Bitka na Jermuku (ar.معركة اليرموك, grč. Hieromyax, Ἱερομύαξ) je najveća bitka vođena između muslimanskih snaga Pravednog halifata i vojski Bizantijskog Carstva. Bitka se sastojala od nekoliko bitaka vođenih tokom šest dana avgusta 636. godine u blizini rijeke Jermuk, u području današnje sirijsko - jordanske granice, jugoistočno od Galilejskog mora. Rezultat ove bitke je potpuna pobjeda muslimana i kraj bizantijske vladavine Sirijom. Bitka na Jermuku se smatra jednom od najvažnijih presudnih bitaka u historiji ratovanja, a ujedno predstavlja i prvi veliki val muslimanskih osvajanja nakon smrti poslanika Muhammeda, nagovještavajući tako brz napredak muslimanskog osvajanja tada kršćanskog Levanta. Kako bi provjerili arapsku snagu i vratili izgubljene teritorije, car Heraklije je poslao ogromnu vojnu ekspediciju u Levant, maja 636. godine. Kada se bizantijska vojska približila muslimanskim snagama, muslimani su se povukli iz Sirije i pregrupisali svoje snage u dolini rijeke Jermuk, gdje je Halid ibn Velid, nakon što je dobio pojačanje, odnio veličanstvenu pobjedu nad brojčano višestruko nadmoćnijom bizantijskom vojskom. Bitka na Jermuku se smatra jednom od najvećih Halidovih vojnih pobjeda, kojom je zacementirao svoj ugled jednog od najvećih taktičara i zapovjednika konjice u historiji ratovanja.
Povod za bitku thumb|right|230px|alt=Map detailing the Rashidun Caliphate's invasion of the Levant|Detaljna mapa muslimanske invazije Levanta Tokom posljednjih Bizantijsko-sasanidskih ratova 610. godine, Heraklije je postao car Bizantije, nakon svrgavanja svog prethodnika Foke. U međuvremenu su sasanidi osvojili Mezopotamiju i 611. godine zauzeli Siriju i ušli u Anadoliju. Heraklije je 612. godine uspio istjerati Perzijance iz Anadolije, ali i odlučio ih poraziti 613. godine kada je pokrenuo veliku ofanzivu u Siriji protiv Perzijanaca. Tokom naredne decenije Perzijanci su bili uspješni u osvajanju Palestine i Egipta. Međutim, Heraklije je bio pripremljen za kontranapade obnavljajući svoju vojsku. 622. godine, on je konačno pokrenuo ofanzivu protiv Perzijanaca. Nakon što je ostvario veliku pobjedu nad Perzijancima i njihovim saveznicima na Kavkazu i Armeniji, 627. godine pokrenuo je zimsku ofanzivu protiv Perzijanaca u Mezopotamiji ostvarivši odlučujuću pobjedu u Bitci kod Ninive. Tokom ove zimske ofanzive Heraklije je čak ugrozio i perzijski glavni grad Ktesifon, koji se nalazio nedaleko od današnjeg Bagdada. Izgubivši ugled ovim nizom vojnih poraza, Hozroje II Parviz svrgnut je i ubijen u puču koji je predvodio njegov sin Kavad II. U međuvremenu, na Arabijskom poluostrvu je došlo do brzog razvoja političke situacije, gdje je Poslanik Muhammed propovijedao islam i 630. godine uspješno ujedinio većinu Arabije u jednu političku cjelinu. Poslije Muhammeda kao prvi halifa izabran je Ebu-Bekr, koji je morao povesti ratove protiv nekoliko arapskih plemena koji su se odmetnuli od islama. Tokom arapskih ratova 632.-633. godine (poznatih i kao Ratovi Ride) protiv otpadnika, Ebu Bekr je uspio objediniti Arabiju pod centralnom vlašću halife čije sjedište je bilo u Medini. Nakon što su pobunjenici bili podčinjeni, Ebu Bekr je otpočeo osvajački rat, počevši s Irakom. Šaljući svog briljantnog vojskovođu, Halida ibn Velida, Irak je osvojen u nizu uspješnih kampanja vođenih protiv Sasanidskog Perzijskog Carstva. Nakon što je Halid osnovao muslimansko uporište u Iraku, Ebu Bekr je objavio poziv na oružje za invaziju na Siriju, u februaru 634. godine. Muslimanska invazija Sirije je niz pomno planiranih i dobro koordiniranih vojnih operacija gdje se akcenat stavio na upotrebu vojne strategije umjesto upotrebe čiste vojne snage protiv bizantijskih odbrambenih formacija. Muslimanska vojska, brojčano inferiorna, nije imala uspjeha protiv višestruko brojnijih bizantijskih vojski pa su muslimanski zapovjednici zatražili pojačanje. Ebu Bekr je iz Iraka u Siriju poslao svog najboljeg vojskovođu, Halida ibn Velida koji je s pojačanjem otpočeo invaziju Sirije. U julu 634. godine, Bizantijci su poraženi u bitci na Adžnadajnu. Damask je vojnički osvojen u septembru iste godine tokom opsade, a zatim slijedi Bitka kod Fahla gdje je posljednji značajni garnizon Palestine poražen i potućen do nogu.
