Srpska Despotovina je bila vazalna srpska srednjovjekovna država koja je postojala od 1402. kada je Stefan Lazarević, sin kneza Lazara Hrebeljanovića, dobio od bizantijskog cara titulu despota pa do 1459. kada su Osmanlije osvojile Smederevo, prijestolnicu koju je podigao despot Đurađ Branković. Srpski despoti nastojali su da ideološki nastave tradicije nemanjićke Srbije. Mnoge institucije iz države Nemanjića nastavile su da postoje u Srpskoj Despotovini. Ipak zbog novih međunarodnih okolnosti vojne službe dobijaju sve veći značaj u državi srpskih despota. U međunarodnom pogledu Srpska Despotovina se nalazila između sve jačeg Osmanskog Carstva i Kraljevine Ugarske. Ona je bila zavisna od međusobnog odnosa ovih sila. Poslije smrti despota Đurđa, 1456. godine, rasulo u Srbiji i borbe oko prijestolja među njegovim nasljednicima olakšali su propast države, pa je 1459. Srbija konačno pala pod osmansku vlast.
Uvod Posljedice Kosovske bitke bile su velike i teške po srpsku srednjovekovnu kneževinu. Pogođeni su i nasljednici paloga kneza Lazara, udovica Milica i maloljetni sinovi Stefan i Vuk.* Kako je knez bio ugarski vazal i time podveo Srbiju pod formalan ugarski uticaj, ugarski kralj je želio da eventualnog nasljednika prihvati kao vazala. Premda je, pred Kosovsku bitku, pristao na sporazum sa Srbima i imao u Vuku Brankoviću pouzdanog pristalicu za prijateljsku politiku, on je ipak napao kneginju Milicu u jesen 1389. Osjetivši da bi je Vuk uz pomoć Ugara mogao nadjačati i uzeti vlast u Srbiji, ona je stupila u kontakt s Turcima i uz pomoć njihovih odreda uspjela 1390. istisnuti Ugre iz Srbije. Međutim, u zamjenu za mir, kneginja Milica je morala sultanu Bajazidu I da daje kao pomoć svoje odrede, da plaća danak, da pošalje najmlađu kćerku Oliveru sultanu Bajazidu u harem, a kao dodatni uslov Stefan je zajedno s bratom Vukom i viđenijom vlastelom dobio obavezu da se svake godine pojavljuje kod sultana na dvoru i da mu izjavljuje pokornost. Lazarev sin Stefan sticao je vojničko iskustvo učestvujući u pohodima Bajazida: u Maloj Aziji, gdje je potčinjavao pobunjene emire, zatim u evropskim pohodima, gdje je širio krug vazala, a u isto vrineme vazalske zemlje pretvarao u osmanlijske provincije. Pad Trnovske Bugarske i stalno prodiranje turskih četa pomaganih od strane srpskih u Bosnu, Vlašku, gde je Bajazid porazio vojvodu Mirču u bitki na Rovinama 1394, i Ugarsku, gde su harali i palili tamišku i krašovsku županiju, nagnalo je kralja Sigismunda da preduzme neke mjere protiv turske najezde. Tadašnji osmanlijski osvajački zaleti nisu mogli da zaustave ni otpor vazala, ni pomoć zapadnih kršćanskih država, ni pohodi krstaša od kojih je jedan kod Nikopolja u septembru 1396. završen s porazom, već intervencija tatarskog emira Timura.
Osnivanje Ogromne promjene na Balkanu izazvala je navala Mongola na istočnu granicu Osmanskog Carstva. Turski emiri u Maloj Aziji prelaze na stranu Timura, osvajača Indije, Mezopotamije, Perzije i Zlatne Horde. Bajazid I je sve snage usmjerio na svog protivnika. U bici kod Angore 28. jula 1402. učestvovali su Lazarevići i Brankovići. Bajazid I je teško poražen i zarobljen. Odveden je u zarobljeništvo u kome je slijedeće godine i umro. U Osmanskom Carstvu izbijaju nemiri. Mongoli dopiru do Egejskog mora osvajajući Izmir. Bajazid I je imao petoricu sinova: Sulejmana, Isu, Musu, Mustafu i Mehmeda. Najstariji, Sulejman, nastojao je da ovlada evropskim dijelom carstva sa centrom u Edirnu. Od srpskih vladara u ropstvo padaju Grgur Branković i Olivera Lazarević; oboje su oslobođeni nakon pregovora Stefana i mongolskog vladara. Srpski kneževi su se sa ratišta vraćali preko bizantijskih teritorija. Stefan i Vuk Lazarević krenuli su najprije u Carigrad. Pri povratku su primijetili naznake novih prilika poslije Angorske bitke. Sam bizantijski car Manojlo nalazio se tada na putovanju na Zapadu gdje je molio za pomoć. U Parizu je saznao za vijest o porazu Osmanlija koja je produžila život Bizantijskog Carstva za narednih pola vijeka. Njegov suvladar, Jovan VII, je augusta 1402. obdario Stefana despotskom titulom, u carstvu najvišom nakon careve. Time je Srbija stekla status Despotovine. U kršćanskom svijetu Bizantija je i dalje uživala ugled i, prema shvatanjima srednjovjekovnih država, stajala na čelu kršćanskog svijeta. Vođeni su pregovori o braku Stefana i Jelene Gattilusio, ćerke lezboskog vladara Francesca. Brak je kasnije i ostvaren. Stefan je time prihvatio bizantijsku ideju o hijerarhiji kršćanskih država, iako sebe u poveljama naziva samodršcem ili čak samodržavnim despotom.
