Brzo klizanje na dugim stazama je olimpijski sport u kojem takmičari nastoje u što kraćem vremenu preći određenu udaljenost. Ono je i rekreativni sport. Uživa veliku popularnost u Holandiji, a šampioni su kroz historiju dolazili i iz Austrije, Češke, Finske, Italije, Japana, Južne Koreje, Kanade, Kine, Norveške, Njemačke, Poljske, Rusije, SAD-a i Švedske. Brzoklizači dostižu maksimalnu brzinu od oko 60 km/h.

Historija Razvoj ISU-a mini|desno|Jaap Eden, prvi službeni svjetski prvak Organizirane utrke na klizaljkama razvile su se u 19. stoljeću. Norveški klubovi bili su domaćini raznih takmičenja od 1863, a utrke u Christianiji (današnjem Oslu) privlačile su i petocifren broj gledalaca.Åge Dalby, Jan Greve, Per Jorsett, Olympiske vinterleker 1924–2006, "Akilles forlag", 2006, str. 29; 1884. godine Norvežanin Axel Paulsen proglašen je amaterskim svjetskim prvakom nakon pobjeda na takmičenjima u SAD-u. Pet godina kasnije jedan sportski klub iz Amsterdama organizirao je brzoklizačko takmičenje koje je nazvao svjetskim prvenstvom, s učesnicima iz Rusije, SAD-a i Ujedinjenog Kraljevstva i, naravno, Holandije. Internationale Eislauf Vereinigung, danas poznat kao Međunarodni klizački savez (International Skating Union – ISU), osnovan je na sastanku predstavnika 15 država u Scheveningenu 1892. i to je bio prvi svjetski savez u nekom zimskom sportu. Nederlandse Schaatsrijderbond (Holandski klizački savez) osnovan je 10 godina ranijeWat is Langebaanschaatsen , KNSB.nl i organizirao je svjetska prvenstva 1890. i 1891. Takmičenja su održana na stazama različitih dužina – meč između Paulsena i Remkea van der Zeea iz 1885. održan je na stazi dužine 6/7 milje (1400 m) – ali ISU je 1892. standardizirao dužinu staze od 400 m, kao i dužine utrka za svjetska prvenstva: 500, 1500, 5000 i 10.000 m. Klizači su utrke počinjali u parovima, svaki u svojoj traci, koje su mijenjali u svakom krugu kako bi svaki klizač prešao istu udaljenost. Ovo je ono što je danas poznato kao brzo klizanje na dugim stazama. Takmičenja su bila isključivo za klizače amatere i to je sprovođeno kao pravilo. Peter Sinnerud diskvalificiran je zbog profesionalizma 1904. i izgubio titulu svjetskog prvaka.

Svjetski rekordi na dugim stazama prvi put su registrirani 1891. i rapidno su poboljšavani. Jaap Eden popravio je svjetski rekord na 5000 m za pola minute na Evropskom prvenstvu 1894. Ovaj rekord trajao je 17 godina, a trebalo je 50 godina da bude popravljen za još pola minute.Knut Bjørnsen i Per Jorsett, Skøytesportens stjerner, J. W. Cappelens forlag, 1971, str. 183

Elfstedentocht mini|Snimak Elfstedentochta 1954. s komentarom na holandskom jeziku Elfstedentocht (hol. Turneja /kroz/ 11 gradova) organiziran je kao takmičenje 1909. i održava se u nepravilnim intervalima, kad god se led na ruti smatra dovoljno dobrim. Druge utrke na otvorenom razvile su se kasnije; Sjeverna Holandija bila je domaćin jedne 1917, ali prirodni uvjeti leda u Holandiji rijetko su bili pogodni za klizanje. Elfstedentocht je održan 15 puta u periodu od skoro 100 godina od 1909, a prije no što je vještački led postao dostupan 1962. nacionalna prvenstva održana su u 25 godina između 1887, kad je u Slikkerveeru organizirano prvo prvenstvo, i 1961. Otkako je vještački led postao uobičajen u Holandiji, holandski brzoklizači nalaze se u svjetskom vrhu u brzom klizanju na dugim stazama i maratonskom brzom klizanju.

Drugo rješenje da se maratonske utrke i dalje održavaju na prirodnom ledu preraslo je u Alternativni Elfstedentocht, čije se utrke održavaju u drugim državama, poput Austrije, Finske ili Kanade i svi najbolji maratonski brzoklizači, kao i hiljade rekreativaca, putuju iz Holandije na lokacije gdje se utrka održava. Prema Jaapu Bloembergenu, novinaru NRC Handelsblada, država "poprimi karnevalski izgled" tokom međunarodnih klizačkih prvenstava"Less Orange During the Uneven Years", nrc.nl, 1. 7. 1999., uprkos činjenici da "ljudi van države nisu naročito zainteresirani"."Less orange during the uneven years", nrc.nl, 1. 7. 1999.

