floride i Univerzitet Illinoisa – projekt o genocidu).
Bio je prvi predsjednik P.E.N. centra Bosne i Hercegovine, osnovanog 30. oktobra 1992, te direktor Narodnog pozorišta Sarajevo (1999–2003). Također je bio redovni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, te saradnik časopisa Sarajevske sveske. Pisao je romane, eseje iz oblasti teatrologije i književne teorije i kritike, putopise, pripovijetke, radio drame.
Umro je 13. aprila 2019. godine u Sarajevu.
Bibliografija Odanost jugu, putopis, 1970. Putovanje, putopis, 1974. Pejsaži zrelog doba, putopis, 1979. Karavan, zbirka pripovjedaka, 1981. Kasino, roman, 1987. Mehanika fluida, putopis, 1987. Čovekova porodica, roman, 1991. Istorija bolesti, roman, 1994. Jesenja violina, roman, 2000. Majka voda, putopisi, 2004. Trag crne žuči, pripovijetke, 2005.
Knjige eseja i teorija Indija i umjetnost, 1972. Čakra – Istok Zapadu danas, 1973. Teorijske osnove modernog evropskog i klasičnog azijskog pozorišta, 1983. Umetnost i komunikacija, 1983. Lektira I, 1976. Lektira II, 1984. Lektira III, 1989. Galerije, 1990. Rezime, 1995. Vrata koja se njišu, 2008.
Radiodrame Smrt na fotografiji Glasovi iz sjećanja Karneval Danas mislim o R. ili Večernja zvona Ornebuška stepa San o staklu Smrt u Sarajevu Poetika odustajanja
Scenarij Smrt u Sarajevu, poetsko-dokumentarni film; režija: Haris Prolić; koproducenti: Filmski arhiv Oružanih snaga i Televizije Bosne i Hercegovine, 1994.
Nagrade 1975 – Šestoaprilska nagrada grada Sarajeva; Nagrada za najbolju radiodramu u Ohridu 1989. Godišnja nagrada "Veselina Masleše" 1991. 27-julska nagrada BiH Fund for Free Expression Award, SAD, 1993. 1994 – Godišnja nagrada Društva pisaca Bosne i Hercegovine za najbolju knjigu; Nagrada Otvorenog društva Soros za najbolji rukopisni roman 1999. Književna nagrada Naklade "Zoro" za najbolju knjigu-zbirku neobjavljenih priča 2005.
Kritički osvrt na djelo U eseju "Književnost kao sporazum svjetova" Muhamed Dželilović o Kulenovićevom djelu piše:
"Tvrtko Kulenović se u svojim djelima jednostavno i ne pokušava sakriti i stoga su ona puna ne samo elemenata autobiografskog, nego i autoreferencijalnog. Pisac – svjetski građanin – uvijek je otvoreno prisutan: i onda kada piše o Drugom svjetskom ratu u romanu Kasino, spretno povezujući svoje viđenje ljudske sudbine kao loptice koja skakuće na nepredvidivom historijskom ruletu u kasinu sa bitkom kod Monte Kasina; i onda kada u Istoriji bolesti govori o konkretnoj sudbini svoje supruge koja je u užase rata u Bosni stupila sa istorijom duge karcinomne bolesti od koje će i umrijeti usred opsade Sarajeva, vezujući tu priču sa krvavom historijskom pričom izazvanom bolešću čitavih naroda na Balkanu – „bolešću bez imena i lijeka“, kako je sam naziva... itd. Ali njegovo poimanje čovjeka i svijeta, kao i tip njegove otvorenosti jasno se vidi u romanu Čovjekova porodica. Kao i obično, autor započinje pričom o sebi, o svom djetinjstvu, o vlastitoj, najužoj porodici."
Željko Grahovac navodi da je Kulenović afirmirao do tada gotovo nepostojeći žanr putopisno-esejističke proze (što se tiče bh. književnosti):
"Kulenović je intelektualac, duhovni i duševni strasnik koji ponire u suštinu stvari – ma o čemu razmišljao i pisao; zato je i pojavni svijet ovozemaljske stvarnosti prisutan u njegovim putopisno-esejističkim prozama upravo toliko i tako – koliko i kako kroz njega proviruje i probija sama suštastvenost ljudskog postojanja u određenim povijesnosocijalnim okvirima. Sav njegov prozni izraz je u žudnji za proziranjem, za raskrivanjem biti, osobenosti i osebujnosti života kao kompleksnog procesa – tajnovitost i nedokučivost kojega nas upravo i podstiče na duhovnu avanturu okupljanja i samosabiranja u ljudstvu raspršenog i raskomadanog Božanskog bića čovjeka..."
