140px|mini|desno|Grb Kraljevine Jugoslavije 140px|mini|desno|Grb SFRJ Pod pojmom Jugoslavije podrazumjeva se država u Južnoj Evropi nastala 1918. godine nakon završetka Prvog svjetskog rata ujedinjenjenjem Kraljevine Srbije i Države Slovenaca, Hrvata i Srba. Kraljevina Crna Gora se kratko prije ujedinjenja pripojila Kraljevini Srbiji. Država je tokom svog postojanja nekoliko puta mijenjala oblik vladavine, državno uređenje i ime, a prestala je postojati 1992. odvajanjem i osamostaljivanjem saveznih republika. Definitivan nestanak bio je 2006. godine raspadom države nazvane Srbija i Crna Gora.
Imena Zvanična imena države od njenog stvaranja 1. decembra 1918. bila su: Kraljevstvo Srba Hrvata i Slovenaca; Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca, od 28. juna 1921. godine; Kraljevina Jugoslavija, od 3. oktobra 1929. do 17. aprila 1941. Demokratska federativna Jugoslavija (DFJ) od 29. novembra 1943. do kraja 1945; Federativna narodna republika Jugoslavija (FNRJ) od 31. januara 1946 do 1963. Socijalistička federativna republika Jugoslavija od 1963-1992. Jugoslavija, od 1992 i odvajanja SR Hrvatske i SR Slovenije; SR Jugoslavija, od 1992. do 2003. Srbija i Crna Gora, od 2003-2006.
Historijska pozadina 140px|mini|desno|Karta Države SHS, sa područjem Banat, Bačka i Baranja , koje je tokom Prvog svjetskog rata zauzeto od Srpske vojske 140px|mini|desno|Karta Kraljevine Srbije 1913. 140px|mini|desno|Karta Kraljevine Crne Gore 1913. 140px|mini|desno|Josip Juraj Strossmayer, đakovački biskup i idejni predvodnik jugoslavenstva 140px|mini|desno|Ilija Garašanin, autor Načertanija, srpsog nacionalnog programa Raspadom Austro-Ugarske monarhije završetkom Prvog svjetskog rata, došlo je 29. oktobra 1918. godine, do formiranja zajednice, koja je obuhvatala zemlje monarhije naseljene Južnim Slavenima: Kraljevine Hrvatske i Slavonije, Kraljevine Dalmacije, Bosne i Hercegovine, dijelove Kranjske i Štajerske i manje dijelove Kraljevine Ugarska, koja je nazvana Država Slovenaca, Hrvata i Srba. Država Slovenaca, Hrvata i Srba je bila nestabilna politička zajednica, bez osnovih državnih institucija. Stvaranje zajednice predloženo je u maju 1917. godine u Beču, ali bi ta zajednica bila pod patronatom Austro-ugarske monarhije. Ideje o ujedinjenju južnoslavenskih naroda (Srba, Hrvata i Slovenaca), pojavljivale su se u raznim političkim, krugovima tokom historije i bile su zastupljene i u kulturnim krugovima Ilirskog pokreta, ali i u Kraljevini Srbiji.
Ilirizam
Jugoslavenske ideje su se između hrvatskih i srbijanskih političkih struktura djelomično razlikovale: Hrvatski nacionalni pokret, bio je zasnovan na idejama ilirizma, nastalog 1830-ih i zahtjevima hrvatskih intelektualaca i plemstva, a pod pritiskom mađarskog, italijanskog i njemačkog uticaja, a za cilj je imao promicanje nacionalnog, kulturnog i jezičkog srodstva sa Slavenima, te je poticaj ovoj tezi, bio porijeklo Hrvata od antičkih Ilira, čime se stvorio pojam nacionalnog preporoda. Pod vođstvom Ljudevita Gaja obnavlja se pismo, normira se štokavica kao varijanta hrvatskog standardnog jezika, a uslijed marginalnih razlika u jezicima drugih Južnih Slavena, ilirizam nalazi na podršku i u susjednim pokrajinama. Kod Slovenaca u Koruškoj i Štajerskoj, ova ideja dobija na snazi, kao odbrana od germanizacije. U daljem razvoju ilirizma, 1860-ih godina historičar Franjo Rački obznanjuje djelo "Jugoslovjenstvo" gdje između ostalog uvodi tezu o "...Srbima i Hrvatima kao dvama plemenima istog naroda, kojima možda pripadaju i Slovenci." Napredna elita, liberalno građanstvo, intelektualci i katolički kler, ignorišu i zaobilaze nacionalnu identifikaciju preko religije, tradicije i historijskih mitova. Time ujedinjenje Južnih Slavena, postaje jedina moguća opcija preživljavanja hrvatskog naroda pod pritiskom i hegemonijom Austro-ugarske nadmoći. Glavni protagonist jugoslavenstva postaje đakovski biskup Josip Juraj Strossmayer, koji predvodi otpor protiv austro-ugarskog centralizma. Sa druge strane protivnici ove ideje su okupljeni oko Ante Starčevića i Eugena Kvaternika, jednih od osnivača Stranke prava, koji između ostalih teza, zastupaju se za samostalnu Hrvatsku, sa ili bez patronata monarhije, te tvrde da su Srbi i Slovenci, zapravo Hrvati.Marie-Janine Calic Geschichte Jugoslawiens im 20. Jahrhundert, Verlag C. H. Beck, Donošenjem Austro-ugarske nagodbe 1867. te jačanjem mađarizacije hrvatskih pokrajina, dolazi do političkih pokušaja pregovora od strane hrvatskih političara s austrijskim i mađarskim političkim strukturama. Zbog odbijanja dijaloga, stvaraju se isprva ideje o ujedinjenju hrvatskih pokrajina, a početkom 20. stoljeća Ante Trumbić i Frano Supilo, kao dalmatinska frakcija Stranke prava, javno određuju formiranje zajedničke države Hrvata i Srba, zvanični kurs ove stranke.Branka Magaš Croatia through history. The making of a modern state, London 2007.