Zimske olimpijske igre

Na Olimpijskom kongresu 1914. delegati su se složili da se brzo klizanje uvrsti na OI 1916. nakon što je umjetničko klizanje uvršteno na OI 1908. Međutim, Prvi svjetski rat prekinuo je sve planove za olimpijsko takmičenje i brzo klizanje ušlo je u olimpijski program tek 1924. kao dio Sedmice zimskih sportova u Chamonixu, kojoj je retroaktivno dodijeljen olimpijski status. Prvu zlatnu olimpijsku medalju osvojio je Charles Jewtraw iz Lake Placida iako je nekoliko Norvežana tvrdilo da je Oskar Olsen imao brže vrijeme. Problemi s mjerenjem vremena na 500 m bili su stalni problem sve do pojave elektroničkih satova u 1960-ima; tokom utrke na 500 m na ZOI 1936. sugerirano je da je pobjedničko vrijeme Ivara Ballangruda bilo skoro sekundu brže. Finska je osvojila ostale 4 zlatne medalje 1924, uz pobjede Clasa Thunberga na 1500 i 5000 m te u višeboju. To je bio prvi i jedini put da je u brzom klizanju dodijeljena zlatna olimpijska medalja u višeboju.

Norveški i finski brzoklizači osvojili su sve zlatne medalje na svjetskim prvenstvima u međuratnom periodu, dok su se na evropskim prvenstvima do pobjedničkog postolja uspjeli probiti Austrijanci i Latvijci. Međutim, utrke u Sjevernoj Americi često su se održavale s masovnim startom, slično maratonskim utrkama u Holandiji, ali olimpijske utrke morale su se klizati na četiri udaljenosti koje je odobrio ISU. Savez je odobrio i prijedlog da utrke na ZOI 1932. u Lake Placidu budu s masovnim startom i Amerikanci su osvojili sve 4 zlatne medalje. Kanada je osvojila 5 medalja (sve srebrne i bronzane) dok je aktualni svjetski prvak Thunberg ostao kod kuće u znak protesta protiv ovakvog formata utrka. Na SP-u održanom neposredno nakon ZOI-a, bez učešća američkih prvaka, norveški takmičari pobijedili su u sve 4 utrke i zauzeli prva 3 mjesta u poretku višeboja.

Čelni ljudi brzog klizanja u Norveškoj, Švedskoj, Finskoj i Japanu uložili su protest Američkom olimpijskom komitetu osudivši način takmičenja i izrazivši želju da se utrke s masovnim startom više nikad ne održe na Olimpijskim igrama. Ipak, ISU je 1967. prihvatio ogranak brzog klizanja na kratkim stazama, s masovnim startom, organizirao međunarodna takmičenja počevši od 1976. i doveo ga nazad na Olimpijske igre 1992.

Ženska takmičenja 1930-ih godina ISU je počeo prihvatati učešće žena u brzoklizačkim takmičenjima. Iako su u Sjevernoj Americi ženske utrke bile održavane već neko vrijeme, a na ZOI 1932. kao demonstracijsko takmičenje, ISU nije organizirao službena takmičenja do 1936. Ipak, Zofia Nehringowa postavila je prvi službeni svjetski rekord 1929. Žensko brzo klizanje nije bilo popularno; u norveškoj knjizi Skøytesportens stjerner (Zvijezde brzog klizanja) iz 1971. nije spomenuta nijedna brzoklizačica na skoro 200 stranica knjige iako su se žene dotad takmičile već 30 godina. Otad je ženskim brzim klizanjem na dugim stazama dominirala Istočna Njemačka, a kasnije ujedinjena Njemačka, osvojivši 15 od 35 zlatnih olimpijskih medalja od 1984.

Tehnički razvoj mini|lijevo|Brzoklizač u kombinezonu koji pokriva cijelo tijelo Vještački led pojavio se na ZOI 1960. i utrke na jezeru Misurini 1956. bila su posljednja olimpijska takmičenja održana na prirodnom ledu. 1960. održana su i prva olimpijska takmičenja za žene. Lidija Skobljikova osvojila je 2 zlatne medalje 1960. i čak 4 1964. mini|desno|Klap-klizaljka, novi tip klizaljke, koji je ušao u široku upotrebu tokom 1990-ih Razvijeni su i aerodinamičniji kombinezoni, a pionir u njihovoj upotrebi bio je Švicarac Franz Krienbühl, koji je zauzeo 8. mjesto na 10.000 m 1976. u dobi od 46 godina.Åge Dalby, Jan Greve, Per Jorsett, Olympiske vinterleker 1924–2006, "Akilles forlag", 2006, str. 252; Nakon izvjesnog vremena državne reprezentacije preuzele su na sebe razvoj kombinezona, koji se koriste i na kratkim stazama, iako bez kapuljače – umjesto njih brzoklizači na kratkim stazama nose kacige pošto su padovi u utrkama s masovnim startom mnogo češći. Kombinezoni i klizanje u dvorani, kao i klap-klizaljke, pomogli su da se svjetski rekordi na dugim stazama znatno poprave; od 1971. do 2009. prosječna brzina u utrkama muškaraca na 1500 m porasla je sa 45 na 52 km/h. Slična povećanja brzine zabilježena su i na ostalim udaljenostima.

