Kriptodepresija (od grčkog kryptos – skriven) je geološka depresija (udubljenje) čije se dno nalazi ispod nivoa mora, ali je prekriveno vodom jezera čija je površina iznad nivoa mora. Drugim riječima, to je jezero čije je korito dublje od morske razine, ali se vodeno ogledalo nalazi više od nje.
Sam pojam kriptodepresija je nastao od grčke riječi kryptos što znači skriven i latinske riječi depressio što znači spuštanje.
Najpoznatija i najveća kriptodepresija na svijetu je Bajkalsko jezero (+454 m, -1286 m).
Nastanak
Geološki je depresija tektonski uzrokovano udubljenje na kopnu koje leži niže od nivoa mora. Takve depresije su česte u sušnim područjima gdje je isparavanje veće od padavina, pa se na njihovom dnu često nalaze slane močvare ili slana jezera (npr. Mrtvo more, Katara).
U vlažnim klimatskim područjima, prirodne depresije ispod nivoa mora su rijetke jer bi se brzo napunile vodom; umjesto toga, one se javljaju kao kriptodepresije – jezera čije dno je ispod mora, ali površina iznad njega. Kriptodepresije najčešće nastaju na tri načina:
Glacijalno djelovanje – lednici su tokom ledenih doba izdubili doline dublje od nivoa mora. Nakon otapanja leda, te doline su ispunjene vodom, a more je spriječeno da uđe zbog morena, stijenskih pragova ili velike udaljenosti od obale. Primjeri su fjordovska jezera u Skandinaviji i alpska jezera. Tektonski procesi – rasjedne doline (grabeni) mogu se spustiti ispod nivoa mora, a potom biti ispunjene vodom. Najdublje kriptodepresije na svijetu su tektonskog porijekla (npr. Bajkalsko jezero). Vještački zahvati nastali djelovanjem ljudi – iskopavanjem (npr. otvoreni kopovi) mogu nastati depresije ispod nivoa mora koje se kasnije mogu napuniti vodom.
Primjeri kriptodepresija
U tabelama su navedene neke od najpoznatijih kriptodepresija, sa visinom vodene površine, maksimalnom dubinom i položajem najdublje tačke u odnosu na nivo mora.
Kriptodepresije u Alpama Jezero Nadmorska visina Maksimalna dubina (m) Najdublja tačka (m ispod n.m.) Garda 65 346 -281 Como 197 425 -228 Lago Maggiore 193 372 -179 Iseo 185 251 -66 Lugano 271 288 -17
Kriptodepresije u sjevernoj Njemačkoj Jezero Nadmorska visina Maksimalna dubina (m) Najdublja tačka (m ispod n.m.) Hemmelsdorfer See –0,1 39,4 -39,5 Schaalsee 34,8 72 -36,5 Plöner See 21 56 -35 Tollensesee 14,8 45,6 -30,8 Arendsee 23 50 -27 Kummerower See 0,2 23,3 -23,1 Ratzeburger See 3,4 24,4 -21 Schweriner See 37,8 52,4 -14,6 Großer Stechlinsee 59,6 70 -10,4 Malchiner See 0,8 10,8 -10
Kriptodepresije u Sjevernoj Americi Jezero Nadmorska visina Maksimalna dubina (m) Najdublja tačka (m ispod n.m.) Cayuga (New York) 116 133 -17 Veliko medvjeđe jezero 156 446 -290 Veliko ropsko jezero 156 614 -458 Huron 176 229 -53 Michigan 176 281 -105 Gornje jezero 184 406 -222 Ontario 75 244 -169 Seneca (New York) 136 188 -52
Kriptodepresije u Južnoj Americi Jezero Nadmorska visina Maksimalna dubina (m) Najdublja tačka (m ispod n.m.) Lago Argentino 187 500 -313 Lago Buenos Aires / General Carrera 217 586 -369 Lago Cochrane 153 460 -307 Lago O'Higgins / San Martín 250 836 -584
Tektonske kriptodepresije (najdublje na svijetu) Jezero Nadmorska visina Maksimalna dubina (m) Najdublja tačka (m ispod n.m.) Bajkal 456 1642 -1186 Malawi 468 706 -238 Tanganjika 782 1470 -688
Također pogledajte
Geološka depresija Jezero
Reference
Kategorija:Geomorfologija