Srčani zastoj je pojava kada srce iznenada i neočekivano prestane da kuca. To je bolest za hitnu medicinsku pomoć koja će bez hitne medicinske intervencije za nekoliko minuta rezultirati iznenadnom srčanom smrću.Kardiopulmonalna reanimacija (CPR) i eventualno defibrilacija su potrebni dok se ne može obezbijediti dalji tretman. Srčani zastoj dovodi do brzog gubitak svijesti, a disanje može biti nenormalno ili odsutno.

Iako srčani zastoj može biti uzrokovan srčanim udarom ili insuficijencijom, to nije isto, a u 15 do 25% slučajeva postoji nesrčani uzrok. Neki pojedinci mogu osjetiti bol u grudima, kratak dah, mučninu, povišen broj otkucaja srca i osjećaj vrtoglavica neposredno pre ulaska u srčani zastoj.

Faktori rizika Faktori rizika za iznenadni srčani zastoj (SCA) su slični onima kod koronarne arterijske bolesti i uključuju godine, pušenje cigareta, visok krvni pritisak, visok holesterol, nedostatak fizičke vežbe, gojaznost, dijabetes i porodična historija srčanih bolesti. Prethodna epizoda iznenadnog zastoja srca takođe povećava vjerovatnoću budućih epizoda. Statistička analiza mnogih od ovih faktora rizika utvrdila je da se otprilike 50% svih srčanih zastoja događa u 10% populacije za koju se smatra da je pod najvećim rizikom zbog ukupne štete višestrukih faktora rizika, pokazujući da kumulativni rizik od više komorbiditeta premašuje zbir svakog rizika pojedinačno.

Prethodni neželjeni srčani događaji, neodrživa komorska tahikardija (NSVT), sinkopa i hipertrofija lijeve komore (LVT) su pokazali da predviđaju iznenadnu srčanu smrt kod djece. Utvrđeno je da sadašnji pušači cigareta sa koronarnom bolešću imaju dva do tri puta veći rizik od iznenadne smrti između 30. i 59. godine. Nadalje, otkriveno je da je rizik od bivših pušača bliži riziku onih koji nikada nisu pušili.

Pokazalo se da funkcionalne promjene u srcu kao što su smanjena ejekcijska frakcija ili srčana aritmija povećavaju rizik od srčanog zastoja i djeluju neovisno od prethodno navedenih faktora rizika. Stanja koja dovode do ovih funkcionalnih promjena mogu se steći nakon prethodne ozljede srca ili naslijediti kroz porodičnu anamnezu aritmogenih poremećaja.

Znakovi i simptomi Zastoju srca ne prethode nikakvi simptomi upozorenja kod otprilike 50 posto ljudi. Za osobe koje imaju simptome, oni su obično nespecifični za srčani zastoj. To se može manifestirati u obliku novih simptoma ili pogoršanja:

bol u grudima umor zamračenje vrtoglavica kratak dah slabost povraćanje Kada se sumnja na srčani zastoj zbog znakova nesvestice ili abnormalnog disanja, posmatrač treba da pokuša da oseti puls tokom 10 sekundi; ako se ne osjeti puls, treba pretpostaviti da je žrtva ima srčani zastoj. Kao posljedica gubitka cerebralne perfuzije (protok krvi u lmozak), osoba će brzo izgubiti svijest i može prestati da diše. Iskustva bliske smrti prijavljuje 10 do 20 posto ljudi koji su preživjeli srčani zastoj, što pokazuje određeni nivo kognitivnih procesa koji su još uvijek aktivni tokom reanimacije.

Uzroci i mehanizmi thumb|221x221px| Provođenje srca. Promjene u ovom obrascu mogu biti rezultat ozljede srčanog mišića i dovesti do neprovodnih otkucaja i na kraju do srčanog zastoja. thumb|EKG prikaz komorske fibrilacije (bez organiziranog ritma) Iznenadni srčani zastoj (SCA) ili iznenadna srčana smrt (SCD) nastaju kada srce naglo počne da kuca u abnormalnom ili nepravilnom ritmu (aritmija). Bez organizirane električne aktivnosti u srčanom mišiću, nema konzistentne kontrakcije komora, što rezultira nesposobnošću srca da stvori adekvatan srčani minutni volumen (upumpavanje krvi iz srce u ostatak tijela). Postoji mnogo različitih tipova aritmija, ali one koje se najčešće bilježe kod iznenadnog zastoja srca su komorska tahikardija i komoraka fibrilacija. Manje uobičajeni uzroci aritmija kod srčanog zastoja uključuju električnu aktivnost bez pulsa (PEA), bradijaritmije ili asistole. Takvi se ritmovi vide kada postoji produženi srčani zastoj, progresija komorske fibrilacije ili napori kao što je defibrilacija da bi se osoba reanimirala. Čini se da promjene ritma također imaju korelaciju s osnovnim uzrokom srčane ozljede kada su prisutni (ishemijski vs. neishemijski uzroci).

