Prag (; ) jest glavni i s otprilike 1,2 miliona stanovnika najmnogoljudniji grad Češke, te njen kulturni, obrazovni i privredni centar. Glavni grad Prag (Hlavní město Praha) je samostalna upravna jedinica.
Okolina grada je naseljavana još u ranoj historiji. Doseljavanje Slavena počinje u 6. stoljeću u oblasti koje su preko 500 godina prije naseljavali Germani Markomani. Nakon što Přemysliden gradi dva dvorca, u 9. i 10. stoljeću dolaze jevrejski i njemački trgovci u grad. Oko 1230. godine Prag je kraljevski grad kraljevine Češke, ponekad i Bohemije (; ), a u 14. stoljeću kao glavni grad Svetog Rimskog Carstva, politički i kulturni centar Srednje Evrope. U Pragu je ustanovljen prvi njemački univerzitet. Gradski univerzitet je osnovao kralj Karlo IV 1348. po kome je i nazvan Karlov univerzitet i jedan je od prvih univerziteta u Centralnoj Evropi.
Zlatni grad danas pruža potpunu sliku gotičkog i baroknog grada.
Historija Kratak pregled od prahistorije do 21. stoljeća Naseljavanje područja grada Praga datira još iz paleolita. Na prostoru Praga postoje arheološki nalazi iz starijeg kamenog doba. Oko 2000 godina p. n. e. su Kelti osnovali naselje Závist južno od grada. Praška dolina bila je tokom prahistorije najnaseljenija oblast Bohemije. Do oko 50. p. n. e. naseljavaju je najprije keltska Boji, a zatim preko 500 godina germanska plemena Markomani. Prve slavenske grupe dolaze u drugoj polovini 6. stoljeća. U 9. stoljeću grade se Praški dvor sa obližnjim Suburbiumom i u 10. stoljeću drugi dvorac na Vyšehradu, kao sjedište Přemyslovaca. Radi zaštite oba dvorca, njemački i jevrejski trgovci i domaće zanatlije podižu svoja naselja na obje strane Vltave. Oko 1230-34. kralj Wenzel I utvrđuje najveće takvo naselje i daje mu status grada. Time je Prag postao kraljevsko sjedište bohemskih vladara. Njegov sin Přemysl Ottokar II protjeruje u blizini dvorca naseljeno stanovništvo na drugu obalu i formira 1257. godine današnji dio grada Malá Strana. Treći praški grad Hradčany formiraju dvorski grofovi zapadno od dvorca. Prema legendi je grad Prag osnovao Přemisl, osnivač prve češke dinastije Přemislovića, zajedno sa svojom ženom Libušom.
Prvi most preko Vltave je sagradio kralj Vladislav II. 1170. godine.
Pod Karlom IV i njegovim sinom Wenzelom IV, u drugoj polovini 14. stoljeća, grad izrasta u kraljevsku prijestonicu Svetog rimskog carstva i kulturno i političko središte. 1384. godine otvara se prvi Karlov Univerzitet. Gradnjom novog grada iste godine i doseljavanjem više od 40.000 stanovnika, Prag postaje četvrti po veličini grad sjeverno od Alpa, a treći u Evropi po svojoj površini. U Pragu je djelovao teolog Jan Hus, koji je pokrenuo vjerski pokret Husiti kojima su se priključili mnogi Česi. Od 1419. godine grad je teško oštećen u husarskim ratovima.
Krajem 16. stoljeća car Rudolf II Prag ponovo proglašava prijestonicom. U tom vremenu nastaju barokne palače i crkve. Drugom praškom defenestracijom započinje Tridesetogodišnji rat između katoličkih i protestantskih snaga, u koji je bila uvučena većina evropskih zemalja. 1618. su Česi kroz prozor Praškog dvorca izbacili izaslanike cara Ferdinanda II. Prag je bio žestoko pogođen ratom i stanovništvo mu se tokom rata smanjilo za dvije trećine. 1689. je grad koji se obnovio nakon rata pogodio katastrofalni požar. I on kao i Sedmogodišnji rat ostavit će tragove u gradu. 1757. je tokom Sedmogodišnjeg rata pruska vojska razorila grad.
Tokom 19. stoljeća grad doživljava kulturni procvat. Otvaraju se Nacionalni muzej i Narodno pozorište. Oko 1860. grad gubi od srednjeg vijeka postojeću većinu njemačkog stanovništva. Pri popisu iz 1930. godine još je 42.000 stanovnika govorilo njemačkim jezikom kao maternjim i živjelo uglavnom u starom jezgru grada.
1848. je u gradu izbila revolucija koja je dio evropskih revolucija iste godine. Tada jača češka nacionalna svijest i želja za nezavisnošću. Prag je bio centar Češkog narodnog preporoda i ostalih čeških nacionalističkih pokreta, kao i panslavističkog pokreta. U Pragu su se sastajali intelektualci iz ostalih slavenskih naroda, koji su iznosili ideje o vlastitim nacionalnim pokretima.
