Genetički poremećaj zdravstveni je problem uzrokovan jednom ili više abnormalnosti u genomu. Može biti uzrokovan mutacijom u jednom genu (monogenski) ili više njih (poligeni), kao i hromosomskom abnormalnošću. Iako su poligenski poremećaji najčešći, termin se uglavnom koristi kada se raspravlja o poremećajima s jednim genetičkim uzrokom, bilo u genu ili hromosomu. Odgovorna mutacija može se dogoditi spontano prije embrionskog razvoja (mutacija de novo), ili može biti naslijeđena od dva roditelja koji su nositelji neispravnog gena (autosomno recesivno nasljeđivanje) ili od roditelja sa poremećajem (autosomno dominantno nasljeđivanje). Kada se genetički poremećaj nasljeđuje od jednog ili oba roditelja, također se klasificira kao nasljedna bolest. Neki poremećaji su uzrokovani mutacijom X hromosoma i nasljeđuju X-vezano. Veoma mali broj poremećaja nasljeđuje se na Y-vezani ili mitohondrijski vezani.
Poznato je preko 6.000 genetičkih poremećaja, a novi genetički poremećaji se neprestano opisuju u medicinskoj literaturi. Više od 600 ovih poremećaja je izlječivo. Otprilike 1 od 50 ljudi je pogođeno poznatim poremećajem jednog gena, dok je oko 1 od 263 pogođeno hromosomskim poremećajem. Oko 65% ljudi ima neki oblik zdravstvenih problema kao rezultat urođenih genetičkih mutacija. Zbog značajno velikog broja genetičkih poremećaja, otprilike 1 od 21 osobe je pogođeno genetičkim poremećajem klasifikovanim kao "rijetka" (obično definirana kao da pogađa manje od 1 na 2000 ljudi). Većina genetičkih poremećaja su rijetki sami po sebi.
Svi genetički poremećaji prisutni su prije rođenja, proizvode prirođenu manu, ali mnogi urođeni nedostaci su razvojni, a ne nasljedni. Suprotno nasljednoj bolesti je stečena bolest. Većina karcinoma, iako uključuju genetičke mutacije malog udjela ćelija u tijelu, su stečene bolesti. Neki sindrom porodičnog karcinoma, poput mutacije BRCA, su nasljedni genetički poremećaji.
alt=|right|thumb|512x512px| Dijagram primjera bolesti čiji se geni nalazi na svakom od hromosoma + Prevalencija nekih monogenih poremećaja Prevalencija poremećaja (približno)Autosomno dominantnePorodična hiperholesterolemija1/500Policistna bubrežna bolest1/750Neurofibromatoza tipa I1/2.500Nasljedna sferocitoza1/5.000Marfanov sindrom1/4.000Huntingtonova bolest1/15.000Autosomno recesivneAnemija srpastih eritrocita17625Cistasta fibroza1/2.000Tay–Sachsova bolest1/3.000FenIlketonurija1/12.000Mukopolisaharidoze1/25.000Nedostatak lizosomne kiele lipaze1/40.000Bolest skladištenja glikogena1/50.000Galaktozemija1/57.000X-vezaneDuchenneova mišićna distrofija1/5.000Hemofilija1/10.000 Vrijednosti su za živororođenčad Uzroci Postoji nekoliko mogućih uzroka: Mutacija, kao što su mnogi kanceri Trisomija hromosoma,kao što je Downov sindrom ili ponovljena duplikacija dijela hromosoma, kao u sindromu fragilnog hromosoma X . Delecija regije hromosoma, kao što je sindro delecije 22q13 , u kojem je odsutan dugi kraj hromosoma 22, ili iz kompletnog hromosoma, kao što je Turnenov sindrom, u kojem nedostaje spolni hromosom. Jedan ili više gena naslijeđenih od roditelja; u ovom slučaju poremećaj se naziva nasljednom bolešću. Roditelji su često zdravi, ako su nositelji recesivnog gena, kao što je cistasta fibroza,iako se javljaju i slučajevi sa dominantnim genetičkim defektima, kao što je ahondroplazija.
Opća razmatranja U 46 ljudskih hromosoma (22 para autosoma i par spollnih hromosoma) ima skoro tri milijarde baznih parova DNK koje sadrže oko 80.000 protein-kodirajućih gena. Kodirajuće regije zauzimaju manje od 5% genoma (funkcija ostatka DNK ostaje nepoznata), s tim da neki hromosomi imaju veću gustoću gena od drugih. Jedan od najvećih problema je otkrivanje kako geni doprinose složenom obrascu nasljeđivanja bolesti, kao što su dijabetes, astma, rak i mentalne bolesti. U svim ovim slučajevima, nijedan gen nema potencijal da utvrdi hoće li ili ne osoba razviti bolest. Postepeno su upoznavane neke bolesti čiji je uzrok izmjena ili mutacija svih ili nekih regija gena. Ove bolesti obično utiču na sve ćelije u tijelu. Jedna od najčešćih genetičkih bolesti je Downov sindrom. Ovaj poremećaj nastaje kada podjela ćelija uspije izazvati pojavu 47 hromosoma, što je više od 46.