Srpski nacionalni program
U Kraljevini Srbiji i Knjaževini Crnoj Gori razvoj nacionalnog pokreta i nacionalizma, jača oko 1830. godine autonomijom Srbije u Osmanlijskom carstvu, te samostalnošću 1878. godine. Formiranje nacije i države nastajalo je u isto vrijeme, a u Srbiji su oformljene moderene institucije kulture, nauke i obrazovanja, koje za jedan od ciljeva imaju stvaranje i jačanje nacionalnih vrijednosti. Za razliku od hrvatskog pokreta, srpski pokret je bio homogeniziran, te nije bilo prijetnji od kulturnog uticaja drugih naroda. Nasuprot tome oko dva miliona Srba živjelo je van Srbije, u Bosni i Hercegovini, dijelovima južne Mađarske (danas Vojvodina), u Dalmaciji i na području Vojne krajine. Ovo stanovništvo, procese osamostaljivanja vidi kao mogućnost kulturnog, etničkog i političkog povezivanja sa Srbijom. Knjaževinu Crnu Goru, srbijanska politika smatra drugom srpskom državom, a jedan dio Crnogoraca se priključuje toj ideji. Makedonci se smatraju ili posebnim narodom ili češće jednom mješavinom Srba i Bugara, pa ih se četo naziva Južni Srbi. Osnova nacionalnog programa Srbije, je bilo djelo Ilije Garašanina Načertanije, napisano 1844. godine kao osnova rješenja nacionalnog pitanja Srba. Ovo dijelo nema za cilj nacionalni preporod, nego ujedinjenje svih Srba u zajedničku državu, te je umnogome utjecalo na srbijansku politiku sve do početka Prvog svjetskog rata.Milan Protić Uspon i pad srpske ideje, Beograd 1994. Kao rezultat "Načertanija" srpski nacionalizam je imao tendenciju ka iredentizmu i ekspanzionizmu, da se iz toga moglo, mada ne nužno, dolaziti do pojavljivanja velikosrbskih osvajačkih težnji. Austrijski konzul u Beogradu Benjámin von Kállay, napominjao je 1873. tezu da je Srbija zadužena za simboličku ulogu Piemonta među Slavenima u borbi za ujedinjenje i samostalnost od Osmanlijskog carstva. Samim tim je rastao utjecaj i pomoć Srbije u pobunama Srba u Bosni i Hercegovini kao u tzv. Nevesinjskoj puški, pobuni 1875. koja se proširila na čitavu Bosnu i Hercegovinu. Negdje oko 1890-ih godina Narodna radikalna stranka sa predstavnikom Nikolom Pašićem, zastupa tezu, da su interesi Srba u Srbiji i u drugim srpskim državama isti, te da je pitanje zajedništva, jedini mogući opstanak Srba na tim prostorima. Ubrzo su teško ostvarivi politički ciljevi, prešli u intelektualne krugove, a kao centar tih ideja osnovana je 1886. godine Srpska kraljevska akademija. Istovremeno dolazi do nekoliko reformi srpskog jezika i srpske ćirilice, a jezički reformator Vuk Karadžić surađuje sa Ljudevitom Gajom, Jernejom Kopitarom i drugim evropskim filolozima. Polovina 19. stoljeća je obilježena nacionalnim romantizmom, u književnosti i kulturi, stvaraju se nacionalni mitovi kao npr. o Kosovskoj bitci, čiju 500-u godišnjicu 1889. i proslavu organiziraju u svim južnoslavenskim pokrajinama, a vlast u Zagrebu predlaže organizaciju zvanične proslave za obilježavanja Vidovdana u dijelovima Austro-Ugarske.Thomas Allan Emert Serbian Gogotha, Kosovo 1389, New York City 1990. Kulturna istitucija Matica srpska, osnovana 1824. godine u početku polemizira protiv jugoslavenskih ideja ilirskog pokreta, ali od 1866. godine tijesno sarađuje sa hrvatskim intelektualcima o temama oslobađanja Južnih Slavena od Osmanlijskog carstva i njihovog kasnijeg ujedinjenja u zajedničku državu.