Oko 1900. godine već svjetski grad, postaje kolijevka umjetnika i literature. Tri pjesnička kruga djeluju podudarno: uži krug u kom su Max Brod, Franz Kafka, Felix Weltsch i Otto Baum, udruženje „Wefa“ s mnogo, danas gotovo nepoznatih autora kao Friedrich Adler ili novoromantični krug „Mladi Prag“, u kom su npr. Rainer Maria Rilke, Gustav Meyrink i mladi Franz Werfel. U to vrijeme je Prag u okviru mnogonacionalne Austo-ugarske monarhije mjesto međunarodne kulturne razmjene, koja je nosila i konflikte, koji su uglavnom imali socijalnu pozadinu.
1918. se raspala Austrougarska monarhija, i Češka je zajedno sa Slovačkom stekla nezavisnost. Po završetku Prvog svjetskog rata češki nacionalni pokret oko Masaryka postiže cilj-osnivanje nacionalne države Čeha i Slovaka - Čehoslovačke, čiji je glavni grad Prag. Međunacionalni sukobi otežavali su razvoj zemlje, ali je jedna od rijetkih zemalja u Evropi koja je do 1930ih godina ostala demokratska. Sudbinu zemlje zapečatio je Minhenski dogovor 1938. godine i ulazak njemačkih trupa po Hitlerovom naređenju 1939. godine. Prag postaje glavni grad novog protektorata. Te godine živjelo je oko 120.000 Jevreja u Bohemiji, naročito u Pragu. Tokom rata ubijeno je 78.000. Kada je 1. maja 1945. u Prag stigla vijest o Hitlerovom samoubistvu, po naredbi iz Berlina zastave su bile spuštene na pola koplja, bez otpora. Tek sa primicanjem ruskih trupa, 4. maja dolazi do pobune i borbi na barikadama u gradu. 9. maja Crvena armija s generalom Vlasovim oslobađa grad. Po naređenju sovjetskog diktatora Staljina, brojni pripadnici praških snaga Vlasove armije, kao i sam Vlasov, bivaju uhapšeni. Neposredno po završetku rata praški Nijemci bivaju bez izuzetka protjerivani, internirani ili pogubljeni (oko 5.000 ljudi). 1945. godine, u okviru Beneš-Dekreta, protjerani su ili nasilno preseljeni i Mađari. Nakon 1948. i Prag je pod komunističkim režimom.
Kroz 20. stoljeće Prag će zadržati rang evropske metropole. U vrijeme Praškog proljeća 1968. godine, Pražani su pokušali mirnim putem, zamijeniti autoritarni socijalizam sa "socijalizmom po mjeri čovjeka". Pokušaj je ugušen oružanom silom Varšavskog pakta.
1989. godine Prag je poprište tzv. Plišane revolucije, koja je označila kraj socijalističkog režima u Čehoslovačkoj.
Geografija Geografski položaj Geografski, Prag leži na zapadu Češke, u središtu kotline na rijeci Vltavi, desnoj pritoci Labe, oko 40 km prije njenog ušća. Zbog svog položaja neposredno na rijeci, jezgro je u prošlosti često bilo izloženo poplavama. Vltava protiče kroz gradsko područje dužinom oko 30 km. Na sjeveru rijeka krivuda formirajući meandar, na čijem je južnom dijelu smješten historijski centar grada, ograničen brdima na sjeveru (Opyš tj. Hradčany) i jugu (Vyšehrad). Dolinu okružuju još: Letná, Vítkov, Větrov, Skalka, Emauzy, Karlov i najvišlji od njih, Petřína. Rastom grada u 20. stoljeću, on se širi daleko u Prašku visoravan.
Klima Prašku umjerenu klimu uzrokuju i kontinentalni i atlantski uticaji. Srednja temperatura iznosi oko 8 °C. Posljednja najniža zabilježena temperatura je do -17 °C (2006), a najviša 35 °C. Najviše padavina je u ljetnom polugodištu (maj: 77 mm). Zimski period je uglavnom suh (oktobar-mart: 23–32 mm), po podacima meteorološke stanice na aerodromu Ruzyně. U poređenju s podacima iz perioda 1961-1990., zadnjih godina se bilježe povećanje temperature za oko 1 °C i smanjenje padavina za oko 20 milimetara.
Po podacima iz meteorološke stanice u Karlovu, vidljive su više temperature, kao i smanjenje padavina, uz toplije i sušnije periode zadnjih godina. Položaj grada ima snažan uticaj na vrijeme.Podaci: Češki hidrometeorološki Institut (Český hydrometeorologický ústav), naročito informacije (Engleski) .