Iznenadni zastoj srca može biti posljedica srčanih i nekardijalnih uzroka, uključujući sljedeće:

Srčani uzroci

Bolest koronarnih arterija thumb|Normalna vs blokirana koronarna arterija Bolest koronarne arterije (CAD), također poznata kao ishemijska bolest srca, odgovorna je za 62 do 70 posto svih iznenadnih srčanih smrti. CAD je mnogo rjeđi uzrok iznenadne srčane smrti kod osoba mlađih od 40 godina. Slučajevi su pokazali da je najčešći nalaz pri postmortalnom pregledu iznenadne srčane smrti hronična visokostepena stenoza barem jednog segmenta velike koronarne arterije, arterija koje opskrbljuju srčani mišić krvlju. Ova stenoza je često rezultat suženja i otvrdnuća arterija nakon taloženja holesterolskih plakova i upale tokom nekoliko godina. Ovo nakupljanje i remodeliranje koronarnih sudova zajedno sa drugim sistemskim krvnim sudovima karakteriše napredovanje aterosklerotske kardiovaskularne bolesti. Kada stabilan plak pukne, može blokirati protok krvi i kisika kroz male arterije što rezultira ishemijskom ozljedom. Povreda tkiva nakon ishemije može dovesti do strukturnih i funkcionalnih promjena koje sprečavaju srce da nastavi normalne cikluse provodljivosti i mijenja otkucaje srca.

Neaterosklerotske abnormalnosti koronarnih arterija

Abnormalnosti koronarnih arterija koje nisu povezane s aterosklerozom uključuju kongenitalne anomalije koronarne arterije (najčešće anomalno porijeklo lijeve koronarne arterije iz plućne arterije), upalu poznatu kao koronarni arteritis, embolija, vazospazam i mehaničke abnormalnosti povezane s bolestima ili traumom vezivnog tkiva. Ova stanja uzrokuju 10-15% srčanih zastoja i iznenadne srčane smrti.

Koronarni arteritis obično je rezultat pedijatrijskog febrilnog upalnog stanja poznatog kao Kawasaki bolest. Drugi vaskulitidi također mogu doprinijeti povećanju rizika od iznenadne srčane smrti. Embolija, ili zgrušavanje koronarnih arterija najčešće se javlja od sepsnih embolija sekundarnih do endokarditisa uz zahvaćenost aortnog zaliska, trikuspidnog zaliska ili protetskih zalistaka. Koronarni vazospazam može dovesti do srčanih aritmija, mijenjanja električne provodljivosti srca uz rizik od potpunog zastoja srca zbog teških ili produženih promjena ritma. Mehaničke abnormalnosti sa povezanim rizikom od srčanog zastoja mogu nastati zbog disekcije koronarne arterije koja se može pripisati Marfanovom sindromu ili traumi.

Strukturalna srčana bolest thumb|Kratka os srca pokazuje zadebljanje zida kod hipertrofije lijeve komore Strukturne bolesti srca koje nisu povezane s koronarnom bolešću čine 10% svih iznenadnih srčanih smrti. Primjeri ovih uključuju: kardiomiopatije (hipertrofijska, dilatirana ili aritmogena kardiomiopatija), poremećaji srčanog ritma, bolest srčanog ritma, miokarditis, i kongestivno zatajenje srca. thumb|EKG prikaz hipertrofije lijeve komore Smatra se da je hipertrofija lijeve komore vodeći uzrok iznenadne srčane smrti u populaciji odraslih. Ovo je najčešće posljedica dugotrajnog visokog krvnog pritiska, ili hipertenzije, koja je izazvala neprilagođenu promjenu zida glavne pumpne komore srca, lijeve komore. Povišeni krvni pritisak znači da srce mora pumpati još jače kako bi krv prokrvila na adekvatan način kroz tijelo. Ako srce to radi duži vremenski period zbog nekontrolirane hipertenzije, lijeva komora može hipertrofirati (narasti) na način koji smanjuje djelotvornost srca. Hipertrofija lijeve komore može se pokazati na ehokardiogramu i elektrokardiogramu (EKG).

Pregled iznenadnih srčanih smrti u Sjedinjenim Državama iz 1999. godine otkrio je da strukturne bolesti srca čine preko 30% iznenadnih srčanih zastoja kod osoba mlađih od 30 godina. Studija vojnih regruta starosti 18-35 godina pokazala je da je to činilo više od 40% iznenadnih srčanih smrti.

Kongestivna srčana insuficijencija pet puta povećava rizik od iznenadne srčane smrti.