Vladavina Stefana Lazarevića U Carigrad je došao i Đurađ Branković. Došlo je do neslaganja između njega i Stefana, o čemu pojedinosti nisu poznate. Mauro Orbin bilježi da je razlog bila potajna želja Đurđa da se pridruži Sulejmanu. Stefan je naredio da se Đurađ zatvori. U Srbiji se nije znalo za njihov sukob. Đurđa je oslobodio čovjek po imenu Rodop. Đurađ je pobjegao Sulejmanu od koga je tražio vojnu pomoć za borbu protiv Stefana. Dobio ju je. Odjeljenje srpske vojske koje se vraćalo u Despotovinu napadnuto je u blizini Edirna. Postalo je jasno da se tim putem ne može natrag u Srbiju. Osmanlije i Brankovići zaposjeli su saobraćajnicu koja je presjecala Kosovo i vodila preko Zemlje Brankovića. Stefan i Vuk su se, poslije kraćeg zadržavanja na Lezbosu, uputili u Zetu. Iskrcao se kod zeta Đurđa Balšića u Ulcinju. Krajem oktobra 1402. iz Bara se Stefan sa vojskom od 260 ljudi uputio ka središtu zemlje, ka Žiči. Izbjegavani su putevi koje su zaposjeli Turci. Nedaleko od Gračanice čekale su ih osmanlijske i Đurđeve čete. Dana 21. novembra vođena je bitka kod Gračanice (Tripoljska bitka). Stefan je Vuku naložio da napadne Đurđa, a sam je napao Osmanlije. Turski vazal, Uglješa Vlatković, prešao je na Stefanovu stranu. Time je znatno doprinijeo ishodu bitke, Osmanlije i Đurađ su potučeni i Lazarevići se povlače u Novo Brdo. Stefan je prebacivao Vuku nepoznavanje ratne vještine (Vuka je potisnuo Đurađ). Vuk je odlučio da napusti zemlju i prebjegne Sulejmanu. Marta 1403. umro je Bajazid I nakon čega su se rasplamsale borbe između njegovih sinova. Najprije je izbio sukob između Ise i Mehmeda. Prvi je podlegao Isa, nakon čega su zaratili Mehmed i Sulejman. Sulejman je snage usmjerio ka istoku, ka Maloj Aziji, zbog čega je u Galipolju sklopio mir s Bizantijom, Mletačkom, Đenovom, Naksosom. Bizantija je povratila Solun i Svetu goru. Stefan je zadržao položaj koji je imao kod Bajazida.
Odnos sa Sigismundom 180px|desno|mini|Sigismund, car Svetog Rimskog Carstva Stefan Lazarević je nakon sklapanja ovog mira potražio oslonac na drugoj strani. Ugarski kralj Sigismund je koristio neprilike u Srbiji nakon Kosovske bitke da je nekoliko puta napadne između 1390. i 1392. Do prvih pregovora o miru došlo je nakon Nikopoljskog krstaškog rata, ali sporazum nije sklopljen zbog protivljenja Osmanskog Carstva i dijela srpske vlastele. Kneginja Milica i Jelena Mrnjavčević, ćerka kesara Vojihne, je 1398. na Visokoj Porti gde je spriječila odmazdu sultana. Iste godine je i Stefan Lazarević posjetio Portu. Početkom 14. vijeka Ugarska je u građanskom ratu. Ladislavu Napuljskom iz dinastije Anžujaca podršku je pružao i rimski papa Bonifacije IX. Sigismund je jedno vrijeme proveo u zarobljeništvu, a 1402. godinu u Češkoj. U Budim je ušao tek augusta 1403. Ladislavov najmoćniji saveznik bio je Hrvoje Vukčić. Sigismund su bili potrebni saveznici. Inicijativa za obnovu pregovora sa Srbijom potekla je sa dvora u Budimu, a Stefan ju je prihvatio. Ugarsko poslanstvo predvodio je Filip de Skolaris, poznatiji kao Pipo Spano, inače tamiški župan iz Firence. Došlo je do pomirenja i uspostavljanja vazalnog odnosa. Stefan je dobio Mačvu s Beogradom. Time je otklonjen davnašnji spor između dvije države. Spor je trajao od smrti kralja Dragutina Nemanjića 1316. Srbi su skoro čitav vijek pokušavali da zauzmu Beograd. Tako je Sigismund platio visoku cijenu za savez sa Stefanom. Ogromnim naporima, Stefan je gradio novu prijestolnicu Srbije. Opasana je ogromnim bedemima sa kopnene strane. Otprilike u isto vrijeme Srbija je stekla i Golubački Grad na Dunavu. Stefanovi poslanici su 1406. u Veneciji objavili da despot više nije vazal Osmanlija i da je spreman da se protiv njih bori. Isto piše i sam Stefan u svojoj povelji Hilandaru iz 1405. godine, a i njegov biograf Konstantin Filozof. O sklapanju vazalnog odnosa Sigismund je hvalisavo obavestio burgundskog vojvodu Filipa 1404.
