Tantal je hemijski element sa simbolom Ta i atomskim brojem 73. Ranije poznat kao tantalij, dobio je ime po Tantalu, mitološkom božanstvu iz antičke Grčke. Tantal je rijetki, tvrdi, plavo-sivi, sjajni prelazni metal, izrazito otporan na koroziju. Spada u grupu vatrostalnih metala, koji su dosta korišteni kao sporedne komponente u legurama. Hemijska inertnost tantala čini ga vrlo vrijednom supstancom za izradu laboratorijske opreme kao i zamjenu za platinu. Danas se ovaj metal koristi za tantalske kondenzatore u elektronskoj opremi kao što su mobiteli, DVD uređaji, sistemi video-igara i računara. Tantal, uvijek kao pratnja hemijski sličnog elementa niobija, javlja se u mineralima tantalitu, kolumbitu kao i koltanu (mješavini kolumbita i tantalita).
Historija Tantal je otkrio Anders Ekeberg u Švedskoj 1802. godine. Godinu ranije, Charles Hatchett je otkrio element kolumbij. Godine 1809. engleski hemičar William Hyde Wollaston usporedio je okside izvedene iz oba elementa, kolumbija (kolumbit) sa gustoćom od 5,918 g/cm3, te tantala (tantalit) čija gustoća iznosi 7,935 g/cm3. Zaključio je da su ta dva oksida, i pored razlika u izmjerenoj gustoći, bila ista. Odlučio je da zadrži naziv tantal za taj element. Nakon što je Friedrich Wöhler potvrdio Wollastonova mjerenja, tadašnji naučnici su zaključili da su kolumbij i tantal zapravo isti hemijski element. Međutim, ovaj zaključak je 1846. opovrgnuo njemački hemičar Heinrich Rose, koji je tvrdio da u uzorku tantalita ima dva elementa. Dao im je imena po djeci mitološkog Tantala: niobij (prema Niobi, božici suza) i pelopij (prema Pelopu). Kasnije je pretpostavljeni element "pelopij" identificiran kao mješavina tantala i niobija, a dokazano je da je niobij zapravo kolumbij kojeg je već 1801. otkrio Hatchett.
Tek 1864. Christian Wilhelm Blomstrand i Henri Etienne Sainte-Claire Deville su nedvosmisleno dokazali da postoje razlike između tantala i niobija, što je također utvrdio i Louis J. Troost, koji je 1865. odredio empirijske formule za neke od njihovih spojeva. Kasnija potvrda došla je 1866. od švicarskog hemičara Jean Charles Galissard de Marignaca, koji je također dokazao da se radi o samo dva elementa. Međutim, ova otkrića nisu zaustavila neke naučnike koje su sve do 1871. objavljivali članke o takozvanom ilmeniju. De Marignac je prvi dobio metalni oblik tantala 1864. kada je reducirao tantal-hlorid zagrijavajući ga u atmosferi vodika. Prvi istraživači su uspijevali dobiti samo nečisti tantal, a prvi relativno čisti duktilni metal dobio je Werner von Bolton 1903. u Charlottenburgu (Berlin). Sve dok ga nije zamijenio volfram, žice načinjene od metalnog tantala su se koristile kao filamenti za sijalice.
Naziv za element tantal izveden je iz istoimenog mitološkog bića, oca Niobe iz grčke mitologije. U predaji stoji da je on nakon smrti kažnjen da stoji u vodi do koljena a iznad glave mu raste prekrasno voće, a oboje ga vječito muči. (Ako se sagne da pije vodu, ona se povuće ispod nivoa do kojeg on može dosegnuti, a ako pokuša ubrati voće, grane se podignu iznad njegovog dosega). Ekeberg je napisao "Ovaj metal kojeg nazivam tantal... djelimično kao aluziju na nemogućnost metala da, kada je uronjen u kiselinu, ne apsorbira je i postane zasićena".
Decenijama, komercijalna tehnologija za razdvajanje tantala od niobija uključivala je frakcijsku kristalizaciju kalij-heptafluortantalata iz kalij-oksipentafluorniobat monohidrata. Taj proces je razvio de Marignac 1866. godine. Ova metoda je prevaziđena a danas se koristi izdvajanje (ekstrakcija) rastvarača iz rastvora tantala koji sadrže fluoride.
Osobine Fizičke Tantal je tamni (plavo-sivi), gusti, duktilni, veoma tvrdi metal, lahko obradiv i izuzetno dobro provodi toplotu i električnu struju. Metal je poznat po svojoj otpornosti na koroziju pomoću kiselina; zapravo na temperaturama ispod 150 °C, tantal je gotovo u potpunosti "imun" na napad, obično vrlo agresivne, aqua regie. Može se rastvarati u fluorovodičnoj kiselini ili kiselim rastvorima koji sadrže fluoridni ion i sumpor-trioksid, kao i u rastvorima kalij-hidroksida. Visoka tačka topljenja tantala od 3017 °C (tačka ključanja 5458 °C) premašuje većinu elemenata osim volframa, renija, osmija (kod metala) i ugljika.
