Rak prostate odnosi se na kancer prostate. Prostata je žlijezda u muškom reproduktivnom sistemu, koja okružuje mokraćovod neposredno ispod mokraćnog mjehura. Većina karcinoma prostate je spororasteća.
Ćelije raka mogu sew proširiti i na druga područja tijela, posebno na kosti i limfne čvorove. U početku može biti bez simptoma. U kasnijim fazama simptomi uključuju bol ili poteškoće mokrenja, krv u mokraći ili bolove u karlici ili leđim. Benigna hiperplazija prostate može proizvesti slične simptome. Ostali kasni simptomi uključuju umor zbog niskog nivoa crvenih krvnih zrnaca. Faktori rizika i dijagnoza Faktori i koji povećavaju rizik od raka prostate uključuju stariju dob, porodičnu historiju i rasa€rasnu pripadnost. Oko 99% slučajeva javlja se nakon 50. života. Rođak prvog stepena s bolešću povećava rizik dvostruko do trostruko. Ostali faktori uključuju ishrabu s puno prerađenog i crvenog mesa, dok je neuvjerljiv rizik od visokog unosa mliječnih proizvoda. Pronađena je povezanost sa gonorejom, iako nije utvrđen razlog za ovu vezu. Povećani rizik povezan je s mutacijama BRCA. Dijagnoza se postavlja pomoću biopsije. Medicinsko snimanje može procijeniti da li je prisutna metastaza.
Pregled i prevencija Skrining karcinoma prostate, uključujući testiranje specifičnog antigena prostate (PSA), povećava otkrivanje raka, ali kontroverzno je to da li poboljšava ishode. Informirano donošenje odluka preporučuje se osobama od 55 do 69 godina. Ako se provodi, testiranje je prikladnije za one sa dužim životnim vijekom. Iako se čini da inhibitori 5α-reduktaza smanjuju rizik od raka niskog stepena, oni ne utiču na rizik od visokog stepena raka i ne preporučuju se za prevenciju. Vitamini ili dodatni mineral]] čini se da ne utječu na rizik.
Liječenje i prognoza Mnogi slučajevi se rješavaju pomoću aktivnog nadzora ili budnog iščekivanja. Ostali tretmani mogu uključivati kombinaciju operacija, terapija zračenjem, hormonska terapija hormonske terapije ili hemoterapije. Tumori ograničeni na prostatu mogu biti izlječivi. Lijekovi protiv bolova, bisfosfonat i ciljana terapija, između ostalih, mogu biti korisni. Outcomes depend on age, health status and how aggressive and extensive the cancer is. Većina muškaraca s rakom prostate ne umire od njega. Petogodišnja stopa preživljavanja u sjedin jenim državama je 98%.
Globalno, to je drugi najčešći rak. Peti je vodeći uzrok smrti zbog raka kod muškaraca. I U 2018. godini dijagnosticirano je 1,2 miliona i prouzrokovano je 359.000 smrtnih slučajeva. To je bio najčešći rak kod muškaraca u 84 zemlje, koji se češće javlja u razvijenom svijetu. Stope se povećavaju u zemljama u razvoju . Otkriveno je značajno povećanje 1980-ih i 1990-ih u mnogim područjima, zbog pojačanog testiranja na PSA. Jedna studija prijavila je rak prostate kod 30% do 70% ruskih i japanskih muškaraca starijih od 60 godina koji su umrli od nepovezanih uzroka.
Znaci i simmptomi thumb|right| Dijagram karcinoma prostate koji pritišće mokraćovod, što može izazvati simptome thumb|Kancer prostate Rani rak prostate obično nema jasne simptome. Kad se pojave, često su slične onima kod benigme hiperplazijeprostate. Uključuju često mokrenje, nokturiju (pojačano mokrenje noću), poteškoće s pokretanjem i održavanjem mirnog toka urina, hematuriju (krv u mokraći), disuriju (bolno mokrenje) kao I umor zbog anemije i bolova u kostima.Leslie SW, Soon-Sutton TL, Sajjad H, Siref LE. Prostate Cancer. 2020 Oct 28. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; . Jedna studija našla je da oko trećina dijagnosticiranih slučajava imala jedan ili više takvih simtoma.
Kancer prostate povezan je s disfunkcijom mokraće dok prostata okružuje njen mokraćovod. Promjene unutar žlijezde izravno utiču na funkciju mokrenja. Budući da vas deferens taloži sjemensku tekućinu u prostatni mokraćovod, a izlučevine iz prostate uključuju se u sadržaj sjemena, rak prostate također može uzrokovati probleme sa seksualnom funkcijom i performansama, poput poteškoća u postizanju erekcije ili je bolna ejakulacija.