Građanski rat u Despotiji
Krajem 1403. ili početkom slijedeće godine Stefan je krenuo u napad na Brankoviće. Prije oktobra 1404. izmirio se sa Vukom. Protjerao je osmanlijske posade iz zemlje i ugušio sve ustanke. Izgleda da se krajem 1404. pomirio s Brankovićima. Protiv tosmanlijkske vlasti je 1404. podignut ustanak u Bugarskoj pod vođstvom Konstantina i Fružina, sinova bugarskih careva, koji su uživali podršku ugarskog kralja. U Despotovini je četovao neki Karaljuk (Novak). Osmanlijska vojska napada grad Temsko kod Pirota, a zatim, uz despotovu dozvolu, prolazi dolinom Toplice i Laba u oblast Brankovića i dalje, ka Ovčem polju. Stefan nije želio da narušava mir te je Karaljukov plijen vratio sultanu. Zemlja je ulazila u period mira. Stefan je poveljom iz 1405. potvrdio Dubrovčanima povlastice ranijih srpskih vladara. Ovo je prva povelja o srpsko-dubrovačkim odnosima poslije 1387. Jačanje Srbije izazvalo je zabrinutost u Veneciji za posjede u Zetskom primorju. Ljudi su tamo trpjeli razne zloupotrebe mletačkih vlasti. U Skadru su sužavana prava pravoslavne crkve. Zemlja je oduzimana Srbima i davana Mlečanima. To je dovelo do ustanka u skadarskoj oblasti. Balša III je brzo zaposjeo većinu mletačkih gradova, sem Lješa. Prvi skadarski rat trajao je od 1405. do 1412. Mletački kapetan Marin Karavel uspio je da juna 1405. obnovi mletačku vlast u Skadru. Pregovarao je sa većima u Ulcinju, Baru i Budvi. Balša je nadjačan kada je izgubio Drivast. On se za pomoć obraća Sulejmanu Čelebiji. Pritekao mu je i Vuk Lazarević. Mletačka novcem pridobija saveznike. Prvi pregovori otpočeli su 1406. godine, a Stefan je, sa Marom Branković i Nikitom Topijom, nudio da posreduje u sklapanju mira. Pregovori su okončani tek 1408. sklapanjem mirovnog sporazuma. Međutim, njegove odredbe nisu poštovane. Mlečani 1409. pregovaraju sa Kotoranima da se Kotor stavi pod vrhovnu vlast Venecije. Ranije predloge su odbijali kako ne bi došli u sukob sa Bosnom. Iste godine pristali su da plaćaju Sulejmanu harač za gradove u Zeti i sjevernoj Albaniji. Kupili su i prava na Dalmaciju od Ladislava Napuljskog.
Tokom života kneginje Milice nije bilo ozbiljnijih sukoba između Stefana Lazarevića i njegovog brata Vuka. Milica je umrla novembra 1405. Krajem 1408. izbilo je otvoreno neprijateljstvo među braćom, koje su Osmanlije podsticali. Njihove čete su ranijih godina harale po Srbiji. Posebno jak bio je napad januara 1407. u paraćinskom kraju. Turcima je prišao Vuk koji se, izgleda, nije slagao s bratovljevom prougarskom politikom. Sigismund je 1408. ustanovio viteški Zmajev red u Ugarskoj. Uz članove porodica Gorjanski, Celjski i Morovićki, među najznačajnijim pripadnicima bio je i Stefan. On je u Budimu imenovan na prvom mjestu u redu. Krajem 1408. Vuk je otišao Sulejmanu i dobio vojsku sa kojom je početkom 1409. napao Srbiju. Turke je predvodio Evrenos, a bilo ih je oko 30.000. Rat je posebno pogodio Prištinu. Stefanu je u pomoć pritekao Sigismund koji je na proljeće u Srbiju uputio Pipa Spana, a početkom maja je i sam došao. Najžešći napad bio je na ljeto kada Osmanlije prodiru do Beograda. Stefan se povukao u Beograd gde je odbio da se preda, ali je otpočeo pregovore s bratom. Izgleda da je Vuk tada dobio južni dio zemlje. Zajedno s Brankovićima, priznao je vrhovnu vlast Sulejmana.