Dikalcij-fosfat je kalcij-fosfat sa formulom CaHPO4. Prefiks "di" u općem imenu potiče zbog formacije aniona HPO42– koji je uključen u otklanjanje dva protona fosforne kiseline, H3PO4. Također je poznat i kao dibazni kalcij-fosfat ili kalcij-monovodik fosfat. Javlja se u tri kristalna oblika: dihidratni, CaHPO4•2H2O ('DPCD'), mineralni hemihidratni, CaHPO4•0.5H2O i bezvodni CaHPO4, ('DCPA'), mineral monetit.
Ispod pH 4,8, dihidratni i bezvodni oblik dikalcij-fosfata su najstabilniji (nerastvorljivi) od svih kalcij-fosfata. Dikalcij-fosfat se koristi kao dodatak hrani, kao i u nekim pastama za zube kao agens za poliranje i biomaterija. U dihidratnom obliku (brušit) mogu se naći i u nekim bubrežnim i zubnim kamenacima.
Dobijanje Dibazni kalcij-fosfat se proizvodi putem reakcije kalcij-hlorida i fosforne kiseline: CaCl2 + H3PO4 + 2 NaOH → CaHPO4 + 2 NaCl + 2 H2O.
Umjesto kalcij-hlorida i natrij-hidrohsida, upotrebljava se također i alcij-hidroksid. Neutralizacija fosforne kiseline kalcij hidroksidom, pri pH 3-4, na sobnoj temperaturi, taloži dihidrat. Na 60 °C, bezvodni oblik se taloži: H3PO4 + Ca(OH)2 → CaHPO4 Industrijsko dobijanje dihidrata uključuje reakciju fosforne kiseline (H3PO4) sa cisternama Ca(OH)2, ispod 40 °C. Da bi se e spriječila degradacija kojom se mogu formirati hidroksiapatit, natrij-pirofosfat ili trimagnezij-fosfat oktahidrat dodaju se, naprimjer, dibazni kalcij-fosfat dihidrat, koji se koristi kao polirajući agens u pastama za zube.
Bezvodni CaHPO4 je međuproizvod u dobijanju halofosfatnih fosfora, koji se upotrebljavaju u fluorescentnim lampama. U kontinuiranom procesu, CaCl2 reagira sa (NH4)2HPO4 i nastaje dehidrat CaHPO4•2H2O. CaCl2 + (NH4)2HPO4 → CaHPO4•2H2O Cisterne sa dihidratom se zatim zagrijavaju na oko 65-70 °C da se formira bezvodni CaHPO4 kao kristalni talog u željenoj formi (obično u obliku dijamantnih kristala, 7-9 μm), koja je pogodna za daljnju obradu.
Dibazni kalcij-fosfat dihidrat i je u obliku"brušit" minerala – kalcij-fosfatnih cemenata (CPC) koji imaju medicinsku primjenu. Primjer ukupne reakcije u formiranju "β-TCP/MCPM" (β-trikalcij-fosfat/monokalcij-fosfat) kalcij-fosfatnog cementa je: Ca3(PO4)2 + Ca(H2PO4)2•H2O + 7 H2O → 4 CaHPO4•2H2O.
Upotreba Dibazni kalcij-fosfat se uglavnom koristi kao prehrambeni aditiv u pripremljene žitarica za doručak, tretiranje pasa, obogaćivanje brašna i proizvodnji rezanaca. U proizvodnji nekih farmaceutskih pripravaka također se koristi kao agens tabletiranja, uključujući i neke proizvode koji eliminiraju miris tijela. Dibazni kalcij-fosfat se također nalazi u nekim dijetetskim suplementima kalcija (npr. Bonexcin). Koristi se i u hrani za živinu. Također se koristi u nekim pastama za zube kao kontrolni agens zubnog kamnca.Klaus Schrödter, Gerhard Bettermann, Thomas Staffel, Friedrich Wahl, Thomas Klein, Thomas Hofmann "Phosphoric Acid and Phosphates" in Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry 2008, Wiley-VCH, Weinheim
Također pogledajte Fosfat Monokalcij-fosfat Trikalcij-fosfat
Reference
Vanjski linkovi
Kategorija:Kisele soli Kategorija:Prehrambeni aditivi Kategorija:Fosfati Kategorija:Aditivi sa E-brojem