Profesionalizam Nakon sezone 1972. evropski brzoklizači na dugim stazama osnovali su profesionalnu ligu, Međunarodnu brzoklizačku ligu, u kojoj su, između ostalih, učestvovali Ard Schenk, osvajač triju zlatnih olimpijskih medalja 1972, 5 Norvežana, još 4 Holanđanina, 3 Šveđanina i još nekoliko brzoklizača. Jonny Nilsson, svjetski prvak 1963. i osvajač zlatne olimpijske medalje, bio je pokretačka snaga lige, koja je ukinuta 1974. iz ekonomskih razloga, a ISU je također isključio staze koje su bili domaćini profesionalnih utrka iz budućih međunarodnih prvenstava.Åge Dalby, Jan Greve, Per Jorsett, Olympiske vinterleker 1924–2006, "Akilles forlag", 2006, str. 230; ISU je kasnije organizirao vlastiti Svjetski kup s novčanim nagradama, a potpuno profesionalni timovi razvili su se u Holandiji tokom 1990-ih, što je dovelo do dominacije Holanđana u muškim utrkama; jedini izazov bili su im japanski sprinteri na 500 m i američki klizači na inline koturaljkama koji su se prebacili na brzo klizanje na dugim stazama kako bi osvojili olimpijsko zlato.

Utrke Sve utrke održavaju se u parovima, a za njih se koriste 2 trake. Takmičari na nadlaktici nose vrpcu čija boja označava traku u kojoj je takmičar startao: bijelu za unutrašnju i crvenu za vanjsku. Na drugom pravcu takmičari mijenjaju trake kako bi svaki prešao istu udaljenost. Kad oba takmičara izađu iz krivine u istom trenutku, onaj koji je trenutno u unutrašnjoj traci mora pustiti protivnika da prođe. Ovo obično ne uzrokuje nikakve probleme pošto se onaj koji je u unutrašnjoj traci općenito kreće dosta brže od onoga u vanjskoj.

Ponekad se primjenjuje i kvartetni start, iz praktičnih razloga, kako bi više takmičara moglo završiti svoju utrku unutar određene količine vremena. U ovom slučaju na stazi se nalaze 2 takmičarska para, ali drugi par starta tek kad prvi par pređe otprilike polovinu kruga. Takmičari u drugom paru nose žutu i plavu vrpcu umjesto uobičajene bijele i crvene.

Klizalište

mini|desno|250px|400-metarski oval za brzo klizanje Brzoklizači se takmiče na ovalnom klizalištu sa 2 trake, koje je po dimenzijama slično atletskoj stazi na otvorenom. I zaista, atletska staza prekrivena ledom može funkcionirati kao brzoklizačka staza, kao što je bio slučaj sa stadionom Bislett u Oslu do 1980-ih. Prema pravilima ISU-a, standardna staza trebala bi biti duga ili 400 ili 333⅓ m; 400-metarska staza je standard i koristi se za sva važnija takmičenja. Staze sa drugim, nestandardnim dužinama (npr. 200 ili 250 m) također se koriste na nekim mjestima za trening i/ili manja lokalna takmičenja. Na standardnoj stazi krivina ima radijus 25–26 m u unutrašnjoj traci, a svaka traka široka je 3–4 m.

Poznata međunarodna klizališta Ova klizališta bila su domaćini međunarodnih takmičenja (Svjetski kup i seniorska prvenstva) između 2005. i 2010:

U dvorani mini|Olimpijski oval u Calgaryju. Unutar ovala stala su dva klizališta za hokej

Dvorana "Gunda Niemann-Stirnemann" (Erfurt) Heilongjiang (Harbin) Jilin (Changchun) Kometa (Kolomna) Krilacko (Moskva) M-Wave (Nagano) Lingotto (Torino) Olimpijski oval (Calgary) Nacionalno klizalište Pettit (West Allis) Olimpijski oval Richmond (Richmond) Sportforum Hohenschönhausen (Berlin) Thialf (Heerenveen) Olimpijski oval Utah (Kearns) Vikingskipet (Hamar) Klizalište Astana (Astana)

Od navedenih klizališta onā u Calgaryju i Kearnsu nalaze se na većoj nadmorskoj visini, što omogućuje postizanje bržih vremena nego na klizalištima na manjoj visini usljed manjeg otpora zraka.

Na otvorenom mini|200px|Klizalište COS OPO (Zakopane) Klizalište Pinè (Baselga di Pinè) Arena "Max Eicher" (Inzell) Arena Ritten (Klobenstein–Collalbo) Medeu (Almati)