Mezentera ili mezenterij (lat. mesenterium, od meso– = (iz)među + grč. ἔντερον –enteron = crijevo) je trbušna opna u udvostručene trbušne maramice koja spaja utrobne organe, a osobito crijeva. To je organ koji veže crijeva za stražnji trbušni zid kod ljudi, a počinje na dvostrukom naboru peritoneuma. Između ostalih funkcija, pomaže u skladištenju masti i omogućava da krvni i limfni sudovi, kao i nervi opskrbe crijeva. Smatralo se da je mezokolon fragmentirana struktura sa svim imenovanim dijelovima – uzlaznim, poprečnim, silaznim i sigmoidnim dijelom, mezokolononom, mezoapendiksom i mezorektumom — odvojeno završavajući njihovo umetanje u stražnji trbušni zid. Međutim, 2012., nova mikroskopska i elektronskomikroskopska ispitivanja na Univerzitetu u Limericku (University of Limerick), pokazali su da je mezokolon jedna struktura izvedena iz duodenojejunumske fleksure (flexura duodenoieiunalis) i proteže se do distalnog mezorektumskog sloja.
Dakle, mezentera je unutrašnji organ.Beth Mole, The human body may have a new organ—the mesentery (arstechnica.com, 4 January 2017)
Struktura Mezentera tankog crijeva nastaje iz korijena mezentere (ili mezenternog korijena) i dio je koji je povezan sa strukturama ispred kičmenog stuba. Korijen je uzak, dugačak oko 15 cm, širok 20 cm, i usmjeren je koso od duodenojejunumskog pregiba ( fleksure) na lijevoj strani drugog slabinskog pršljena udesno od krstačnoilijačnog zgloba. Korijen mezentere proteže se od duodenojejunumskog pregiba do ileocekumskog spoja. Ovaj dio tankog crijeva nalazi se centralno u trbušnoj šupljini i leži iza poprečnog dijela debelog crijeva i velikog omentuma.
Mezentera se veže za debelo crijevo na gastrointestinalnom rubu i nastavlja se na nekoliko područja mezokolona. Dijelovi mezokolona preuzimaju imena iz dijela debelog crijeva za koji se vežu. To su poprečni mezokolon, koji se veže za poprečni dio debelog crijeva, sigmoidni mezokolon koji se veže za sigmoidno debelo crijevo, mezoapendiks, koji se veže za slijepo crijevo i mezorektum, koji se veže za gornju trećinu rektuma.
Uobičajeno se ranije učilo da su područja mezokolona odvojeni dijelovi s odvojenim umecima u stražnji trbušni zid. U 2012. godini poduzete su prve detaljne opservacijske i histološke studije mezokolona i to je otkrilo nekoliko novih nalaza. Studija je obuhvatila 109 pacijenata kolektomijom na otvorenom, izbornom, totalnom trbuhu. Anatomska zapažanja zabilježena su tokom operacije i na postoperativnim uzorcima.
Ove studije su pokazale da je mezokolon kontinuiran, od ileocekumskog do rektosigmoidnog nivoa. Također je pokazano da se mezenterno ušće nalazi na ileocekumskom i rektosigmoidnom spoju, kao i na fleksiji jetre i slezine i da svako ušće uključuje peritoneumska i omentumska veziva. Pokazano je da proksimalni dio rektuma polazi od ušća mezorektuma i mezosigmoidnog dijela debelog crijeva. Uočeno je da ravnina zauzeta perinefrosnom fascijom razdvaja cijelu apozicijsku mezenteru tankog crijeva i mezokolona od retroperitoneuma. Duboko u karlici, ova se fascija spaja da bi nastala predkrstačna fascija.
Anatomija fleksure Aanatomija mezenternog pregina (fleksure) često se opisuje kao teško područje. Pojednostavljeno je kada se smatra da je svaka fleksija usredotočena na susjedstvo mezentere. Ileocekumska fleksura nastaje na mjestu gdje je ileum kontinuiran sa slijepim crijevom, oko ileocekumsog mezenternog pregiba. Slično tome, jetreni pregib formira se između desnog dijela mezokolona i poprečnog segmenta mezokolona na ušću mezentere. Komponenta debelog creva jetrenog savijanja prekrivena je oko ovog mezenteričnog ušća. Nadalje, slezinski pregib nastaje u ušću mezentere, između poprečnog i lijevog dijela mezokolona. Komponenta slezinskog pregiba debelog crijeva javlja se bočno od mezenternog ušća. Pri svakom pregibu, kontinuirani peritoneumski nabor leži izvan kompleksa debelo crijevo/ mezokolika, vežući ga za stražnji trbušni zid.
