thumb|right|200px|Illustracija pokreta spavanja kod listova grahorice roda Medicago: Charles Darwin (1880): The Power of Movement in Plants/"Moć pokreta kod bilkjaka" Niktinastija je ritmično-cirkadijsko nastijsko kretanje kod viših biljaka, koje se javlja kao odgovor na pojavu tame. Primjeri su zatvaranje latica cvijeta u sumrak i kretanje spavanja listova mnogih mahunarki. Najranije zabilježeno posmatranje ovakvo ponašanja u biljkama datira još od 324. p. n. e., kada je Androsten, pratilac Aleksandra Velikog, ukazao na otvaranje i zatvaranje listova na stablu tamarinda na prelazu dana u noć.
Mehanizam i genetika Niktinastijski pokreti su povezani sa dnevnim promjenama svjetlosti i temperature i pod kontrolom cirkadijskog sata i svjetlosnim receptorima fitohromima. Biljke koriste fitohrome da otkriju crveno i dugo crveno svjetlo. Ovisno o tome koja vrsta svjetlosti se apsorbira, protein se može kretati između stanja Pr, koje upija crveno svjetlo i Pfr koje upija dugo crveno svjetlo. Crveno svjetlo pretvara Pr u Pfr, a dugotalasno crveno svjetlo – Pfr u Pr.
Mnoge biljke koriste fitohrome sa cirkadijskim ciklusima, koji utiču na otvaranje i zatvaranje listova, što je povezano sa niktinastijskim pokretima. Anatomski, pokrete posreduju pulvini. Pulvinske ćelije se nalaze na vrhuncu osnove ili peteljke, a protok vode iz leđnih u ventralne ćelije motorno regulira zatvaranje lista. Ovaj protok je odgovor na kretanje kalijevih iona između pulvina i okolnog tkiva. Kretanje kalijevih iona je povezano sa koncentracijom Pfr ili Pr.
Kod Albizzoa julibrissin duži tamniji periodi, dovode do najniže razine Pfr što izaziva brže otvaranje lista. Kod tzv SLEEPLESS mutnta Lotus japonicus, pulvini se mijenjaju u strukture slične peteljkama, onesposobljavajući noćno zatvaranje zalistaka.
Pokreti listova također su pod kontrolom bioaktivnih supstanci poznati kao Faktora otvaranj i zatvaranje lista. Nekoliko takvih faktora za otvaranja i i zatvaranje su biohemijski karakterizirani. Ovi faktori se uveliko razlikuju kod raznih biljaka. Otvaranje i zatvaranje listova regulirano je njihovom relativnom koncentracijo. Faktor otvaranje ili zatvaranja lista je glikozid, koji se inaktivira hidrolizom glikozidne veze, pomoću enzima beta-glukozidaza. U Lespedeza cuneata, faktor otvaranja lista, kalij-lespedezat hidrolizira se do 4-hidroksi-fenil piruvuvatne kiselina sa glikozidnom vezom putem beta-glucosidaze. Kod Phyllanthus urinaria L., faktor zatvaranja lista filanturinolaton, tokom dana hidrolizira se u aglikon. Aktivnost beta-glukozidaze regulirana je putem dnevno-noćnih ritmova. Studije sa fluorescentnim materijalima pokazale su da je mjesto faktora za otvaranje i zatvaranje lista nalazi na površini motorne ćelije. Skupljanje i širenje motorne ćelije u odgovoru na ovaj hemijski signal omogućava otvaranje i zatvaranje listova. Vezanje faktora otvaranja krila i zatvaranja je specifično za srodne biljke. Za faktor pokreta listova C. mimosoides utvrđeno je da se ne vežu za motorne ćelije A. julibrissin. Faktor pokreta listova A. julibrissin slično C. mimosoides, nije vezan motorne ćelije, ali jeste kod A. saman i A. lebbeck.
Funkcija Svrha i raspravljane prednosti niktinastijskih pokreta tek treba da se identifikuju. Studije na mutantnim biljkama s gubitkom funkcije gena, što rezultira rastom peteljke, umjesto pulvina, otkrile su da ove biljke imaju manje biomase i manje lisne površine od divljeg tipa. To ukazuje niktnastijski pokreti mogu biti korisni na rast biljaka.
Također pogledajte Nastija Tropizam
Reference
Kategorija:Fiziologija biljaka