Arumunski jezik (, , , ili ), također poznat kao makedonsko-rumunski ili vlaški, istočnoromanski je jezik, sličan megleno-rumunskom, istrorumunskom i rumunskom, koji se govori u jugoistočnoj Evropi. Njegovi govornici se zovu Aromuni ili Vlasi (širi pojam i egzonim u širokoj upotrebi za definisanje romanskih zajednica na Balkanu). Neki naučnici, uglavnom rumunski, smatraju arumunski dijalektom rumunskog.

Arumunski dijeli mnoge karakteristike sa modernim rumunskim, uključujući sličnu morfologiju i sintaksu, kao i veliki zajednički vokabular naslijeđen iz latinskog. Važan izvor razlika između rumunskog i arumunskog su adstratumski jezici (spoljni uticaji); dok je rumunski u većoj mjeri bio pod utjecajem slavenskih jezika, arumunski je bio pod većim utjecajem grčkog, s kojim je bio u bliskom kontaktu kroz svoju historiju.

Geografska distribucija Arumunski je porijeklom iz Albanije, Bugarske, Grčke, Sjeverne Makedonije, Rumunije i Srbije . U 2018. godini procijenjeno je da arumunski ima 210.000 izvornih govornika, od čega 50.000 u Albaniji, 50.000 u Grčkoj, 50.000 u Rumuniji, 32.000 u Srbiji, 18.200 u Makedoniji i 9,888. Govornici arumunskog također postoje u dijaspori, a zabilježeno je da najmanje 53 govornika žive u Australiji u vrijeme australskog popisa 2021. godine .

Službeni status Arumunski jezik ima stepen zvaničnog priznanja u Severnoj Makedoniji, gde se predaje kao predmet u nekim osnovnim školama. U Sjevernoj Makedoniji, govornici arumunskog također imaju pravo da koriste jezik u sudskim postupcima. Od 2006. godine arumunski ima status drugog službenog opštinskog jezika u gradu Kruševu , jedinom mestu u svetu gde arumunski ima bilo kakav službeni status osim opšteg državnog priznanja.

Osim u Sjevernoj Makedoniji, Arumuni su i u Albaniji priznati kao nacionalna manjina.

Historija Aromunski, dako-romanski (rumunski), istro-romanski jezik i megleno-romanski jezik su potomci prajezika koji se zove zajednički rumunski, koji i sam potiče od protoromanskog jezika . Najkasnije u 10. vijeku zajednički rumunski se podijelio na južni i sjeverni dijalekt, a arumunski i rumunski su se razvili drugačije od ova dva različita dijalekta proto jezika tokom sljedećih hiljadu godina.

Grčki utjecaji su mnogo jači u arumunskom nego u drugim istočnoromanskim jezicima, posebno zato što je arumunski koristio grčke riječi za skovanje novih riječi (neologizme), posebno unutar Grčke, dok je rumunski većinu svojih neologizama zasnovao na francuskom . Međutim, postoji i sve veća tendencija da ljudi koji govore arumunski izvan Grčke posuđuju pojmove iz rumunskog, zbog zajedničkog pisma i kontakta s rumunskim putem interneta, gdje je materijal na rumunskom jeziku mnogo dostupniji nego na arumunskom.

Dolaskom Turaka na Balkan, arumunski je dobio i neke turske riječi. Ipak, leksički sastav ostaje uglavnom romanski.

Neki od najranijih poznatih dokumenata na arumunskom su Arumunski misal i Codex Dimonie.

Dijalekti Arumunski jezik nije homogena lingvistička cjelina. Njegove glavne varijante uključuju tipovi: Pindus, Gramoste, Faršerot, Olimpus i Moskopole.

Također ima nekoliko regionalnih varijanti, nazvanih po mjestima koja su bila dom značajnog stanovništva Aromuna (Vlaha); danas se nalazi u Albaniji, Sjevernoj Makedoniji i Grčkoj. Primjeri su Moskopole varijanta; varijanta Muzachiar iz Myzeqeja u centralnoj Albaniji; varijanta Bitolja; Pilister, Malovište, Gopeš, Gornja Beala; Gorna Belica kod Struge, Kruševo i varijanta istočno od rijeke Vardar u Sjevernoj Makedoniji.

Napori standardizacije Arumunski jezik nije standardizovan. Međutim, bilo je određenih napora da se to učini. Značajni primjeri uključuju one Matilde Caragiu Marioțeanu, Tiberiusa Cunia i Iancu Ballamaci.

