Uzbekistan (službeno Republika Uzbekistan) jest država u Srednjoj Aziji koja je u cijelom svijetu jedina s Lihtenštajnom duplo zatvorena država, to jest niti ona niti njeni susjedi nemaju izlaz na more. Graniči na sjeveru i zapadu s Kazahstanom, na istoku s Kirgistanom i Tadžikistanom te na jugu s Turkmenistanom i Afganistanom što je čini jedinom centralnoazijskom državom koja ima granicu sa svim drugim državama svog regiona. Uzbekistan je jedna od 15 država nastalih raspadom Sovjetskog Saveza.
Historija mini|180px|desno|Statueta napravljena u doba Baktrijske civilizacije oko 2000. prije nove ere Najstarija od poznatih civilizacija na području Uzbekistana je bila Baktrija koja prvi puta nastaje oko 2500. p. n. e. s glavnim gradovima u današnjem Turkmenistanu. Ova najstarija civilizacija čiji su ostaci otkriveni tek prije 30 godina još uvijek je gotovo nepoznata na zapadu. Njenom propašću dolazi do političkog vakuma tokom kojeg se Iranski nomadi naseljavaju na ovom području i potom tamo stvaraju nove civilizacije koje dobivaju imena: Baktrija, Sogdijana i Tohari. U ovo doba spada osnivanje gradova Samarkand i Buhara koji doživljavaju procvat stvaranjem trgovinskog puta prema Kini koji će potom dobiti ime Put svile. Do prvog pravog procvata ovog puta ipak će doći tek u 2. vijeku p. n. e.
Ubrzo po stvaranju Ahemenidskog Carstvoa u 5. vijeku p. n. e. ostatke ovih civilizacija anektirali su Ahemenidi, a na tom području bit će organizirana 18 sartrapija koja će se zvati Sogdijana. Osvajanja Aleksandra Velikog i njegovo rušenje Perzijskog kraljevstva dovodi njegovu vojsku na područje sada već bivše saptrapije Sogdijana gdje žestoko slama njen otpor 328. p. n. e. pošto se ona odbila predati.Lubin, Nancy. "Early history". Nakon njegove smrti ovo područje južnog Uzbekistana postaje dio grčkog Baktrijskog kraljevstva koje će propasti oko početka nove ere, a cijelim područjem zavladat će prvo Partija, a onda njen nasljednik Sasanidska dinastija. U trgovačkom smislu 7 vijekova između početka nove ere i arapskih osvajanja postaje zlatno razdoblje uzbekistanske gradove na putu svile pošto od Hadrijanovog zida u današnjoj Škotskoj pa do Žutog mora postoje samo 3 velike države koje daruju stabilnost i sigurnost trgovini. Iako se jedan od najstarijih svjetskih gradova – Samarkand – našao izvan granica Perzije njena blizina i prosperitet zahvaljujući Putu svile bili su zagarantirani sve do turskih građanskih ratova pošto u 6. vijeku grad ulazi u sastav turskog kaganata. U 8. vijeku Arapi osvajaju cijelo područje i donose sa sobom islam, koji zamjenjuje dotadašnju budističku religiju i zoroastrizam. Tokom sljedećih 5 vijekova regionalni centar na području današnjeg Uzbekistana postaje stari grad Buhara koji se uzdiže na razinu četvrtog kulturološkog centra muslimanske kulture i učenja (nakon Córdobe, Bagdada i Kaira), ali politička nestabilnost od kraja 10. vijeka i povremeni ratovi onemogućavaju veći prosperitet područja koje je potpalo pod kontrolu turskih naroda.
Mongoli 250px|mini|Posmrtna maska Timur Lenka Tokom Mongolskog osvajanja centralne Azije, koji se događa između 1219. i 1225, dolazi do velikih promijena među narodima koji tamo žive. Osvajanja su ubrzala proces turkifikacije regije koji traje od 10. vijeka.Lubin, Nancy. "Turkification of Mawarannahr". Iako su vojsku Džingis-kana je predvodili Mongoli, oni su se uglavnom sastojali od pripadnika turskih plemena koja su ugrađena u mongolske vojske kao pomoćne trupe. Pripadnici tih turskih pomoćnih armija potom su se naselili na područje Centralne Azije, gdje su ranije Iranci-Perzijanci bili većina, tako da sada oni postaju manjina, a pripadnici turskih naroda većina na ovom području. Drugi efekt mongolskih osvajanja katastrofalne su štete i pokolji koje su pretrpjeli Buhara i drugi gradovi na području Uzbekistana uz uništenja sistema navodnjavanja koje neće biti popravljeno generacijama.Lubin, Nancy. "Mongol period"
Nakon smrti Džingis-kana 1227. njegovo carstvo je podijeljeno između njegova četiri sina i članova porodice. Uprkos velikom potencijalu za bratoubilačke ratove i raspad države, Mongolski zakon uspio je održati urednu sukcesiju za još nekoliko generacija. U toj podjeli carstva većina današnjeg Uzbekistana je došla u ruke drugog Džingisovog sina kao Čagataj kanata koji po njemu dobiva ime. Ovo razdoblje mira među Mongolima u u ovom Kaganatu traje do početka 14. vijeka kada dolazi do slabljenja centralne vlasti i postepenog raspada države.
