desno|thumb|Perzijski astrolab iz 18. vijeka koji se čuva u Muzeju historije nauka u Univerzitetu u Cambridgeu, u Engleskoj
Astronomija u srednjovjekovnom islamu obuhvata period intezivnog proučavanja astronomskih događaja i pojava u islamskom svijetu, posebno za vrijeme Zlatnog doba islama, tj. perioda od 9. do 13. vijeka. Djela nastala tokom ovog perioda dokumentovana su uglavnom na arapskom jeziku. Procvat zanimanja za ovu oblast a samim time i glavnina istraživanja se odvijala na prostorima Srednjeg istoka, Srednje Azije, El-Andaluza i Sjeverne Afrike u početku a kasnije i Dalekog istoku i Indije. Razvoj islamske astronomije može se posmatrati kao paralelni proces sa razvojem islamskih nauka i preoblikovanju tada postojeće naučne građe na stranim jezicima u zasebnu nauku sa predominantnim islamskim karakteristikama. Kod proučavanja postojećeg naučnog materijala posebno su obuhvaćena djela grčkih, sasanidskih i indijskih astronoma koja su prevođena i dograđivana.
Islamska astronomija odigrala je značajnu ulogu u oživljavanju bizantijske i evropskeSaliba (1999). astronomije nakon perioda gubitka znanja tokom ranog srednjeg vijeka, posebno prevođenjem arapskih djela na latinski jezik tokom 12. vijeka. Islamska astronomija imala je veliki uticaj i na kinesku i Malijsku astronomiju.
Znatan broj zvijezda na nebu, poput Aldebarane, Altaire i Denebe kao i astronomskih izraza kao što su alidad, azimut i nadir još se nazivaju njihovim prvobitnim arapskim nazivima. Veliki korpus literature iz islamske astronomije sačuvan je do danas, a broji otprilike 10.000 rukopisa rasutih po cijelom svijetu, od kojih mnogi nisu pročitani ili katalogizirani. Uprkos tome, u velikoj mjeri danas se može rekonstruisati tačna slika islamske aktivnosti i doprinosa u oblasti svjetske astronomije.
Historija desno|thumb|Veliki perzijski bronzani nebeski globus s natpisom Hadi Isfahani i datumom 1197. godine po hidžri (1782/83), tipične sferične forme, sa urezanim oznakama, figurama, astrološkim simbolima i detaljima
Ahmad Dallal napominje da su, za razliku od Babilonaca, Grka i Indijaca, koji su razvili složene sisteme matematičkog astronomskog proučavanja, predislamski Arapi se u potpunosti oslanjali na empirijska zapažanja.Dallal (1999), pg. 162 Ta su se opažanja zasnivala na položaju pojedinih zvijezda, a ovo područje astronomskog proučavanja kod Arapa bilo je poznato kao anva. Anva se nastavila razvijati i nakon pojave islama gdje su islamski astronomi svojim empirijskim opažanjima pridodali i matematičke metode. Prema Davidu Kingu, nakon uspona islama, vjerska obaveza određivanja položaja kible i vremena molitve vijekovima je podsticala veći napredak u astronomiji.
Donald Hill, engleski inženjer i historičar nauke i tehnologije, srednjovjekovnu astronomiju islamskog svijeta je podijelio na tri dijela a prema različitim vremenskim razdobljima: rani period, zlatno doba astronomije i kasni period.
Period ranog islama desno|thumb|Tusijev par je matematički uređaj koji je izumio perzijski polimat el-Tusi u kojem se manji krug rotira unutar većeg kruga čiji je prečnik dvostruko veći u odnosu na mali krug. Rotacije krugova uzrokuju da tačka na obodu manjeg kruga oscilira naprijed-nazad linearnim gibanjem duž prečnika većeg kruga
Nakon teritorijalnog širenja islama, za vrijeme Pravednog halifata muslimanski učenjaci počeli su izučavati helenistička i indijska astronomska znanja prevođenjem na arapski (u nekim slučajevima i sa perzijskog).
Prvi astronomski tekstovi koji su prevedeni na arapski jezik bili su indijskog i perzijskog porijekla.
Najistaknutiji od tih tekstova bio je Zij al-Sindhind, indijsko astronomsko djelo iz 8. vijeka, koje su nakon 770. godine preveli Ibrahim el-Fazari i Jakub ibn Tarik uz pomoć indijskih astronoma koji su posjetili dvor halife El-Mensura 770. godine. Drugi prevedeni tekst bio je Zij al-Shah, zbirka astronomskih tabela (zasnovanih na indijanskim parametrima), sastavljana u Sasanidskoj Perziji tokom perioda od dva vijeka. Fragmenti tekstova u ovom periodu pokazuju da su Arapi usvojili sinusnu funkciju (nasljeđenu iz Indije) umjesto tetiva lukova korištenih u grčkoj trigonometriji.