Ovaj metal postoji u dvije kristalne faze: alfa i beta. Alfa faza je relativno duktilnija i mekša; ima prostorno-centriranu kubičnu strukturu (prostorna grupa, Im3m, konstanta rešetke a = 0,33058 nm), tvrdoću po Knoopu 200 do 400 HN a specifični električni otpor 15–60 µΩּcm. Beta faza je tvrđa i krhkija; njena kristalna simetrija je tetragonalna (prostorna grupa P42/mnm, konstante rešetke a = 1,0194 nm i c = 0,5313 nm), tvrdoću po Knoopu 1000 do 1300 HN i relativno veliki specifični električni otpor od 170 do 210 µΩּcm. Međutim, beta faza je metastabilna te prelazi u alfa fazu nakon zagrijavanja na 750–775 °C. Tantal u većim komadima gotovo u potpunosti se sastoji iz alfa faze, dok se beta faza pojavljuje obično u vidu tankih slojeva dobijenih procesima katodnog raspršavanja (), hemijske dispozicije parom (CVD) ili elektrohemijskom dispozicijom iz eutektičnih rastvora istopljenih soli.
Hemijske Tantal gradi okside u kojima je u oksidacijskim stanjima +5 (Ta2O5) i +4 (TaO2). Najstabilnije oksidacijsko stanje mu je +5, kao što je to slučaj kod tantal-pentoksida. Ovaj spoj je početni materijal za dobijanje nekoliko drugih spojeva tantala. Spojevi se dobijaju rastvaranjem pentoksida u bazičnim hidroksidnim rastvorima ili njihovim topljenjem sa drugim metalnim oksidima. Neki od primjera su litij-tantalat (LiTaO3) i lantan-tantalat (LaTaO4). Kod litij-tantalata, ne javlja se tantalatni ion , umjesto njega ovaj dio formule se predstavlja vezama oktaedralnog koji gradi trodimenzionalni okvir perovskita, dok lantan-tantalat sadržio usamljene tetraedarske grupe.
Fluoridi tantala se mogu iskoristiti za njihovo odvajanje od niobija. Tantal gradi halogene spojeve u oksidacijskim stanjima +5, +4 i +3 tipa , i , mada su poznati i višejezgreni kompleksi i substehiometrijski spojevi. Tantal-pentafluorid (TaF5) jest bijela supstanca čija je tačka topljenja 97,0 °C dok je tantal-pentahlorid (TaCl5) također bijeli ali s tačkom topljenja od 247,4 °C. Tantal-pentahlorid se hidrolizira vodom i reagira s dodatnim tantalom pri povišenim temperaturama dajući crni i veoma higroskopni tantal-tetrahlorid (TaCl4). I dok se trihalidi mogu dobiti redukcijom pentahalida s vodikom, dihalidi uopće ne postoje. Legure tantala i telur grade kvazikristale. Godine 2008. su otkriveni spojevi tantala čija oksidacijska stanja se kreću i do -1.
Kao što je to slučaj i kod većine drugih vatrostalnih metala, najtvrđi poznati spojevi tantala su njegovi stabilni nitridi i karbidi. Tantal-karbid, Tac, kao i mnogo više korišteni volfram-karbid, je veoma tvrdi keramički materijal, korišten također za izradu alata za sječenje. Tantal(III)-nitrid se koristi kao tanki film-izolator u nekim procesima proizvodnje mikroelektronskih komponenti. Hemičari pri Nacionalnoj laboratoriji u Los Alamosu, SAD, razvili su kompozitni materijal od tantal-karbida i grafita, koji je prozvan najtvrđim materijalom ikad sintetiziranim. Korejski istraživači razvili su amorfnu leguru od tantala, volframa i bakra, koja je mnogo fleksibilnija i dva do tri puta jača od običnih čeličnih legura. Postoji i dva tantal-aluminida: TaAl3 i Ta3Al. Oni su vrlo stabilni, vatrostalni i reflektivni, a postoji ideja o njihovoj upotrebi kao ogledala za infracrvene talase.