Tokom borbi između raznih lokalnih moćnika Čagatajskog Kanata tokom druge polovine 14. vijeka pobjednik postaje veliki Timur Lenk koji je bio mješanac nepoznatog turskog plemena i Mongola. U razdoblju od 1370. do 1405. on će osvajanjima stvoriti Carstvo koje se prostire od Bospora do Kine i umrijet će prirodnim putem tokom pohoda na Kinu.Lubin, Nancy. "Rule of Timur". In Curtis. Timur koji u svojim memoarima sam priznaje pokolje iako tvrdi da su drugi isprovocirali svoju nesreću tokom vladavine svoj rodni Samarkand pretvara u veliku prestolnicu u koju se odvode bogatstva i naučnici iz osvojenih zemalja. Timur Lenk je danas nacionalni heroj Uzbekistana tako da njegova statua stoji na mjestu statue Karla Marxa, a njegov muzej u Taškentu je u ideološkom veoma sličan s kućom cvijeća u Beogradu tokom kasnog jugoslavenskog razdoblja. mini|desno|Centralna zgrada Samarkanda
Bukara i Hivski Kanat Nakon Timurove smrti njegovo Carstvo se ubrzo našlo u neprekidnim građanskim ratovima između raznih njegovih potomaka. To je iskoristilo jedno tursko pleme koji zavisno od historijskih interpretacija počinju prodirati na područje svoje današnje države ili tamo od ranije žive pa sada stječu punu nezavisnost (Uzbeci spadaju među turske narode) što dovodi do stapanja tamošnjih starosjedioca s novim gospodarima iz čega nastaje moderni uzbečki narod. Do 1510. oni će uspješno završiti svoja osvajanja u Centralnoj Aziji, uključujući područje današnjeg Uzbekistana.Uzbekistan u Library of Congress Najmoćnija država koju Uzbeci osnivaju nakon osvajanja Samarkanda postaje Buharski Kanat koji će u raznim reikarnacijama postojati kao nezavisna politička tvorevina sve do 19. vijeka, a potom njeni ostaci kao ruski protektorat do 1920.
Historija Buharskog Kanata ujedno je historija ratova s Perzijom koji je imao teritorijalnu i religijsku notu pošto su Uzbeci suniti, a Perzijanci šiiti. Ovaj Kanat je u svoje zlatno doba (16. i 17. vijek) kontrolirao sve glavne uzbečke centre – Taškent, Buharu i Samarkand, a također i dijelove današnjeg Afganistana i Kirgistana. Druga uzbečka država, koja nastaje u 16. vijeku, bio je mnogo slabiji Hivski kanat oko područja Aralskog mora, dok će treći uzbečki Kokandski kanat koja nastaje slabljenjem Bukare na dijelu njenog područja 1709. prvi i nestati 1883.
Prvobitno uspješna Buhara koja se borila protiv Perzije i njenog čestog saveznika Hivskog kanata vodila je pobjedničke ili barem nerješene ratove protiv Perzije koja se u ovo doba nalazi i pod turskim napadima. Početkom 18. vijeka, slabljenjem Turaka i jačanjem Perzije, Buhara je bila definitivno poražena, ali ne i anektirana nakon čega počinje živjeti kao "nevažni" centralnoazijski emirat koji je već prije ratnog poraza izgubio na utjecaj pošto su evropske pomorske sile došle morski putem do Kine čime dolazi do prestanka postajanja puta svile s katastrofalnim ekonomskim posljedicama za oba kanata.
Slično kao i Buhara Hivski kanat će u 19. vijeku postati polunezavisni ruski protektorat koji će biti anektiran nakon oktobarske revolucije.
Rusko razdoblje mini|desno|Rusi osvajaju Hivski kanat U zadnjim decenijama Ruskog carstva na području današnjeg Uzbekistana Rusi počinju provoditi ekonomsku politiku povećavanja proizvodnje pamuka i industrije vezane s tim dok se među lokalnim stanovništvom počinje stvarati otpor koji svoj centar nalazi u panturskom pokretu. Kraj devetnaestog vijeka prolazi u ruskim gušenjima nekoliko buna nakon čega je slomljen posljednji otpor ruskoj politici do revolucije.