Zlatno doba Početkom 9. vijeka, za vrijeme vladavine 7. abasidskog halife El-Memuna u Bagdadu je osnovana Kuća mudrosti, svojevrsna naučna ustanova. Od osnivanja Kuća mudrosti bila je mjesto izučavanja različitih oblasti nauka pa tako i principa geocentričnog sistema, odnosno Ptolemejovog sistema. Prema Dallalu (2010), upotreba parametara, izvora i metoda izračunavanja iz različitih naučnih tradicija učinila je ptolemejsku tradiciju prihvatljivom od samog početka do mogućnosti promatračkog pročišćavanja i matematičkog restrukturiranja. Takva astronomska proučavanja podržavao je i sam halifa. Bagdad i Damask postali su središta takve aktivnosti. Halife ne samo da su finansijski podržali ovaj rad, već su doprinosili i ugledu takvih istraživanja.
Prvo veće muslimansko astronomsko djelo bilo je Zij el-Sindhind perzijskog učenjaka el-Khwarizmija iz 830. Djelo sadrži tabele za kretanja Sunca, Mjeseca i pet planeta poznatih u to vrijeme. Djelo je značajno jer je u islamske nauke uvodilo ptolemejske koncepte. Ovo djelo također označava prekretnicu u islamskoj astronomiji. Do tada su muslimanski astronomi usvajali primarno istraživački pristup tom polju, prevodeći djela drugih autora ili proučavali već otkrivena znanja. El-Khwarizmijev rad označio je početak netradicionalnih metoda proučavanja i izračunavanja.Dallal (1999), pg. 163
Al-Farghani je 850. napisao djelo Kitab fi Jawami (Sažetak nauke o zvijezdama). Knjiga je prije svega dala sažetak ptolemičke kosmografije ali je također i ispravila Ptolemeja na osnovu nalaza ranijih arapskih astronoma. Al-Farghani je dao revidirane vrijednosti za nagib ekliptike, precesiono kretanje apside Sunca i Mjeseca i opseg Zemlje. Knjiga je široko proširila muslimanskim svijetom a prevedena je i na latinski jezik.Dallal (1999), pg. 164
Egipatski astronom Ibn Junus bio je zapravo prvi astronom koji je stvarno utvrdio grešku u Ptolemejevim proračunima kretanja planete i njihove jedinstvenosti u kasnom 10. vijeku. Ptolemej je izračunao da se Zemljino kolebanje, inače poznato kao precesija, mijenja za 1 stepen svakih 100 godina. Ibn Junus se suprotstavio ovoj pretpostavci tvrdeći da se to dešava svakih 70 godina. Otkrića Ibn Junusa i Ibn el-Šatira bili su dio Kopernikovih proračuna kako bi se shvatilo da je Sunce središte svemira.
Bio je to period procvata islamskog sistema astronomije. Razdoblje je počelo kada su muslimanski astronomi počeli da dovode u pitanje okvir ptolemejskog sistema astronomije. Međutim, te kritike su ostale unutar geocentričnih okvira i slijedile su Ptolomejeve astronomske paradigme. Jedan je historičar opisao njihov rad kao reformistički projekt koji ima za cilj konsolidaciju ptolemejske astronomije, usklađujući je sa vlastitim principima.
Između 1025. i 1028. godine, Ali al Hasan al-Haitam je napisao djelo Al-Shukuk ala Batlamyus (Sumnje na Ptolemeja). Održavajući fizičku stvarnost geocentričnog modela, kritizirao je elemente ptolemijskih modela. Mnogi astronomi su se suočili sa izazovom postavljenim u ovom radu a koji se sastojao u tome da se razviju alternativni modeli koji bi riješili ove poteškoće. Ebu Ubejd el-Juzjani, perzijski ljekar je 1070. godine objavio djelo Tarik al-Aflak gdje je raspravljao o "jednakom" problemu ptolemejskog modela i predložio rješenje. U El-Andaluzu objavljeno djelo anonimnog autora al-Istidrak ala Batlamyus (Rekapitulacija u vezi s Ptolomejem), sadržavalo je spisak primjedbi na ptolemejsku astronomiju.
Kasniji period
Značajniji astronomi iz kasnijeg srednjovjekovnog perioda bili su Muajad al-Din al-'Urdi (oko 1266), Nasirudin Tusi (1201. – 1274), Kutb al-Din al Širazi (oko 1311), Sadr al-Šarija al-Buhari (oko 1347), Ibn Šatir (oko 1375) i Ali al-Kušji (oko 1474).Dallal (1999), pg. 171
U kasnijem periodu 13. vijeka, Nasir al-Din al-Tusi izumio je Tusijev par. Model će kasnije poslužiti za Kopernikovo razumijevanje kretanja nebeskih tijela opisano u djelu iz perioda Renesanse.