Nakon što je Ebu Bekr umro 634. godine, njegov nasljednik, drugi halifa, Omer ibnul-Hattab bio je odlučan nastaviti tamo gdje je stao njegov prethodnik, tj. širenja muslimanske vlasti u dubinu Sirije. Iako su prethodne vojne kampanja bile uspješne, Halida ibn Velida je zamijenio s Ebu-Ubejde Amir ibn El-Džerrahom. Nakon što su osigurali južnu Palestinu, muslimanske snage su napredovale trgovačkim putem gdje su Tiberijada i Baalbek pali bez velike borbe, a Homs je osvojen početkom 636. godine. Time je bio otvoren put za muslimanski pohod preko Levanta.
Bizantijski kontranapad thumb|right|240px|alt=map of Muslim and Byzantine troop movement prior to yarmuk|Pokreti muslimanskih i bizantijskih trupa uoči bitke na Jermuku. Nakon što su zauzeli Homs, muslimani su bili samo na korak do Halepa, bizantijskog uporišta i Antiohije, gdje se nalazila rezidencija Heaklija. Ozbiljno uznemiren zbog niza poraza, Heraklije se priprema za protuudar za ponovno sticanje izgubljenih područja. 635. godine Jazdegerd III, car Perzije, tražio savez s bizantsim carem. Heraklije udavanjem svoje kćerke sa Jazdegerdom III, rimskom tradicijom cementira ovaj savez. Dok se Heaklije sprema za veliku ofanzivu na Levant, Jazdegerd izvodi simultani protunapad u Iraku, što je značilo da su dobro koordinirani. Kad je Heraklije pokrenuo svoju ofanzivu maja 636. godine, Jazdegerd nije mogao koordinirati s ovim manevrom što je bilo odlučujuće da plan propadne. Bizantijske pripreme su počele krajem maja 635. godine i već slijedeće 636. godine Heraklije je imao veliku vojnu silu koncentrisanu u Antiohiji, u sjevernoj Siriji. Vojska se sastojala od kontingenata Bizantijaca, Slavena, Franka, Gruzijaca, Armena i kršćanskih Arapa. Ova sila bila je organizovana u pet vojski, zajednički vođa bio je Teodor Trithourius. Armenac Vahan, bivši komandant garnizona u Homsu, je napravio ukupno polje komandanata, a pod njegovom komandom se nalazila čisto armenska vojska. Bukcinator, slavenski knez, komandovao je Slavenima dok je Jabalah ibn el-Aiham, komandovao isključivo kršćanskom arapskom vojskom. Preostali kontingenti, svi evropski, bili su smješteni u Gregoriju i Dairjanu. Heraklije je lično nadgledao operaciju iz Antiohije. Bizantski izvori spominju i Niketasa, sina perzijskog generala Šahrbaraza, među komandantima, ali nije sigurno kojom vojskom je komandovao.
Bojno polje Bojno polje se nalazilo oko 65 kilometara jugoistočno od Golanske visoravni, u brdovitoj regija koja se nalazi na sadašnjoj granici između Izraela, Sirije i Jordana, istočno od Galilejskog mora. Bitka se odigrala na ravnici Jermuk, koja je sa zapadne strane zatvorena rubovima dubokim oko 200 m. Ovaj klanac se spaja sa rijekom Jermuk, pritokom rijeke Jordan. Na sjeveru je nalazi cesta Jabija, a na istoku brda Azra, iako su ova brda bila izvan stvarnog bojnom polju. Na bojnom polju postojalo je samo jedno strateško mjesto: uzvišenje sa oko 100 m visine poznato kao Tel al Jumm'a. Sa tog mjesta, na kojem se nalazila muslimanska vojska, pružao se dobar pogled na Jermuk. Klancu na zapadu bojnog polja moglo se pristupiti na nekoliko mjesta te 636. godine, i imao je jedan glavni prijelaz: most u blizini današnjeg sela Kafir-ul-Ma. Logistički gledano, Jermuk je imao dovoljno vode i pašnjaka za održanje obje vojske. Polje se smatralo kao odličnim mjestom za manevre konjice.
Brojno stanje sukobljenih vojski Većina ranih muslimanskih proračuna govori o veličini muslimanskih snaga koje se kretale između 24.000 i 40.000 vojnika, dok su bizantijske snage brojale između 100.000 i 400.000 vojnika. Moderne procjene o broju vojnika suprostavljenih vojski variraju: procjene za bizantijske snage kreću se uglavnom između 80.000 i 150.000. Procjene za muslimansku vojsku se kreću između 25.000 i 40.000. U oba slućaja bizantijske snage su bile višestruko brojnije od muslimanskih.
Muslimanska vojska Po dolasku Halida ibn Velida u Siriju, održano je vojno viječanje, gdje je Halid i formalno preuzeo ulogu glavnog komandanta muslimanskih vojski te počeo savjetovanje sa ostalim vojskovođama. Muslimanske snage je reorganizovao u 36 pješadijske jedinice i 4 konjaničke jedinice od kojih je jedna bila elitna konjanička jedinica koju je držao u rezervi. Vojska je organizovana u Tabi'a formaciji, kao čvrsta, defanzivna pješadijska formacija. Srednji dio vojske je bio pod komandom Ebu-Ubejde Amir ibn El-Džerraha. Lijevim krilom vojske komandovao je Jezid ebu Sufjan a desnim Amr b. As i Surahbil b. Hasen. Centar, lijevo i desno krilo vojske dobili su konjaničke jedinice, koji su se trebale koristiti kao rezerva za kontranapad u slučaju da bizantijci probiju muslimanske redove. Iza centra nalazila se elitna konjanička jedinica pod ličnom komandom Halida. U slučaju prezauzetosti komandovanjem kompletnom vojskom, komandu nad ovom elitnom jedinicom preuzimao bi Dharar ibn al-Azwar. Tokom borbe, Halid je više puta odlučno koristio ovu elitnu rezervnu jedinicu.
Bizantijska vojska Nekoliko dana nakon što su muslimani stigli na Jermuk, bizantijska vojska, predvođena lahko naoružanom vojskom Džabalaha ibn Aihama, premjestila se naprijed i uspostavila snažno utvrđene kampove sjeverno od Wadi-ar-Rakada. Desno krilo bizantijske vojske bilo je na južnom kraju ravnice, u blizini rijeke Jermuk. Lijevo krilo je bilo na sjevernoj strani, sa relativnom izloženošću naprijed. Vahan, jedan od bizantijskih vojskovođa, je rasporedio carsku vojsku na istok, s prednje strane, na dužini od oko oko 13 kilometara, pokušavajući da pokrije cijelo područje između klisure rijeke Jermuk na jugu i rimskog puta za Egipat koji se nalazio na sjeveru, te su ostale značajne praznine između bizantijskih jedinica. Desnim krilom je komandovao Gregori a lijevim strane Kanatir. Srednji dio formacije je formiran od vojske kojom je komandovao Dairjan i armenske vojske pod komandom Vahan, pod sveukupnim zapovjedništvom Dairjana. Rimska regularna teška konjica, je podijeljena jednako među četiri vojske. Svaka vojska rasporedila je svoju pješadiju na čelo a konjica kao rezerva je bila u pozadini. Vahan je rasporedio Džabalahove krščanske Arape, sa konjima i devama kao jedinice za čarke i lakše okršaje do dolaska njegovih jedinica. Rani muslimanski izvori spominju da je Gregorijeva vojska koristila lance da bi se vojnici međusobno povezali. Desetak vojnika su bili međusobno povezani za svoja stopala lancima kako bi se spriječilo njihovo bježanje s bojnog polja. Međutim, moderni historičari sugerišu da su Bizantijci usvojili grčko-rimsku testudo vojnu formaciju, u kojoj vojnici stoje rame uz rame sa štitovima podignutim visoko i aranžmanom od 10 do 20 vojnika koji su na taj način u potpunosti bili zaštićen sa svih strana, pri čemu svaki vojnik pokriva susjednog pratioca.
Bitka thumb|right|alt=map detailing the respective troop deployment before the battle.|Raspored trupa prije same bitke. S obzirom da se dogovor između susprostavljenih strana, koje su čvrsto držale svoje položaje skoro tri mjeseca, nije postigao diplomatski, a imajući u vidu kontinuirano jačanje muslimanske vojske, Bizantijci su odlučili prvi napasti. Naime, muslimanima je pomoć pristizala u malim grupama ali kontinuirano sa ciljem da se neprijatelj demorališe i da se stvori utisak o brojnosti muslimanske vojske koja je ipak i sa tim pojačanjem, nekoliko puta bila malobrojnija od bizantijske. Ista taktika je uspješno ponovljena i za vrijeme bitke na Kudsiji. Bitka je započela 15. augusta 636. godine i trajala je punih 6 dana. Prvi dan