Masakri na Alipašinom Polju označavaju seriju ratnih zločina počinjenih nad civilnim stanovništvom sarajevskog naselja Alipašino Polje tokom opsade Sarajeva (1992–1995). Kao jedno od najgušće naseljenih urbanih područja u Sarajevu, ovo naselje je tokom 1.425 dana opsade bilo izloženo kontinuiranom artiljerijskom i snajperskom djelovanju Sarajevsko-romanijskog korpusa (SRK) Vojske Republike Srpske (VRS).
Napadi na Alipašino Polje, uključujući masakre na pijacama, u školama i na igralištima, korišteni su kao ključni dokazni materijal pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) za dokazivanje kampanje terora nad civilima, što je rezultiralo presudama protiv komandanata SRK-a, generala Stanislava Galića i Dragomira Miloševića.
Pozadina
Urbanistički i strateški položaj Alipašino Polje je izgrađeno sedamdesetih godina 20. vijeka u stilu brutalističke socijalističke arhitekture, a karakteriziraju ga visoki stambeni blokovi koji dosežu do 18 spratova. Tokom rata, ova demografska gustoća postala je faktor ranjivosti, dok su široki bulevari i otvoreni prostori između zgrada, lišeni prirodnih zaklona, postali opasne zone izložene vatri.
Naselje se nalazilo u neposrednoj blizini Nedžarićima, područja koje je bilo pod kontrolom VRS-a. Visoki objekti u Nedžarićima, poput Doma penzionera, služili su kao osmatračnice i snajperska gnijezda s kojih su snage SRK-a imale direktnu vizuelnu kontrolu nad zapadnim dijelovima grada. Prema nalazima sudskog vijeća u predmetu Galić, stanovnici su bili izloženi opasnosti ne samo na linijama fronta već i duboko unutar naselja, što je potvrđeno analizom topografije i izvora vatre sa područja Ilidže i Lukavice.
Pravni kontekst Tužilaštvo MKSJ-a je zločine na Alipašinom Polju klasificiralo kao "procesuirane incidente" (engleski: scheduled incidents) – reprezentativne primjere koji dokazuju postojanje sistemske kampanje granatiranja i snajperskog djelovanja bez vojne potrebe. Incidenti su odabrani zbog velikog broja žrtava i odsustva vojnih ciljeva u neposrednoj blizini u trenutku napada.
Masakri
Masakr na Trgu solidarnosti (1992) Prvi masovni zločin većih razmjera na Alipašinom Polju dogodio se 30. augusta 1992. godine na Trgu solidarnosti br. 14, gdje se nalazila lokalna tržnica. U jutarnjim satima, artiljerijski projektil ispaljen sa položaja VRS-a pao je među okupljene građane. Eksplozija je ubila 11 civila, a veliki broj ih je ranjen. Ubijeni građani/ke u redu za hljeb su:
Rifet Bahtić Jasmina Duraković Jasmin Đozo Muniba Ganija Nermin Gušić Zoran Kafedžić Sadrija Krasnići Adnan Lingo Nadežda Puljić Daniel Turkalj Edin Uzunović
Ovaj napad označio je početak taktike gađanja mjesta okupljanja civila i ometanja snabdijevanja hranom.
Masakr u improviziranoj školi (1993) Dana 9. novembra 1993. godine, minobacačka granata kalibra 120 mm pogodila je ulaz u prostorije Mjesne zajednice na Trgu ZAVNOBiH-a br. 18, gdje se odvijala nastava za učenike Osnovne škole "Prvi maj" (danas OŠ "Fatima Gunić"). Iako su na ulazu bile postavljene betonske ploče kao zaštita, šrapneli su prodrli u učionicu.
U napadu su poginuli učiteljica Fatima Gunić i troje učenika: Adis Mujalo, Vedad Mujkanović i Feđa Salkić. Ranjeno je još 23 učenika. Istog dana, druga granata ispaljena s istog položaja pogodila je obližnji Trg nezavisnosti, ubivši tri i ranivši sedam osoba, što ukazuje na koordinirani napad na civilnu zonu.
Masakr djece na sankanju (1994) Jedan od najtežih zločina nad djecom dogodio se 22. januara 1994. godine u ulici Bosanska (tadašnja Klara Cetkin) kod broja 4, u C fazi naselja. Oko podneva, na djecu koja su se sankala ispaljene su tri minobacačke granate (dvije kalibra 82 mm i jedna kalibra 120 mm) sa položaja VRS-a u Nedžarićima.
U napadu je ubijeno šestero djece:
Indira Brković (12 godina) Jasmina Brković (5 godina) Mirza Dedović (8 godina) Danijel Jurenić (11 godina) Nermin Rizvanović (13 godina) Admir Subašić (8 godina)
Sudsko vijeće u predmetu Galić odbacilo je tvrdnje odbrane da su u blizini postojali vojni ciljevi, utvrđujući da je napad bio namjeran udar na civile.
Napadi modifikovanim avio-bombama (1995) Tokom 1995. godine, pod komandom generala Dragomira Miloševića, SRK je počeo koristiti modifikovane avio-bombe (FAB-100 i FAB-250) montirane na raketne motore. MKSJ je ova oružja okarakterisao kao izrazito neselektivna i nezakonita za upotrebu u naseljenim područjima.
Incident u Majdanskoj ulici (24. maj 1995): Modifikovana avio-bomba FAB-250 pogodila je područje oko trafo-stanice, ubivši dvoje i ranivši šestero ljudi. Utvrđeno je da je projektil došao s jugoistoka.
Incident na Trgu Međunarodnog prijateljstva (16. juni 1995): Avio-bomba je eksplodirala uz stambenu zgradu na broju 10, ranivši sedam osoba i uzrokujući veliku materijalnu štetu (Incident G.15 u optužnici).
Pravne i sudske posljedice Zločini na Alipašinom Polju bili su dio dokaznog postupka u nekoliko ključnih predmeta pred Haškim tribunalom:
Stanislav Galić: Osuđen na doživotnu kaznu zatvora zbog kampanje terora nad civilima, uključujući masakr djece na sankanju.
Dragomir Milošević: Osuđen na 29 godina zatvora, između ostalog, zbog upotrebe modifikovanih avio-bombi na civilne zone Alipašinog Polja.
Ratko Mladić i Radovan Karadžić: Masakri su uključeni u presude za udruženi zločinački poduhvat s ciljem širenja terora među stanovništvom Sarajeva.
Sjećanje i komemoracije U znak sjećanja na žrtve, na Alipašinom Polju su postavljena spomen-obilježja na mjestima masakra, uključujući Trg ZAVNOBiH-a i Bosansku ulicu. Osnovna škola "Prvi maj" preimenovana je u OŠ "Fatima Gunić" po učiteljici ubijenoj tokom nastave. Učionica u kojoj se desio zločin pretvorena je u spomen-sobu. Svakog 9. novembra i 22. januara održavaju se komemoracije na kojima prisustvuju porodice žrtava i predstavnici vlasti.
Vidi još
Opsada Sarajeva
Masakri na Markalama
Stanislav Galić
Dragomir Milošević
Zločini nad djecom Sarajeva u opsadi
Reference
Literatura
Stanislav Galic - Judgement, MKSJ, 2003. Dragomir Milosevic - Defence Appeal Brief, MKSJ, 2008. Shelling, Sniping, and War Crimes in Sarajevo Municipalities under the Control of Serbian Political and Military Authorities - Judicially Established Facts, P-CRC.
Kategorija:Opsada Sarajeva Kategorija:Ratni zločini u Bosni i Hercegovini Kategorija:Masakri u ratu u Bosni i Hercegovini