Fonologija Arumunski pokazuje nekoliko razlika u odnosu na standardni rumunski u svojoj fonologiji, od kojih su neke vjerovatno posljedica uticaja grčkog ili albanskog. Ima spirante koji ne postoje u rumunskom, kao što su i koji su pod uticajem Grčke. Ostale razlike su glas , koji odgovara rumunskom , i glasovi: i , koji postoje samo u lokalnim varijantama u rumunskom. Arumunski se obično piše verzijom latiničnog pisma sa ortografijom koja liči i na albanski (u upotrebi digrafa kao što su dh, sh i th ) i na italijanski (u upotrebi c i g ), zajedno sa slovo ã, koje se koristi za glasove predstavljene u rumunskom sa ă i â/î . Može se pisati i modificiranim rumunskim pismom koje uključuje dva dodatna slova, ń i ľ, a rijetko i verzijom grčkog pisma .

Također pogledajte

Aromuni Arumunska abeceda Rumunski jezik Istočnoromanski jezici Romanski jezici

Reference

Citati

Bibliografija

Bara, Mariana. Le lexique latin hérité en aroumain dans une perspective romane. Munich: Lincom Europa, 2004, 231 p.; . Bara, Mariana. Limba armănească: Vocabular şi stil. Bucharest: Editura Cartea Universitară, 2007, . Berciu-Drăghicescu, Adina; Petre, Maria. Şcoli şi Biserici româneşti din Peninsula Balcanică: Documente (1864–1948). Bucharest: Editura Universităţii, 2004. Capidan, Theodor. Aromânii, dialectul Aromân. Academia Română, Studii şi Cercetări, XX 1932. Caragiu Marioțeanu, Matilda. Dicționar aromân (Macedo-vlah). Bucarest: Editura Enciclopedică, 1997. Friedman, Victor A. “The Vlah Minority in Macedonia: Language, Identity, Dialectology, and Standardization”, in Selected Papers in Slavic, Balkan, and Balkan Studies, eds. Juhani Nuoluoto, Martti Leiwo, & Jussi Halla-aho. Slavica Helsingiensa 21. University of Helsinki, 2001. online Gołąb, Zbigniew. The Arumanian Dialect of Kruševo, SR Macedonia. Skopje: MANU, 1984.

Kahl, Thede. “Sprache und Intention der ersten aromunischen Textdokumente, 1731–1809”, in Festschrift für Gerhard Birkfellner zum 65. Geburtstag: Studia Philologica Slavica I/I, ed. Bernhard Symanzik. Münstersche Texte zur Slavistik, 2006, p. 245–266. Marangozis, John. An Introduction to Vlach Grammar. Munich: Lincom Europa, 2010. Markoviḱ, Marjan. Aromanskiot i makedonskiot govor od ohridsko-struškiot region: vo balkanski kontekst [Aromanian and Macedonian dialects of the Ohrid-Struga region: in Balkan context]. Skopje: Makedonska akademija na naukite i umetnostite, 2007. Pascu, Giorge. Dictionnaire étymologique macédoroumain, 2 vols. Iaşi: Cultura Naţionalâ, 1918. Rosetti, Alexandru. Istoria limbii române, 2 vols. Bucharest, 1965–1969. "The Little Prince" by Antoine de Saint-Exupéry in Aromanian. Njiclu amirārush. Translated by Maria Bara and Thede Kahl, . Vrabie, Emil. An English-Aromanian (Macedo-Romanian) Dictionary. University, Miss.; Stratford, CT: Romance monographs, 2000. Weigand, Gustav. Die Sprache der Olympo-Wallachen, nebst einer Einleitung über Land und Leute. Leipzig: Johann Ambrosius Barth, 1888.

Vanjski linkovi

Aromanian Language website Στα Βλάχικα – In Vlach: A website about the Vlach language in Greece Aromanian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh list appendix) Aromanian basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database Asterios Koukoudis: Studies on the Vlachs Greek Helsinki Human Rights Organization: Aromanians (Vlachs) in Greece Conjugation of verbs in Aromanian and Istro-Romanian Archived 2008-12-19 at the Wayback Machine Romanian and the Balkans, with some references to Aromanian Greek Vlach website Consiliul A Tinirlor Armanj – CTARM, webpage about Youth Aromanians and their projects Armans Association from Serbia Armans Cultural Association from Romania Η βλαχική γλώσσα στο γλώσσες και αλφάβητα του κόσμου EVANGHELU PI DUPI LUKA (The Gospel according to Luke in Aromanian).

Kategorija:Jezici u Srbiji Kategorija:Jezici u Rumuniji Kategorija:Jezici u Sjevernoj Makedoniji Kategorija:Jezici u Grčkoj Kategorija:Jezici u Albaniji Kategorija:Arumunski jezik Kategorija:Jezici u Bugarskoj