Metastatski rak prostate može izazvati dodatne simptome. Najčešći simptom je bol u kostima, često u kičmenim pršljenovima (kostima kičme), karlici ili rebrima. Širenje karcinoma u druge kosti poput femura obično se odnosi na dio kosti koji je bliži prostati. Rak prostate u kičmi može stisnuti kičmenu moždinu, uzrokujući trnce, slabost nogu i urinarnu i fekalnu inkontingenciju.
Faktori rizika Primarni faktori rizika su pretilost, starost i porodična historija. Utvrđeno je da gojazni muškarci imaju 34% veću smrtnost od raka prostate od onih s normalnom težinom. Rak prostate je neuobičajen kod muškaraca mlađih od 45 godina, ali postaje sve češći s godinama. Prosječna dob u vrijeme postavljanja dijagnoze je 70 godina. Obdukcijske studije kineskih, njemačkih, izraelskih, jamajčanskih, švedskih i ugandskih muškaraca koji su umrli od drugih uzroka pronašli su rak prostate kod 30% muškaraca u 50-im i kod 80% muškaraca u 70-im.
Muškarci s povišenim krvnim pritiskom vjerovatnije će razviti rak prostate. Mali porast rizika povezan je s nedostatkom vježbe . Povišeni nivoi testosterona u krvi može povećati rizik.
Genetički Genetički faktori mogu uticati na rizik, kao što sugeriraju i veze s rasom, porodicom i specifičnim genskim varijantama. Muškarci koji imaju rođaka prvog stepena (oca ili brata) s rakom prostate imaju dvostruko veći rizik od razvoja karcinoma prostate, a oni koji imaju dva pogođena rođaka prvog stepena imaju pet puta veći rizik u odnosu na muškarce koji nemaju porodičnu historiju. Izgleda da je ovaj rizik veći za muškarce s pogođenim bratom nego za one s oštećenim ocem. U Sjedinjenim Državama rak prostate češće pogađa muškarce-crnace nego evropeidne muškarce ili Latinoamerikance, a smrtonosniji je i kod afroameričkih muškaraca. Suprotno tome, stope incidencije i smrtnosti za hispanoamerikance su za trećinu niže nego za nešpanske bijelce. studije blizanaca u Skandinaviji sugeriraju da se 40% rizika od raka prostate može objasniti naslijeđeni faktorima.
Mnogi geni su uključeni u rak prostate. Mutacije u BRCA1 i BRCA2implicirani su i kao važni faktori rizika za rak jajnika i rak dojke kod žena. Ostali povezani geni uključuju nasledni gen za rak prostate 1 (HPC1), androgeni receptor i receptor vitamina D. TMPRSS2 - porodicu ETS gena fuzijjski, tačnije TMPRSS2 - ERG ili TMPRSS2 - ETV1/4 pospješuje rast ćelija karcinoma. Te fuzije mogu nastati složenim lancima preslagivanja zvanim kromopleksija.
Dvije velike studije povezanosti širom genoma povezale su jednonukleotidni polimorfizam (SNP) s rakom prostate u 2008. Ove studije su identificirale nekoliko relevantnih SNP-a. Naprimjer, prijavljeno je da su osobe s parom alela TT na SNP rs10993994, sa 1,6 puta većem rizikom od osoba s parom alela CC. Ovaj SNP objašnjava dio povećanog rizika s kojim se suočavaju Afroamerikanci. Alel C je mnogo zastupljeniji u ovom drugom; ovaj SNP se nalazi u promotorskom području gena MSMB , što utiče na količinu proteina MSMB, sintetiziranog i izlučenog epitelnim ćelijama prostate.
Iako je sprovedeno manje studija koje procjenjuju rizik od dijagnoze agresivnog karcinoma prostate, Studija povezanosti genoma (GWAS), od 12.518 slučajeva karcinoma prostate identificirala je dva lokusa povezana s visokim Gleasonovim zbirom bodova, SNP-a rs78943174, najbližeg genu NAALADL2 i SNP rs35148638, najbliži RASA1.
Prehrambeni Utvrđeno je da konzumacija voća i povrća ima male preventivne koristi. Neke studije izvijestile su da je konzumacija mesa povezana sa povećanim rizikom.
Konzumacija mlijeka može biti povezana sa rakom prostate. Sistematski pregled za 2020. godinu pokazao je da rezultati o konzumaciji mlijeka i raku prostate nisu konačni, ali je navedeno da osobe s većim rizikom mogu smanjiti ili eliminirati mlijeko. Pregled iz 2019. nalazi da su dokazi koji povezuju mlijeko sa višim stopama raka prostate bili nedosljedni i neuvjerljivi.