Poetički kredo Kulenovićevih romana često se povezuje sa tzv. "novom osjećajnošću" i potrebi etičkog angažmana pisca, o čemu govori i Alma Skopljak:
"Istoriju bolesti Tvrtka Kulenovića ne određuje samo insistiranje na mediju knjige, niti insistiranje na transformacijama tradicionalnih oblika pripovijedanja, već i eksplicitno insistiranje na etičkom angažmanu umjetnika i umjetničkog djela. Ono je prepoznatljivo i u Jesenjoj violini, dakle u dijelu Kulenovićevog romanesknog opusa koji nastaje nakon agresije na BiH, i usložnjava inače veoma kompleksnu arhitektoniku ova dva romaneskna ostvarenja, kao i njihovu interpretaciju, ali, iako nikada tako eksplicitno, i u dijelu romanesknog opusa koji im je prethodio, dakle u romanima Kasino i Čovekova porodica. U Istoriji bolesti Kulenović se opredijelio za knjigu kao svjedočenje o egzistencijalnoj traumi u ratnim zbivanjima i, potvrđujući ideju Mihaila Epštejna o povratku nove iskrenosti, razotkrio svu složenost drame odnosa između autora i teksta u momentu kada se piščeva pozicija van teksta izjednači sa pozicijom žrtve i svjedoka opsade grada."
Naučni skup povodom književnog djela Tvrtka Kulenovića pod nazivom "Čovjekova porodica" održan je 2009. Sva izlaganja prikupljena su i objavljena u specijalnom broju Odjeka, revije za umjetnost, nauku i društvena pitanja.
Reference
Vanjski linkovi Akademija nauka i umjetnosti BiH, http://www.anubih.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=155%3Atvrtko-kulenovi&catid=27%3Anew-to-joomla&Itemid=54&lang=hr Muhamed Dželilović, Književnost kao sporazum svjetova, dostupno na: http://www.balkan-sehara.com/muhamed%20esej.html Željko Grahovac, Umjetnost putopisa Tvrtka Kulenovića, dostupno na: https://web.archive.org/web/20110823111716/http://www.odjek.ba/arhiva/18/prilog.pdf Alma Skopljak, Umijeće pamćenja, dostupno na: https://web.archive.org/web/20110823111716/http://www.odjek.ba/arhiva/18/prilog.pdf Tvrtko Kulenović, Kasino. Sarajevo: Međunarodni centar za mir (etc.), 2008. https://web.archive.org/web/20110823111716/http://www.odjek.ba/arhiva/18/prilog.pdf https://web.archive.org/web/20120507022330/http://www.openbook.ba/izraz/no05/05_muhidin_dzanko.htm https://web.archive.org/web/20130112003117/http://www.bhdani.com/arhiva/101/inter.htm https://archive.today/20130422234716/discoverwrld.blogspot.com/2012/05/tvrtko-kulenovic-stanje-mira-i-kultura.html http://www.sveske.ba/en/autori/t/tvrtko-kulenovic http://www.sveske.ba/bs/content/prizori-uhodanog-uzasa http://www.sveske.ba/bs/content/krvavi-lom-drustva-i-poeticki-prevrati-romana
Autorski tekstovi objavljeni u Sarajevskim sveskama http://www.sveske.ba/en/content/dnevnik-uspomena-i-prognoza http://www.sveske.ba/en/content/francuska-veza http://www.sveske.ba/en/content/gradovi-na-ostrvima http://www.sveske.ba/en/content/ja-sam-vezilja-tkalja http://www.sveske.ba/en/content/jogini-komesari-i-ostali http://www.sveske.ba/en/content/melanholija-sibicarenja http://www.sveske.ba/en/content/odiseja-ultramarin http://www.sveske.ba/en/content/sonnenschein-dase-drndic http://www.sveske.ba/en/content/tresnje-i-gojazne-ptice http://www.sveske.ba/en/content/vava
Kategorija:Rođeni 1935. Kategorija:Umrli 2019. Kategorija:Biografije, Šabac Kategorija:Bosanskohercegovački pisci Kategorija:Članovi ANUBiH Kategorija:Bosanskohercegovački scenaristi Kategorija:Dobitnici Nagrade Društva pisaca Bosne i Hercegovine Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade Kategorija:Odsjek za komparativnu književnost i bibliotekarstvo Filozofskog fakulteta u Sarajevu Kategorija:Dekani Filozofskog fakulteta u Sarajevu Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine