Iranski narodi jesu etnolingvistička skupina indoevropskih naroda koje prvenstveno povezuje historijska upotreba iranskih jezika, ogranka indoiranskih jezika. U savremenom dobu iranski narodi nastanjuju širok prostor Zapadne i Srednje Azije, uključujući Iran, Afganistan, Tadžikistan i susjedne zemlje.
Naziv "iranski" u ovom kontekstu ne označava samo stanovnike savremene države Iran, nego širu jezičko-historijsku skupinu naroda. Zbog toga se pojam iranski narodi ne smije poistovjećivati s pojmom Iranci, koji se najčešće odnosi na državljane ili stanovnike Irana bez obzira na etničko porijeklo.
Terminologija Pojmovi iranijski, iranski i iranidski u naučnoj i enciklopedijskoj literaturi uglavnom se odnose na narode i jezike koji potječu iz iranske grane indoevropske jezičke porodice. Naziv Iran povezan je sa staroiranskim etnonimom arya, odnosno pojmovima koji su u srednjoiranskim jezicima dali oblike ērān i aryān.
Historija Iranski narodi vode porijeklo iz šire indoiranske zajednice. Njihovi najraniji preci obično se dovode u vezu s populacijama Srednje Azije iz 2. milenija p. n. e., iz kojih su se kasnije izdvojili protoiranski govornici.
Tokom 1. milenija p. n. e. iranski narodi proširili su se preko Iranske visoravni, velikih dijelova Srednje Azije i euroazijskih stepa. Među važnijim starim iranskim narodima bili su Medi, Perzijanci, Parti, Skiti, Sarmati i Alani.
Kasnijim historijskim procesima dio iranskih naroda bio je jezički ili kulturno asimiliran, posebno na područjima istočne Evrope, Kavkaza i Srednje Azije. Ipak, brojne zajednice sačuvale su iranske jezike i poseban identitet do savremenog doba.
Jezici Iranski jezici čine jednu od glavnih grana indoiranske skupine indoevropskih jezika. Uobičajena historijska podjela razlikuje staroiranski, srednjoiranski i novoiranski period, dok se savremeni jezici najčešće svrstavaju u zapadne i istočne iranske jezike.
Najrašireniji savremeni iranski jezici jesu perzijski jezik, paštunski jezik, kurdski jezici, beludžijski jezik, osetski jezik i tadžički jezik. U savremenim procjenama broj izvornih govornika iranskih jezika obično se procjenjuje na oko 150 do 200 miliona.
Savremeni iranski narodi Među glavne savremene iranske narode obično se ubrajaju: Perzijanci Kurdi Paštuni Baluči Tadžici Luri Oseti Tališi Tati Jagnobci Pamirski narodi Zaze
Pored njih, u historijskom smislu iranskim narodima pripadali su i brojni danas nestali ili asimilirani narodi, među kojima su Skiti, Sarmati, Sogdijci, Baktrijci i Alani.
Rasprostranjenost Iranski narodi danas su najbrojniji u Iranu, Afganistanu i Tadžikistanu, a značajne zajednice žive i u Pakistanu, Iraku, Turskoj, Siriji, Azerbejdžanu, Rusiji, Uzbekistanu i Turkmenistanu. Historijski su iranski narodi bili prisutni i u velikim dijelovima istočne Evrope, naročito u stepskom pojasu sjeverno od Crnog mora.
Zbog migracija u 20. i 21. stoljeću postoje i brojne dijasporske zajednice iranskih naroda u Evropi, Sjevernoj Americi i drugim dijelovima svijeta.
Religija i kultura Većina savremenih iranskih naroda pripada islamu, pri čemu su zastupljeni i sunitski i šiitski ogranci. Pored toga, među pojedinim iranskim narodima prisutni su zoroastrizam, kršćanstvo, judaizam, jezidizam i druge religijske tradicije.
U kulturnom smislu iranske narode povezuje niz historijskih tradicija, književnih i religijskih naslijeđa, kao i dugotrajan utjecaj iranskih civilizacija na područjima Zapadne i Srednje Azije.
Također pogledajte Iranski jezici Indoiranski jezici Indoiranski narodi Iranci Perzijanci
Reference
Kategorija:Iranski narodi Kategorija:Indoevropski narodi Kategorija:Etničke grupe u Aziji Kategorija:Narodi s Bliskog istoka