Regije mezokolona Poprečni dio mezokolona je pričvršćen za poprečno debelo crijevo, koje je između količnog pregiba.
Sigmoidni dio mezokolona je dio na kojem je mezentera vezana na svom gastrointestinalnom rubu.
Mezoapendiks je dio mezokolona koji povezuje ileum sa crvolikim dodatkom. Može se protezati do vrha slijepog crijeva. |Ograđuje apendiksnu arteriju i venu, kao i limfne atičke sudove, nerve i često limfne čvorove.
Mezorektumje onaj dio koji je pričvršćen za gornju trećinu rektuma.
Peritoneumski nabori Razumijevanje makroskopske strukture mezenterosnog organa značilo je da se povezane strukture – peritoneumski nabori i urođene i omentumske adhezije – mogu bolje procijeniti. Mezenterni nabor tankog crijeva nastaje tamo gdje se tanka crijevna mezentera preklapa na stražnji trbušni zid i nastavlja bočno na desnom mezokolonu. Tokom mobilizacije mezentere tankog crijeva sa stražnjeg trbušnog zida, ovaj se nabor utisne, omogućavajući pristup interfejsu između mezentere tankog crijeva i retroperitoneuma. Nabor se nastavlja na donjelateralnoj granici ileokekrstačnog spoja i skreće kao desni parakolični peritoneaumski nabor. Ovaj nabor je podijeljen tokom bočne do medijalne mobilizacije, omogućavajući hirurgu da serijski podigne desni dio debelog crijeva i povezuje mezenteru sa osnovnom fascijom i retroperitoneumom. Pri jetrenom pregibu, desni bočni peritoneumskii nabor okreće se i nastavlja medijalno kao hepatokolični peritoneumski nabor. Podjela nabora na ovom mjestu omogućava odvajanje debelog crijeva jetrenog pregiba i mezokolona od retroperitoneuma.
Postavljen između jetrenog i slezinskog pregiba, veliki omentum prijanja uz poprečni dio debelog crijeva duž daljnjeg pojasa ili nabora peritoneuma. Disekcija kroz ovaj dio omogućava pristup gornjoj površini poprečnog mezokolona. Fokalne adhezije često vežu veliki omentum za cefaladnu (gornju) površinu poprečnog mezokolona. Lijevi dio debelog crijeva povezan je sa sličnom anatomskom konfiguracijom peritoneumskih nabora; slezinski peritoneumski nabor je susjedan lijevom bočnom parakoličnom peritoneumskom naboru na slezinskom pregibu . Podjela potonjeg na sličan način omogućava odvajanje lijevog dijela kolona i povezane mezentere od osnovne fascije i oslobađa je od retroperitoneuma. Lijevi bočni parakolični peritoneumski nabor nastavlja se distalno na bočnoj površini mobilne komponente mezosigmoidnog dijela.
Mikroanatomija Određivanje makroskopske strukture mezenternog organa omogućilo je nedavnu karakterizaciju histoloških i elektronskomikroskopskih svojstava. Mikroskopska struktura mezokolona i pridružene fascije konzistentna je od ileocekumskog do mezorektumskog nivoa. Površina mezotela i ispod vezivnog tkiva univerzalno su vidljivi. Adipocitni režnjići unutar tijela mezokolona odvojeni su vlaknastim septama koje proizlaze iz submezotelnog vezivnog tkiva. Kada su postavljeni na retroperitoneum, dva mezotelna sloja razdvajaju mezokolon i temeljni retroperitoneum. Između njih nalazi se Toldtova fascija, diskretni sloj vezivnog tkiva. Limfni kanali su vidljivi u mezokoličnom vezivnom tkivu i u Toldtovoj fasciji. thumb|upright=1,4| Dvije faze u razvoju probavne cijevi i njene mezenterie
Razvoj Dorzalna mezentera 240px|thumb| Mezentera u crvenoj boji. Dorzalna mezentera je donji dio strujnog kruga. Gornji dio je ventralna mezentera. thumb|Trbušni dio probavne cijevi i njegovo vezivanje za primitivnu ili uobičajenu mezenteru. Ljudski embrion od šest sedmica thumb|Shema bursa omentalis, itd. Ljudski embrion od osam sedmica. Primitivno crijevo je oslabljeno na stražnjem trbušnom zidu pomoću leđne mezentere. Gastrointestinalni trakt i pridružena leđna mezentera podeljeni su na regije prednje, srednje i zadnje crijevo, na osnovu odgovarajuće opskrbe krvlju. Prednje crijevo opskrbljuje celijačna artrija, srednje crijevo gornja mezenterna arterija (SMA), a stražnje crijevo donja mezenterna arterija (IMA). Ova podjela uspostavljena je četvrte sedmice ljudske embriogeneze. Nakon toga, srednje crijevo prolazi kroz period brzog produživanja, prisiljavajući ga da se hernira kroz pupak. Za vrijeme hernije, srednje crijevo rotira 90° u suprotnom smjeru od kretanja kazaljke na satu, oko osi SMA i čini petlju srednjeg crijeva. Kranijski dio petlje pomiče se udesno, a repni dio petlje ulijevo. Ova rotacija događa se otprilike osme sedmice razvoja. Glaveni dio petlje razvit će se u jejunum i veći dio ileuma, dok repni dio petlje na kraju čini završni dio ileuma, uzlazno debelo crijevo i početne dvije trećine poprečnog debelog crijeva. Kako fetus raste, petlja srednjeg crijeva povlači se natrag kroz pupkovinu i podvrgava se daljnjim rotacijama od 180°, čime se završava ukupno 270° rotacije. U ovom stadiju, oko 10. sedmice razvoja, slijepo crijevo nalazi se blizu jetre. Odavde se kreće u kranijskomm u kaudalnom smjeru da bi na kraju bilo u donjem desnom dijelu trbušne šupljine. Ovim postupkom, uzlazno debelo crijevo stoji okomito u bočnom desnom dijelu trbušne šupljine nasuprot stražnjem trbušnom zidu. Silazno debelo crijevo zauzima sličan položaj na lijevoj strani.Mitchell B, Sharma R. Embryology: An Illustrated Colour Text, 2e. Churchill Livingstone; 2 edition (June 22, 2009).
Tokom ovih topografskih promjena, leđni dio mezentere prolazi kroz odgovarajuće promjene. Prema većini anatomskih i embrioloških udžbenika, nakon usvajanja konačnog položaja uzlazni i silazni mezokolon nestaju tokom embriogeneze. „Embriologija – ilustrirani tekst u boji“ (Embryology—An Illustrated Colour Text), "većina srednjeg crijeva zadržava originalnu leđnu mezenteru, iako dijelovi duodenuma izvedeni iz srednjeg crijeva to ne čine. Mezentera povezana s uzlaznim i silaznim crijevom se resorbuje , dovodeći ove dijelove debelog crijeva u bliski kontakt sa tjelesnim zidom". U knjizi „Čovjek u razvoju“ (The Developing Human), autor navodi, "mezentera uzlaznog debelog crijeva stapa se s tjemenom peritoneum na ovom zidu i nestaje; posljedično tome i uzlazno debelo crijevo postaje retroperitoneumsko".Moore KL, TPersaud TVN, Torchia MG. The Developing Human: Clinically Oriented Embryology with Student Consult Online Assess, 9th Edition. Saunders; Da bi se pomirile ove razlike, predloženo je nekoliko teorija embriološkog razvoja mezentere - uključujući teorije "regresije" i "klizanja", ali nijedna nije široko prihvaćena.
Dio leđne mezentere koji se vežeza veliki pregib želuca, poznat je kao leđnia mezogastrij, koji pridržava kočlon naziva se mezokolon. Leđni mezogastrij se razvija u veliki omentum.
Ventralna mezentera Razvoj pregrade septum transversum učestvuje u formiranju dijafragme, dok kaudalni dio u koje raste jetra čini ventralnu mezenteru. Dio ventralne mezentere koji se veže za želudac poznat je kao ventralni mezogastrij.Gray's anatomy
Mali omentum nastaje stanjivanjem mezoderma ili trbušnog mezogastrija, koji veže želudac i dvanaestopalačno crijevo za prednji trbušni zid. Kasnijim rastom jetre ovaj list mezoderma, dijeli se na dva dijela – mali omentum između želuca i jetre i falciformni i srčani ligament, između jetrr i trbušnog zida dijafragme.
Kod odraslih, ventralna mezentera je dio peritoneuma koji je najbliži pupku.
Klinički značaj Pojašnjenja anatomije mezentere olakšala su jasnije razumijevanje bolesti koje i nju uključuju, čiji su primjeri malrotacija i Crohnova bolest (CD). Kod CD-a je mezenteria često zadebljana, što izaziva hemostazu. Pored toga, motanje – uvrtanje i presavijanje masti – uključuje produženje mezenterske mase masti preko opsega susjednih gastrointestinalnih puteva, a to može ukazivati na povećanu mezotelnu plastičnost. Odnos između poremećaja mezentere i manifestacija sluznice na CD-u ukazuje na patobiološko preklapanje; neki autori smatraju da je CD uglavnom mezenterni poremećaj koji sekundarno utiče na GIT i sistemsku cirkulaciju.