Neke nasljedne bolesti Promjena Mutacija Hromosom KariotipAngelmanov sindrom DCP15Canavanova bolest P 17Charcot-Marie-Toothova bolest P 19Sljepilo za boje P XDownov sindrom C 21Edwardsov sindrom C 18Spina bifida P 1Fenilketonurija P 12Porodična mediteranska groznicaMEFV16 p13.3Cistasta fibroza P 7 Hemofilija P X Ehlers-Danlosov sindrom P 1, 15, X Joubertov sindrom Klinefelterov sindrom C X 47 XXY Neurofibromatoza Pelizaeus-Merzbacherova bolest Patauov sindrom C 13Prader-Williev sindrom DC 15Tay-Sachsova bolest P15Turnerov sindrom C X P - tačkasta mutacija ili bilo koja insercija/delecija gena ili dijela gena D - Odsustvo jednog ili više gena C - Preostao čitav hromosom, nedostaje ili oboje
Nervni poremećaji Crouzonov sindrom Downov sindrom Patauov sindrom Touretteov sindrom Westernov sindrom
Endokrinologija i metabolizam Hemoglobinopatija HiperFenIlalaninemijaza Hipotiroidizam Porodična hiperholesterolemija Prader-Willijev sindrom Suprabubrežna hiperplazija Wilsonova bolest
Respiratorne bolesti Astma Cistasta fibroza Maloćelijski rak pluća Moždana vaskularna bolest Zellwegerov sindrom
Primarna imunodeficiencija Ataxia telangiectasia Spolno vezana agammaglobulinemija
Nedostatci komplementa DiGeorgeov sindrom Hiper-IgM imunodeficijencija Nedostatak adenozin-deaminaze (ADA) Nedostatak Jak-3 Sindrom golih limfocita Teška kombinirana imunodeficijencija (SCID) Wiskott-Aldrichov sindrom
Autoimuni poremećaji Ankilozni spondilitis Autoimunski poliglandulski sindrom Dijabetes tipa 1 Sistemski lupus erythematosus Reumatoidni artritis
Samoupalni sindromi Blauov sindrom Hiper-IgD sindrom Muskle-Wellsov sindrom PFAPA Porodična hladna koprivnjača (CINCA) Porodična mediteranska groznica
Probavni trakt Cistasta fibroza Crohnova bolest Dijabetes tipa 1 Kolorektumski rak Rak gušterače Wilsonova bolest Zellwegerov sindrom
Mišići i kosti Ahondroplazija Amiotrofna lateralna skleroza Cockayneov sindrom Charcot-Marie-Toothov sindrom Displazija Duchenneova mišićna distrofija Ehlers-Danlosov sindrom i sindrom hiperlaksije zglobova Ellis-van Creveldov sindrom Marfanov sindrom Miotonusna distrofija Osteogenesis imperfecta Osteohondromatoza Progresivna osifikujuća fibrodisplazija Autosomna dominantna bolest moždanih arterija sa subkortiknim infarktima i leukoencefalopatijom
Krv i limfno tkivo Anemija spuštenih ćelija Burkittov limfom Gaucherova bolest Hemofilija A Hronična limfoidna leukemija Hronična mijeloidna leukemija Niemann-Pickova bolest Paroksistazna noćna hemoglobinurija Talasemija
Specifične bolesti žena Rak dojke Rak jajnika Rettov sindrom Turnerov sindrom
Specifične bolesti muškaraca Alportov sindrom Klinefelterov sindrom Rak prostate Wiskott Aldrichov sindrom
Karcinomi
Burkittov limfom Hronična mijeloidna leukemija Maligni melanom Maloćelijski rak pluća Neurofibromatoza Policistasta bolest bubrega ProteinskI supresor tumora p53 Rak debelog crijeva Rak dojke Rak gušterače Rak jajnika Rak prostate Retinoblastom Salimov sindrom Tuberozna skleroza Višestruka endokrina neoplazma Von Hippel-Lindauov sindrom Xerodermia pigmentosum
Epidemiologija Otprilike 1 od 50 ljudi je pogođeno poznatim poremećajem jednog gena, dok je oko 1 od 263 pogođeno hromosomskim poremećajem. Oko 65% ljudi ima neki tip zdravstvenog problema kao rezultat urođenih genetičkih mutacija. Zbog značajno velikog broja genetičkih poremećaja, približno 1 od 21 osobe je pogođeno poremećajem klasificiranim kao "rijetka bolest" (obično se definira kao da pogađa manje od 1 na 2000 ljudi). Većina genetičkih poremećaja su rijetki sami po sebi. Poznato je preko 6.000 genetičkih poremećaja i novih genetičkih poremećaj se neprestano opisuju u medicinskoj literaturi.
Također pogledajte FINDbase (baza podataka o učestalosti nasljednih poremećaja) Genetska epidemiologija Lista genetičkih poremećaja Biomedicina Mendelovska greška
Reference
Vanjski linkovi Public Health Genomics at CDC OMIM — Online Mendelian Inheritance in Man, a catalog of human genes and genetic disorders Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) Office of Rare Diseases (ORD), National Institutes of Health (NIH) CDC’s National Center on Birth Defects and Developmental Disabilities Genetic Disease Information from the Human Genome Project Global Genes Project, Genetic and Rare Diseases Organization List of Genetic Disorders - Genome.gov
Kategorija:Genetika čovjeka Kategorija:Medicinska terminologija