Žuta bukva (Fagus moesiaca) nalazi se u MZ Vagani, selo Zaselje, zaseok Stolići, opština Kotor-Varoš, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina. Mezijska bukva Mezijska bukva (Fagus moesiaca (Domin, Maly) Czecz.) po svojim osnovnim karakteristikama slična je evropskoj bukvi (Fagus sylvatica), pa se dugo vremena i determinisala kao takva. Tek su novija istraživanja tokom 20. veka pokazala da se ona na području Balkanskog poluostrva po mnogim osobinama razlikuje od evropske bukve koja raste u zapadnoj Evropi i one koja raste na istoku, kavkaske bukve (Fagus orientalis). Otuda se u literaturi još javljaju neslaganja oko starog (Fagus sylvatica subsp. moesiaca (K. Maly) Szafer) i novog imena ovog varijeteta (Fagus moesiaca (Domin, Maly) Czecz.). Bukva sa zlatno-žutim lišćem Bukva sa zlatno-žutim lišćem (Fagus moesiaca (K. Maly) Czecz. var. aurea serbica Tošić), poznata i kao „Žuta bukva“ drugi je varijetet mezijske bukve, prepoznatljiva po žutim listovima. Javnosti je otkrivena 2004. u selu Zaselje kod Kotor Varoši. Stablo je karakteristično po izrazito žutom lišću od pupanja u proljeće do opadanja u jesen, što je čini jedinim takvim varijetetom bukve u Evropi. Stablo je veoma staro, pravilne i široko granate krošnje. Razlikuje se od osnovnog varijateta mezjske bukve po boji listova i grančica – listovi su veoma žuti i sjajni, a grančice su crvenkaste boje. Na površini od 400 kvadratnih metara oko bukve nalazi se oko 100 mladih jedinki. Pukotina u stablu je ispunjena kamenom, gipsom i pur-pjenom kako bi se drvo zaštitilo od daljeg truljenja.
Spomenik prirode Vlada Republike Srpske na sjednici od 14. marta 2012. god donijela je odluku da se Žuta bukva, kao dendrološki raritet, proglasi za zaštićeno područje - spomenik prirode. Površina zone zaštite je 5007 m2. O spomeniku prirode brine se opština Kotor Varoš, koja je upravljanje povjerila privrednom društvu Eko-etno selo "Žuta bukva.
Karakteristike Stablo žute bukve staro je oko 300 godina i karakteristično je po ujednačenoj zlatnožutoj boji lišća.
Visina stabla 15,0 m Obim debla na 1,3 m 445,0 cm Širina krune 18 x 17,5 m Prečnik debla 141,72 cm Visina debla do prve grane 2,3 m
Reference
Kategorija:Spomenici prirode u Bosni i Hercegovini Kategorija:Kotor-Varoš Kategorija:Zaštićena područja osnovana 2021.