Stvaranje
Po završetku Prvog svjetskog rata stvorili su se uslovi za stvaranje države koja bi okupila Južne Slavene koji su živjeli na području Kraljevine Srbije, Kraljevine Crne Gore i slavenskih dijelova Austro-Ugarske. Kraljevina Srbija je na početku Prvog svjetskog rata za svoje ratne ciljeve postavila ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca, donošenjem Niške deklaracije 7. decembra 1914. godine. Ubrzo je uslijedilo formiranje Jugoslavenskog odbora u Londonu 1915. godine i Crnogorskog odbora za narodno ujedinjenje 1917. godine. Konkretni pregovori o uređenju buduće države vođeni su neposredno u dva navrata - na Krfu 1917. godine kada je donijeta Krfska deklaracija i u Ženevi 1918. godine kada je potpisan Ženevski sporazum. Nakon rata, pod vođstvom Jugoslovenskog odbora u Zagrebu se 29. oktobra 1918. formira Država Slovenaca, Hrvata i Srba, dok su istovremeno crnogorski delegati na Podgoričkoj skupštini donijeli odluku o prisajedinjenju Kraljevine Crne Gore Kraljevini Srbiji. Pritom, i delegati Velike narodne skupštine Vojvodine su 25. novembra donijeli odluku da se direktno pripoje Kraljevini Srbiji. Proglašenje nove države je obavio regent Aleksandar I Karađorđević, u ime svog oca kralja Petra I 1. decembra 1918.
Kraljevina Srbija Nakon Balkanskih ratova i zauzimanja područja današnje Makedonije i Kosova, Kraljevina Srbija je svoje ciljeve zacrtala u Niškoj deklaraciji 1914. godine, koja između ostalog zastupa ideju konačnog rješenja ujedinjenja Srba, a granice predstavlja na liniji sve do Maribora, Klagenfurta i Segedina u današnjoj Mađarskoj.Đ. Stanković, N. Pašić i jugoslovensko pitanje,c1, Beograd, 1985, str. 153-154. Deklaracija je zasnovana na "Načertaniju" Ilije Garašanina, koja je predviđala i izlaz Srbije na Jadransko more u području Sjeverne Albanije. Krajem augusta 1914. Nikola Pašić okupio je jednu grupu poznatih srpskih javnih i naučnih radnika, koja je na osnovu nauke trebalo da formuliše srpski ratne ciljeve u smislu stvaranja jedinstvene jugoslavenske države "... A ta osnova jugoslovenskog programa u Srbiji izgrađivana je na tezi o etnički jedinstvenom narodu, potkrepljena etnografskim, istorijskim i statističkim obrazloženjima..."Đ. Stanković, N. Pašić i jugoslovensko pitanje,c1, Beograd, 1985, str. 147-149. Tako je u okolnostima rata i odbrambenih interesa i ciljeva Srbije, nastala Niška deklaracija koja je označila prekretnicu u srpsko-jugoslavenskoj politici. Ona je bila prijelomni događaj u pogledima građanskih stranaka u Srbiji, koje su u svojoj ranijoj jugoslavenskoj orijentaciji prevashodno bile okrenute rješavanju srpskog nacionalnog pitanja, tzv. malom rješenju, sa osnovnim ciljem da se oslobode i ujedine dijelovi susjednih zemalja u kojima žive Srbi, pri čemu se ujedinjenje sa Crnom Gorom, Bosnom i Hercegovinom smatralo kao neminovno i prirodno, a Makedonci još nisu prihvatani kao poseban nacionalni subjekt.A. Mandić Fragmenti za historiju ujedinjenja, Zagreb, 1956, 107. Deklaracija jasno reguliše unitaristički stav Srbije, mada spominjanjem i drugih naroda otvara se prostor nekom vidu federalizma u budućoj državi.
Kraljevina Crna Gora