thumb|300px|Dijagram endomembranskog sistema Endomembranski sistem je skup organela i pregrada unutar eukariotskih ćelija, koje su ograničene fosfolipidnim dvoslojem. Prokarioti ga nemaju i zato nemaju organele. Ova podjela ćelija se odražava ma strukturo i funkcijsko odvajanje različitih biohemijskih puteva i procesa.
Membrane sadrže jednostrane kanale, transportere, pumpe i nosače za distribuciju metabolita koji funkcioniraju u okviru različitih komponenti ćelija, a sa druge strane su periferni ili sastavni proteini koji obavljaju različite funkcije u okviru mreže ćelijskog metabolizma.
Komponente endomembranskog sistema Plazma membrana ili plazmalema odvaja unutrašnjost ćelije, u citosolu (biohemija) ili citoplazmi (citologija), iz vanćelijskog prostora. Sastoji se od jednog fosfolipidnog dvosloja, a uključuje, između ostalog, signalne molekule i receptore.
Jedro ili nukleus ima dvostruku membranu, koja sadrži visoko regulirane jedarne pore i između ostalog, RNK (iRNK), koja izlazi u citosolu, a unosi proteine u jedrov lumen. Samo jedro sadrži dezoksiribonukleinsku kiselinu, kao i neke klase strukturnih proteina, što osigurava integritet i raspored genetičkog materijala unutar jedra.
U prostoru je prema membrani je citoplazmatski kompleks, u kojem se, na odgovarajućoj razini, nalaze ćelijske organele, sa jednom, dvije ili tri membrane, koje se mogu spajati u međusobnom bliskom kontaktu. Obuhvataju endoplazmatski retikulum, Golgijev aparat, lizosome, vakuole i druge vezikule. Endoplazmatski retikulum (ER) je ograničen jednom membranom, mjestimično povezan sa jedrom. U njemu se odvija sinteza, modifikacija i transport proteina, masti i šećera. Otkrili su ga Porter i Sar 1945. godine. Organizovan je u vidu kompleksne mreže membranskih kesica, tubula i pridruženih vezikula koja se pruža od jedrove ovojnice do površine ćelije, prožimajući cijelu citoplazmu. Postoje dvije forme ove organele, koje su međusobno povezane: -granulisani (hrapavi) ER - posjeduje ribosome na membrani. -agranulisani (glatki) ER - nema ribosoma na membrani. Oko 80 % makromolekula identično je u oba tipa endoplazmatskog retikuluma i one slobodno difunduju iz jedne regije u drugu. U većini ćelija je više zastupljen hrapavi u odnosu na glatki ER, osim u žljezdanim ćelijama kore nadbubrega, endokrinim ćelijama polnih žlijezda i hepatocitama.
Golgijev aparat ili Golgijev kompleks, omogućava pakovanje i transport proteina, šećera i masti u ćeliji ili u vanćelijskom prostoru. Struktura Golgijevog aparata najbolje se može uočiti posmatranjem pod elektronskim mikroskopom. Strukturna i funkcionalna jedinica Golgijevog kompleksa naziva se diktiosom. Ova organela je naročito razvijena u ćelijama koje su aktivne u procesima sekrecije kao što su ćelije gušterače, endokrinih žlijezda, pljuvačnih žlijezda, ćelije jetre koje luče žuč i dr. Golgijev aparat je izgrađen iz dva osnovna dijela: -sakula(kesica) čija membrana opkoljava unutrašnji prostor nazvan cisterna i -vezikula(mjehurića) Osnovne funkcije Golgijevog aparata su: -dorada proteina i lipida -razvrstavanje proteina i lipida za prijenos do krajnjeg odredišta -sinteza glikolipida i sfingomijeluna te -sinteza polisaharida ćelijskog zida kod biljaka Nakon obrade u GA materijal se razvrstava i raspoređuje prema krajnjim odredištima -lizosomima -plazma membrani -ekstracelularnom prostoru
Lizosomi su ograničeni jednom membranom, osiguravajući degradaciju ćelije komponenti (unutarćelijski probavni aparat), a samim tim sadrže nekoliko odgovarajućih hidrolitskih drugig razgrađujućih enzima. Lizosomi su organele za unutarćelijsko varenje koje predstavljaju glavno mjesto razgradnje u ćeliji.
Vakuole imaju funkciju pohranjivanja unutar ćelije, a posebno u biljkama zauzimaju veliki dio volumena ćelija. Oni također štite ćelije od promjena pH vrijednost I i koncentracije.
Endosimbionti
Mitohondrije vode porijeklo od endosimbiobtskih bakterija, a odgovorne su za katabolizam i formiranje metaboličkih međuprodukata u Krebsovom ciklusu. One također učestvuju u ćelijskom disanju i formiranje adenozin trifosfata (ATP). Mitohondrije su obavijene sa dvije membrane.
Hloroplasti su također endosmbionti. Kod biljaka i raznih protozoa ključni su u fotosintezi i formiranju metaboličkih repromaterijala. Sastoje se od tri zasebne membrane.
Također pogledajte Citoplazma Ćelijska membrana Nukleus Organela Ćelije (biologija)
Reference
Kategorija:Organele Kategorija:Membranska biologija