Nakon izbijanja Oktobarske revolucije u Uzbekistanu kao i na drugim područjima Rusije stanovništvo se podijelilo na crvenogardijce (boljševike) i bjelogardijce (cariste). Crvenogardijci su odmah na početku osvojili Taškent, a u građanskom ratu koji će potrajati do 1920. oni ostvaruju potpunu pobjedu nakon čega dolazi do potpune aneksije Hivskog kanata i Buhare.
Sovjetsko razdoblje Nakon boljševičke pobjede u građanskom ratu i nastanku Sovjetskog Saveza 1924. dolazi do stvaranja Uzbekistanske savezne sovjetske republike koja u svom sastavu ima današnji Uzbekistan i Tadžikistan. Do podjele te savezne jedinice na današnje države dolazi 1929. čime je konačno definirana granica Uzbekistana.
Tokom prvog desetljeća postojanja politički lideri Uzbekistana su u političkom pogledu bili komunisti i uzbečki nacionalisti, ali njihovom likvidacijom u Staljinovim čistkama na vlast dolaze osobe koje su prije svega odgovorne Moskvi.
U ekonomskom pogledu tokom ovog razdoblja pamuk ostaje glavna privredna grana, ali tokom premještaja industrije zbog njemačkog napada na SSSR 1941. dio proizvodnih pogona završava u Uzbekistanu, a ekonomski najvažnija od njih će postati tvornica za proizvodnju aviona Iljušin koja i danas postoji.
Kako sve veće zahtjeve Moskve za proizvodnjom pamuka uzbekistanskog vodstvo nije znalo ispuniti, ono od zadnjih godina vlasti Brežnjeva počinje na veliko lažirati proizvodne izvještaje i to traje sve do 1986. kada je satelitska snimka prikazala drastičnu razliku između stvarnog stanja i onog prikazanog u izvještajima. To dovodi do masivnih partijskih smjena, a uzbečko ime i Uzbekistan postaju sinonim za korupciju i lopovluk u SSSR-u. Posljednja važnija odluka SSSR-a ili preciznije Gorbačova po pitanju Uzbekistana postaje postavljanje Islama Karimova na čelo Uzbekistana 1989. kako bi se zaustavile etničke tenzije koje su počele izbijati između Kirgiza i Uzbeka u Kirgistanu.
Nezavisnost Pokušaj neuspješnog puča protiv Gorbačova je u Uzbekistanu imao sličan efekt kao u ostalim sovjetskim republikama tako da on proglašava nezavisnost 1. septembra 1991. iako će do samostalnosti doći tek u decembru te godine. Pošto su predsjednikovi protivnici izvršili političko samoubistvo podrškom pučistima Islam Karimov je krajem 1991. izabran za predsjednika na izborima upitne ravnopravnosti među političkim protivnicima.
Raspad sovjetskog sistema dovodi u Uzbekistanu kao i u ostatku bivšeg Sovjetskog Saveza do katastrofalne ekonomske krize koja s prekidima traje do 2000. Autokratski politički sistem Islama Karimova uspjeva održati politički stabilnost koja je bila dodatno otežana terorističkim prodorima iz Afganistana kao i raspadom susjednog Tadžikistana u žestokom građanskom ratu tako da Uzbekistan postaje centralnoazijsko ostrvo stabilnosti koje je samo povremeno potreseno islamističkim terorističkim napadima (1999, 2004 i 2009).
Početkom 21. vijeka i tokom američkog rata protiv terorizma Uzbekistan "poklanja" na upotrebu SAD-u vojnu bazu, a zapadne civilne udruge dobivaju više manje slobodne ruke kao i u Kirgistanu. Manje od dva mjeseca po izbijanju revolucije Tulipana u Kirgistanu Uzbekistan je potresen pobunom u Andižanu gdje "nenaoružani" civili pobjeđuje snage sigurnosti i osvajaju grad. Odgovor na ovaj pokušaj revolucije postaje vojna represija s nepoznatim brojem ubijenih na kojoj će čestitati Kina, Rusija i Kirgistan zbog uspješnog gušenja terorističke pobune. S druge strane zapadne sile osudit će represiju i zamrznuti odnose s Uzbekistanom, dok će njegova vlada neformalno proglasiti SAD krivim za pokušaj državnog udara i protjerati američku vojnu bazu i civilne udruge sa svog teritorija nakon čega se u Uzbekistan za razliku od Kirgistana vratila politička stabilnost.
Geografija mini|lijevo|Satelitska karta Uzbekistana mini|180px|desno|Aralsko more između 1989. i 2008.