Niži nivoi vitamina D u krvi mogu povećati rizike. Jedna studija nije našla rizični uticaj folne kiseline, kao dodtka ishrani.
Izloženost lijekovima Uspostavljene su neke veze između raka prostate i lijekova, medicinskih postupaka i zdravstvenih stanja. Statini mogu također smanjiti rizik.
Infekcija Prostatitis (infekcija ili upala) može povećati rizik. Konkretno, čini se da spolno prenosiva infekcija hlamidijom, gonoreja ili sifilis povećava rizik.
Predloženo je da papiloma virus ima potencijalnu ulogu, ali od 2015. dokazi nisu bili konačni; od 2018. raspravljalo se o povećanom riziku.
Seks Iako neki dokazi iz prospektivne kohortne studije ukazuju da česta ejakulacija može smanjiti rizik od raka prostate, nijedna randomizirano kontrolirana studija nije prijavila ovu korist. Pronađena je povezanost između vazektomije i raka prostate, ali uzročnost nije utvrđena.
Patofiziologija right|thumb
Prostata je dio reproduktivnog sistema muškog spola, koji pomaže u stvaranju i skladištenju sjemenske tečnosti. U odraslih muškaraca tipska prostata duga je oko 3 cm i teška oko 20 g. Nalazi se u karlici, ispod bešike, ispred rektuma. Prostata okružuje dio mokraćovoda, cijevi koja odvodi urin iz bešike tokom mokrenja i spermu tokom ejakulacija. Prostata sadrži mnogo malih žlijezda, koje čine oko 20% tečnosti koja čini sjeme.
Iznad, baza prostate je susjedna izlazu iz bešike. Ispod, vrh prostate se usmjerava u smjeru urogenitalne dijafragme, koja je postavljena anterio-inferiorno. Prostata se može podijeliti u četiri anatomska prostora: periferni, centralni, prijelazni i prednji fibromuskularni stromu. Periferni prostor sadrži stražnji i bočni , kao i donji dio prostate. Središnji prostor sadrži gornji dio prostate, uključujući i najproksimalnije aspekte mokraćvoda i vrata bešike. Prijelazni prostor smješten je neposredno ispred središnjeg i uključuje uretru distalno od njwne središnje žlijezde. Neurovaskularni snopovi idu duž posterolateralne površine prostate i tamo prodiru u njenu kapsulu.
Većina žljezdanog tkiva nalazi se u perifernoj i centralnoj zoni (periferna zona: 70-80% žljezdanog tkiva; središnja : 20% ). Nešto se nalazi u prijelaznom prostoru (5% žljezdanog tkiva). Stoga se većina karcinoma koji se razvijaju iz žljezdanog tkiva nalaze u perifernom i središnjem prostoru, dok se oko 5% nalazi u prijelaznom prostoru. Nijedna se ne nalazi u prednjoj fibromuskularnoj stromi, jer u tom anatomskom prostoru nema žlijezda.
Prostatne žlijezde za spravan rad zahtijevaju muški hormon, poznat kao androgen. Androgeni uključuju testosteron, koji se proizvodi u sjemenicima; dehidroepiandrosteron, proizveden u nadbubrežnoj žlijezdi i dihidrotestosteron, koji se pretvara iz testosterona u samoj prostati. Androgeni su također odgovorni za sekundarne spolne oznake, kao što su dlake na licu i povećana mišićna masa. Zbog lokacije prostate, bolesti prostate često utiču na mokrenje, ejakulaciju i rijetko defekaciju. U raku prostate, ćelije ovih žlijezda mutiraju u ćelije raka. thumb|left| Rak prostate koji je metastazirao u limfne čvorove thumb|left| Rak prostate koji je metastazirao u kosti
Većina karcinoma prostate klasificira se kao adenokarcinomi ili karcinom žlijezde, koji započinju kada žljezdane ćelije koje luče sjeme mutiraju u ćelije karcinoma. Regija prostate u kojoj je adenokarcinom najčešći je periferna zona. U početku male nakupine ćelija karcinoma ostaju unutar inače normalnih žlijezda prostate, stanja poznatog kao karcinom in situ ili prostatna intraepitelna neoplazija (PIN). Iako nijedan dokaz ne utvrđuje da je PIN prekursor raka, usko je povezan s rakom. Vremenom se ove ćelije množe i šire se u okolno tkivo prostate (stroma), formirajući tumor.
Na kraju, tumor može narasti dovoljno velik da napadne obližnje organe kao što su sjemenski mjehurići ili rektum, ili ćelije tumora mogu razviti sposobnost putovanja u krvotok i limfni sistem.