U 15. vijeku, timuridski vladar Ulug-beg iz Samarkanda osnovao je na svom dvoru centar za pokroviteljstvo astronomije. Astronomiju je proučavao u mladosti, a 1420. naredio je izgradnju opservatorije, koja je tokom svoga rada napravila novi set astronomskih tablica, a doprinjela je i drugim naučnim i matematičkim iskoracima.
Uticaj islamske astronomije na području Istočne Azije desno|thumb|Plan Stare pekinške opservatorije osnovane 1442.
Kina Uticaj islamska astonomije na kinesku astronomiju prvi put je zabilježen za vrijeme dinastije Sung, kada je Hui muslimanski astronom Ma Yize uveo koncept sedam dana u sedmici i dao druge doprinose.
Širenjem islama na područje današnje Kine, islamski astronomi su došli u Kinu kako bi radili na izradi kalendara i općenito doprinjeli u oblasti astronomije za vrijeme Mongolskog carstva i dinastije Juan koja je naslijedilo ovo carstvo. Kineski učenjak Yelu Chucai pratio je Džingis-kana tokom njegovih pohoda te tako 1210. stigao u Perziju i proučavao njihov kalendar kako bi ga upotrebio za potrebu Mongolskog carstva. Kublaj-kan je doveo Perzijance u Peking kako bi osnovali opservatoriju i instituciju za astronomska proučavanja.
Nekoliko kineskih astronoma radilo je u opservatoriji u Maragi, koju je osnovao Nasirudin Tusi 1259. godine, pod pokroviteljstvom Hulagu-kana u Perziji. Jedan od tih kineskih astronoma bio je Fu Mengchi ili Fu Mezhai. 1267. godine perzijski astronom Jamal ad-Din, koji je prethodno radio u opservatoriji u Maragi, predstavio je Kublaj-kanu sedam perzijskih astronomskih instrumenata, uključujući zemaljski globus i armilarnu sferu kao i astronomski almanah, koji je kasnije bio poznat u Kini kao Wannian Li (Kalendar deset hiljada godina ili Vječni kalendar). U Kini je ovaj astronom bio poznat pod nazivom Zhamaluding a 1271. kan ga je imenovao za prvog direktora Islamske opservatorije u Pekingu, poznate kao Islamski astronomski biro, koji je djelovao uporedo s kineskim astronomskim biroom naredna četiri vijeka. Islamska astronomija stekla je dobru reputaciju u Kini zbog teorije planetarnih geografskih širina, koja u to vrijeme nije postojala u kineskoj astronomiji i zbog preciznog predviđanja pomračenja.
Neki od astronomskih instrumenata koje je izgradio poznati kineski astronom Guo Shoujing ubrzo nakon toga podsjećaju na stil instrumenata izgrađenih u Maragehu. Konkretno, pojednostavljeni instrument (jianyi) i veliki gnomon u Astronomskom opservatoriju Gaocheng pokazuju tragove islamskog utjecaja. Dok je formulisao kalendar Shoushilija 1281., na Shoujingov rad vezan za sferičnou trigonometriju možda je djelomično utjecala i islamska matematika, koja je u to doba u velikoj mjeri prihvaćena na dvoru Kublaj-kana. Ovi mogući utjecaji uključuju pseudo-geometrijsku metodu za konverziju između ekvatorijalnih i ekliptičkih koordinata, sistemsku upotrebu decimala u temeljnim parametrima i primjenu kubne interpolacije u proračunu nepravilnosti planetarnih gibanja.
Car Hung (r. 1368. –1398) iz dinastije Ming, u prvoj godini svoje vladavine (1368), regrutuje stručnjake za astrologiju, kako Kineze tako i pripadnike drugih naroa iz astronomskih institucija u Pekingu, bivšeg mongolskog Juana u Nanjing da postanu službenici novoosnovane nacionalne opservatorije.
Te godine vlada dinastije Ming prvi put je pozvala astronomske zvaničnike da dođu u područje južno od prijestonice Juana. Bilo ih je četrnaest. Da bi povećao tačnost u metodama posmatranja i računanja, car Hung postakao je usvajanje paralelnih kalendarskih sistema, Han i Hui. U narednim godinama, sud dinastije Ming imenovao je nekoliko Hui astrologa koji će biti na visokim položajima u carskoj opservatoriji. Napisali su mnogo knjiga o islamskoj astronomiji a pravili su i astronomsku opremu zasnovanu na islamskom sistemu.