Izotopi Tantal u prirodi se sastoji iz dva izotopa: 180mTa (sa udjelom od 0,012%) i 181Ta (99,988%). Izotop 181Ta je stabilan. Za izotop 180mTa (m označava metastabilno stanje) se pretpostavlja da se raspada na tri načina: izomerskom tranzicijom na osnovno stanje 180Ta, beta raspadom na 180W ili zahvatom elektrona na 180Hf. Međutim, radioaktivnost ovog nuklearnog izomera nikad nije potvrđena niti izmjerena, a postavljena je samo donja granica njegovog vremena poluraspada od 2,0 × 1016 godina.
Osnovno stanje izotopa 180Ta ima vrijeme poluraspada od samo 8 sati. 180mTa je jedini nuklearni izomer koji se javlja u prirodi (ne računajući radiogenske i kosmogenske kratkožive nuklide). Također je i najrjeđi izotop u svemiru, ako se računa elementarna rasprostranjenost tantala i izomerski udio 180mTa u prirodnoj smjesi izotopa (ni ovdje se ne računaju radiogenski i kosmogenski kratkoživi nuklidi). Tantal se teoretski proučavao kao materijal za radioaktivnu atomsku "prljavu bombu" (iako je kobalt mnogo poznatiji materijal za tu hipotetsku namjenu). U takvoj bombi vanjska ljuska napravljena od 181Ta bi bila izložena intenzivnoj radijaciji visokoenergetskog neutronskog toka iz hipotetske eksplozije nuklearne bombe. Na taj način tantal bi prešao (transmutirao) u radioaktivni izotop 182Ta, čije vrijeme poluraspada iznosi 114,4 dana proizvodeći gama-zrake sa otprilike 1,12 MeV (miliona elektron-volti) energije po atomu, što bi znatno povećalo radioaktivnost nuklearnog otpada nastalog poslije eksplozije tokom nekoliko mjeseci. Takve "prljave" bombe nikad nisu napravljene niti testirane, barem u mjeri da nije javno objavljeno, a zasigurno nikad nisu korištene kao oružje.
Tantal se može upotrebljavati kao materijal za mete za snopove ubrzanih protona, koji se koriste za dobijanje raznih kratkoživućih izotopa poput 8Li, 80Rb i 160Yb.
Rasprostranjenost thumb|lijevo|170px|Tantalit, distrikt Pilbara, Australija Procjenjuje se da tantala ima od 1 ppm do 2 ppm u Zemljinoj kori (računajući po masi). Postoji veći broj vrsta minerala tantala, a od onih koji se dosad koriste u industriji kao sirovine izdvajaju se: tantalit, mikrolit, wodginit, euksenit i polikras. Tantalit (Fe, Mn)Ta2O6 je najvažniji mineral za dobijanje tantala. On ima istu mineralnu strukturu kao i kolumbit (Fe, Mn) (Ta, Nb)2O6. Tamo gdje je više tantala nego niobija obično se naziva tantalit, dok je tamo gdje dominira niobij naziva se kolumbit (ili niobit). Zbog velike gustoće tantalita i drugih minerala koji sadrže ovaj metal, gravitaciona separacija je najbolji metod za korištenje. Među drugim tantalovim mineralima su i samarskit i fergusonit.
170px|thumb|Proizvođači tantala 2015: Ruanda je najveći među njima Primarno rudarenje ruda tantala odvija se u Australiji, gdje najveći proizvođač kompanija Global Advanced Metals, ranije poznata kao Talison Minerals, upravlja s dva rudnika u Zapadnoj Australiji: Greenbushes na jugozapadu i Wodgina u regiji Pilbara. Rudnik Wodgina je ponovno otvoren u januaru 2011. nakon što je privremeno zatvoren krajem 2008. zbog svjetske ekonomske krize. Međutim, kompanija ga je opet zatvorila nakon godinu dana rada zbog "smanjenja potražnje za tantalom" i drugih faktora, pa je kopanje tantalove rude prestalo krajem februara 2012. U tom rudniku se uglavnom dobijao koncentrat tantala, a koji se dalje u fabrici Greenbushes dalje obogaćivao i takav dalje prodavao kupcima. Najveći proizvođači niobija nalaze se u Brazilu i Kanadi, a tamošnja ruda također sadrži i manje količine tantala. Neke druge države kao što su Kina, Etiopija i Mozambik imaju rudnike sa veoma visokim udjelom tantala, te tako imaju značajan udio u svjetskoj proizvodnji tantala. Ovaj metal proizvode i Tajland i Malezija ali kao sporedni proizvod pri kopanju ruda kalaja. Tokom gravitacione separacije ruda iz sedimentnih depozita, ne pronalazi se samo kasiterit (SnO2) već i manji dio tantalita. Šljaka iz topionica kalaja tako sadrži i ekonomski iskoristive količine tantala, koji se mogu vaditi i šljake.
170px|thumb|Svjetski proizvođači tantala 2006: Australija je bila vodeća po proizvodnji ovog metala