Dabrica je naseljeno mjesto u općini Berkovići, Bosna i Hercegovina. Prema popisu stanovništva iz 2013., u naselju je živjelo 118 stanovnika. Do potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma Dabrica je administrativno pripadala općini Stolac, a nakon rata pripala je Republici Srpskoj i pripojena općini Berkovići. Ukupna površina naselja iznosi 40,90 km².
Geografske karakteristike
Dabrica se prostire sjeverozapadno od Dabarskog polja, između planine Snježnice (1262 m) na sjeveru i planine Hrgud (oko 1100 m) na jugu. Od Dabarskog polja područje Dabrice odvaja planina Kom, visoka približno 900 m. Karakteristika naselja je kraški reljef sa dubokim dolinama i izraženim prijelazima između polja i visoravni.
Naselje je disperzivnog tipa i sastoji se od šest mahala: Bračići, Brijeg, Maričin gaj, Miljanovica, Dabrica i Šćepan Krst. Zaselak Dabrica smješten je u manjem kraškom polju na nadmorskoj visini od oko 500 m, dok istočnu granicu naselja čini duboko usječeni kanjon rijeke Radimlje.
U naselju Dabrica nalazi se vještačko jezero formirano u nekadašnjem površinskom kopu rudnika boksita. Jezero se napaja iz podzemnih voda i padavina, a predstavlja specifičan hidrografski objekt u ovom krševitom predjelu. Pored jezera, područje Dabrice obiluje i drugim vodenim resursima, uključujući više od 50 izvora pitke vode.
Saobraćaj i infrastruktura
Dabrica je povezana sa Mostarom, Stocem i Berkovićima regionalnim i lokalnim putnim pravcima. Najkraći pravac od Mostara do Dabrice vodi preko Bune, Hodbine, Rotimlje, Hodova i Ljubljenice, a udaljenost iznosi oko 45 km. Od Stoca put vodi preko Maslina, Hodova i Ljubljenice (približno 21 km), dok su Berkovići udaljeni oko 18 km.
Nakon rata 1992–1995., proširen je makadamski put iz sela Potkoma prema Dabrici, a mještani su uz podršku nadležnih institucija asfaltirali glavnu dionicu puta kroz naselje (oko 2,5 km).
Historija
Od 1469. do 1851. Dabrica je administrativno pripadala Blagajskom kadiluku. Prema pisanim izvorima Sidžili blagajskog kadije, džematu Dabrica pripadale su mahale Bračići, Brijeg (Bajir-brijeg), Maričin gaj (Maričnjak) i Miljanovica.
Na širem području naselja evidentirani su brojni toponimi koji svjedoče o historijskom kontinuitetu: Begov vrt, Bogomile, Čelareva dolina, Dućani, Hadžina dolina, Kula i Salihova dolina.
U Dabrici se nalazi česma Dobrović, sagrađena 1867/68., a po predanju podigla ju je Saliha Žugor, zvana Dobrović iz Dobrice
Nacionalni spomenici
Stari grad Koštun (Koštur)
Utvrđenje se uzdiže na stjenovitom brdu iznad kanjona Radimlje, u istočnom predjelu naselja. Zbog strmih litica sa tri strane, pristup je moguć isključivo sa zapadne strane iz pravca zaseoka Dabrica. Direktni historijski podaci o gradu ne postoje, ali arheolog Đuro Basler gradnju datira u VI stoljeće, oko 535., u vrijeme vladavine bizantskog cara Justinijana I. Tokom ratova s Istočnim Gotima, ovaj dio provincije Dalmacije ponovo je ušao u okvir Rimskog carstva, te je grad bio dio strateške odbrambene linije (limesa) zajedno sa utvrđenjima u Blagaju, Stocu i Biogracima kod Širokog Brijega.
Arheološkim pregledom unutar zidina utvrđeni su fragmenti metalodobne keramike iz bronzanog i željeznog doba, što potvrđuje postojanje ilirske gradine iz I i II milenija prije nove ere. U tom periodu ovaj prostor je predstavljao rubno područje naseljeno plemenom Daorsa.Basler, Đ. (1988). Prethistorijska gradina na Košturu. Sarajevo. Na širem području Dabrice pronađen je rimski carski novac, uključujući novčić cara Marka Aurelija iz II stoljeća.
Stari grad Koštun je Rješenjem Zavoda za zaštitu spomenika kulture NR BiH (7. april 1966.) stavljen pod državnu zaštitu, a Prostornim planom Republike Bosne i Hercegovine od 2002. valoriziran kao spomenik II kategorije. Do danas nisu vršeni značajniji konzervatorsko-restauratorski radovi.
Džamija Sefer-age Begovića
Džamiju je sagradio Sefer-aga (Begović) 1610/1611., što je zabilježeno kamenom tarihu iznad ulaznih vrata.
Prema podacima iz pisanih izvora, najstariji nišan u mezarju uz džamiju u Dabrici podignut je Ali-begu Muftiću i potječe iz 1780..
Tokom rata u Bosni i Hercegovini (1992–1995), Džamija Sefer-age Begovića pretrpjela je totalnu devastaciju. Munara je u potpunosti porušena, a od objekta su sačuvane jedino zidne strukture, što je prouzrokovalo kasnije progresivno propadanje zidova, podova objekta, prozora i vrata i općenito enterijera. Ovakvo stanje dovelo je do progresivnog propadanja ostataka zidova, podova i cjelokupnog enterijera, zbog čega je džamija dugi niz godina bila van funkcije. Proces revitalizacije započeo je 2003., kada je Zavod za zaštitu kulturnog, historijskog i prirodnog naslijeđa BiH izradio Projekat rekonstrukcije. Iste godine, Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika proglasila je džamiju Sefer-age Begovića nacionalnim spomenikom. Obnova je uspješno završena 2012., a svečano otvorenje upriličeno je 7. jula 2012.
Ratni zločini i stradanja (1992–1995)
U junu 1992. naselje su napale srpske snage, pri čemu je ubijeno 26 civila (13 Bošnjaka i 13 Hrvata), uglavnom starijih osoba. Preostalo stanovništvo je izbjeglo, dok je njihova imovina, uključujući kuće i pomoćne objekte, sistematski uništavana paljenjem. U istom periodu potpuno je porušena Džamija Sefer-age Begovića.
Stratište u Dabrici još uvijek nije precizno označeno na zvaničnim mapama zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini. Prema podacima do 2017. Većina posmrtnih ostataka žrtava još uvijek nije pronađena, osim dva skeleta koja su ekshumirana. Za ove zločine do danas nisu pokrenuti sudski postupci niti donesene presude.
U maju 2018. na lokalitetu groblja Barište u Dabrici izvršena je ekshumacija posmrtnih ostataka žrtava rata. Tom prilikom pronađeni su fragmenti više ljudskih kostiju, od kojih su pojedini bili nagorjeli i ugljenisani, te su upućeni na DNK analizu radi utvrđivanja identiteta.
Spomen-obilježje šehidima i civilnim žrtvama rata u Dabrici podignuto je u znak sjećanja na Bošnjake iz Dabrice i Ljubljenice stradale tokom rata u Bosni i Hercegovini 1992–1995. Na spomeniku su napisana imena poginulih boraca i civilnih žrtava, a svečano je otkriven 6. jula 2013.
Stanovništvo
Reference
Vanjski linkovi
Zvanični sajt općine Berkovići
Kategorija: Naselja u Bosni i Hercegovini