Vltava Vltava teče u grad sa juga na visini od oko 190 m i napušta ga na sjeveru na oko 176 m, s prosječnom dubinom od oko 2,75 m (najveća dubina 10,5 m). Pri tom oplahuje otoke: južno od Karlovog mosta Slovanský ostrov, Dětský ostrov i Střelecký ostrov, kao i Kampa, koji nosi zapadni dio mosta, gradeći vodotoke, od kojih su najveći Berounka, sjeverno od Zbraslava sa zapada, Botič, između Novigrada i Vyšehrada sa istoka i Rokytka, u luci Libeň, također sa istoka. Brežuljci Najveća brda su na zapadu, Bílá hora 381 m, i jugu, Čihadlo 385 m.Podaci zaokruženi prema: Turistická mapa : 50.000. Izdavač: Klub českých turistů. Bl. 36. Okolí Prahy západ. 3. vydání, dotisk. TRASA, Prag 2004. . MO ČR (Ministerstvo obrany České republiky)
Podjela grada Centar grada Ima dobro očuvano srednjovjekovno gradsko jezgro: Hradčany i Malá Strana na lijevoj obali te Staré Město i Nové Město (Stari i Novi grad) na desnoj obali Vltave.
Susjedne općine Područje grada Praga okružuju sljedeće općine:Quelle: Praha. Průvodce a plán města, Führer und Stadtplan, 1 : 20.000. 6., přepracované vydaní (6., überarb. Aufl.). ŽAKET, Praha 2004, .
Istočno obala Vltave
Zdiby Brnky Bořanovice Hovorčovice Veleň Přezletice Podolanka Jenštejn Radonice u Prahy Zeleneč Šestajovice u Prahy Jirny Úvaly u Prahy Květnice Sibřina Stupice Křenice u Prahy Říčany Pacov u Říčan Říčany-Radošovice Kuří u Říčan Nupaky Čestlice Průhonice Hole u Průhonic Jesenice u Prahy Zdiměřice Vestec u Prahy Zlatníky-Hodkovice Hodkovice u Zlatníků Dolní Břežany Lhota u Dolních Břežan Zvole u Prahy Ohrobec
Zapadna obala Vltave
Jíloviště Černošice Kosoř Ořech Zbuzany Jinočany Chrášťany u Prahy Hostivice Litovice Dobrovíz Kněževes u Prahy Tuchoměřice Kněžívka Statenice Horoměřice Únětice u Prahy Roztoky u Prahy
Ostale općine u okolini Praga Na udaljenosti od 30 km od gradske periferije nalaze se mnogobrojni gradovi:
Benešov Beroun Brandýs nad Labem-Stará Boleslav Čelákovice Český Brod Dobříš Kladno Kolín Kralupy nad Vltavou Kutná Hora Mělník Neratovice Nymburk Poděbrady Příbram Slaný
Stanovništvo U Pragu živi oko 1,2 miliona stanovnika, što je više od desetine ukupnog broja stanovnika zemlje. Većina ih živi u brojnim općinama dalje od centra grada i novogradnjama u periferiji. Historijsko jezgro ima nešto oko 40.000 stanovnika. Uz stanovnike zabilježene u službenoj statistici, pretpostavlja se da u Pragu živi još oko 300.000 neprijavljenih osoba, tako da se ukupan broj stanovnika penje do 1,5 miliona. Stopa zaposlenosti je dugo nepromijenjena oko 3,43%, što je oko 20.000 nezaposlenih.
Razvoj stanovništva Grad se počeo brže razvijati nakon izgradnje željeznice 1848, kada je ugalj iz bazena Kladno omogućio razvoj metalurgije, što je dovelo do povećanja broja stanovnika. 1830. godine u Pragu je živjelo 180.000 ljudi, a 1910. već 224.000.
+ 1230. do 1880. Broj stanovnika1230. Približno 3–4.0001370. Približno 40.0001600. Približno 60.0001800. 76.0001837. 105.5001850. 118.400 (157.200)1880. 162.300 (314.400)+ 1900. do 1998. God. Broj stanovnika1900. 201.600 (514.300)1925. 718.3001950. 931.5001980. 1.182.8001998. 1.193.300+ Od 2001. God. Broj stanovnika2001. 1.169.1002005. 1.173.0002007. 1.194.4072008. 1.233.211
Objašnjenje
Brojevi uz godine pokazuju broj stanovnika Praga unutar općina grada u to vrijeme.
Gustoća
Religija
Politika i uprava
Tijela Grada Praga su: Gradska uprava (Zastupitelstvo hlavního města Prahy), Vijeće (Rada) i Gradonačelnik (Primátor). Upravu čini 70 zastupnika koji se biraju glasačkom većinom na općinskim izborima. Iz njihovog kruga bira se 11očlano vijeće i gradonačelnik, koji je predsjedavajući.
Upravnom reformom 2000. područje Praga postaje viša samoupravna oblast i izjednačava se s ostalih 13 regiona Češke (Kraj). Gradonačelnik Praga je time ujedno i predstavnik jednog regiona.