Strukturne abnormalnosti srčanog provodnog sistema (posebno Ađ atrioventrikularnog čvora i His-Purkinjeovog sistema) mogu predisponirati pojedinca za aritmije sa rizikom od napredovanja do iznenadnog zastoja srca, iako je ovaj rizik ostaje nizak. Mnogi od ovih provodnih blokova mogu se liječiti unutrašnjim srčanim defibrilatorima za one za koje se utvrdi da su pod visokim rizikom zbog ozbiljnosti fibroze ili teških elektrofizioloških poremećaja.

Sindromi naslijeđenih aritmija Aritmije koje nisu uzrokovane strukturnom srčanom bolešću čine 5 do 10% iznenadnih srčanih zastoja. Oni su često uzrokovani genetičkim poremećajima koji dovode do abnormalnih srčanih ritmova. Genetičke mutacije često utiču na specijalizirane proteine poznate kao ionski kanali koje provode električno nabijene čestice kroz ćelijsku membranu, pa se ova grupa stanja često naziva kanalopatije. Primjeri ovih nasljednih sindroma aritmije uključuju sindrom dugog QT intervala (LQTS), Brugada sindrom, kateholaminergijska polimorfna komorska tahikardija i sindrom kratkog QT intervala. Mnogi su također povezani s okolišnim ili neurogenim okidačima kao što je odgovor na preglasne zvukove koji mogu izazvati smrtonosne aritmije. Ostala stanja koja promovišu aritmije, ali nisu uzrokovana genetičkim mutacijama uključuju Wolff-Parkinson-Whiteov sindrom.

Sindrom dugog QT intervala, stanje koje se često spominje kod smrti mladih ljudi, javlja se kod jednog od svakih 5.000 do 7.000 novorođenčadi i procjenjuje se da je odgovoran za 3.000 smrtnih slučajeva svake godine u poređenju sa otprilike 300.000 srčanih zastoja koje vide hitne službe. Ova stanja su dio ukupnih smrtnih slučajeva povezanih sa srčanim zastojem, ali predstavljaju stanja koja se mogu otkriti prije zastoja i koja se mogu liječiti. Simptomska ekspresija sindroma dugog QT-a je prilično široka i češće se manifestuje sinkopa, a ne srčani zastoj. Međutim, rizik od srčanog zastoja je i dalje prisutan i osobe sa porodičnom historijom iznenadnih srčanih zastoja treba da se pregledaju na LQTS i druge uzroke smrtonosne aritmije koji se mogu liječiti. Viši nivoi rizika od srčanog zastoja povezani su sa ženskim spolom, značajnijim produženjem QT intervala, historijom neobjašnjive sinkope (nesvjestice) ili prerane iznenadne srčane smrti. Dodatno, osobe sa LQTS-om trebale bi izbjegavati određene lijekove koji nose rizik od povećanja ozbiljnosti ove abnormalnosti provodljivosti, kao što su određeni antiaritmici, antidepresivi i hinolon ili makrolidni antibiotici.

Nesrčani uzroci Nesrčani uzroci čine 15 do 25% srčanih zastoja. Najčešći nesrčani uzroci su trauma, velika krvarenja (gastrointestinalno krvarenje, ruptura aorte ili intrakranijalno krvarenje), hipovolemično krvarenje, predoziranje, davljenje i plućna embolija. Srčani zastoj također može biti uzrokovan trovanjem kao što je ubodi određenih meduza, ili strujnim udarom, poput munje.

Reverzibilni uzroci Drugi nesrčani uzroci srčanog zastoja mogu biti rezultat privremenih poremećaja homeostaza u tijelu Ovo može biti rezultat promjena u omjeru elektrolita, zasićenosti kisikom ili promjenama drugih iona koji utiču na pH tijela.

Mnemonika za reverzibilne uzroke

"Hs i Ts" je naziv za mnemotehniku koja se koristi za pamćenje izlječivih ili reverzibilnih uzroka srčanog zastoja. Napomena: Ova mnemonika uključuje uzroke srčanog i nesrčanog porijekla, ali svi su reverzibilni, uz odgovarajući tretman koji je vremenski osjetljiv.

Hs Hipovolemija – Nedostatak volumena krvi Hipoksija – Nedostatak kisika Vodikovi ioni (acidoza) – Nenormalan pH u tijelu Hiperkalemija ili hipokalemia – I povećan i smanjen nivo kalija može biti opasan po život Hipotermija – Niska tjelesna temperatura jezgre Hipoglikemija ili hiperglikemija – Nizak ili visok nivo glukoze u krvi Ts Tablete ili toksini kao što je predoziranje drogom/lijekom Srčana tamponada – Tečnost se nakuplja oko srca