Hiperglikemija je stanje u kojem je neuobičajeno visoka količina glukoze prisutna u krvi. Definira se kao nivo glukoze u krvi koji prelazi 6,9 mmol/L ili 125 mg/dL nakon posta od 8 sati ili 10 mmol/L (180 mg/dL 2 sata nakon jela).
Indikacija nivoa glukoze u krvi +StanjeNivo glikoze u krviVrijeme mjerenjaNormalanIzmeđu 3,9 mmol/L (70 mg/dL) i 5,6 mmol/L (100 mg/dL)Osmosatni postNe prelazi 7,8 mmol/L (140 mg/dL)Postobročno dva sataRelativno visokIzmeđu 56, mmol/L (100 mg/dL) i 6,9 mmol/L]] (125 mg/dL]])Osmosatni postIzmeđu 7,8 mmol/L (140 mg/dL) i 10 mmol/L (180 mg/dL)Postobročno dva sataHiperglikemijaIznad 6,9 mmol/L (125 mg/dL)Osmosatni postIznad 10 mmol/L (180 mg/dL)Postobročno dva sata
Pacijenti sa dijabetesom su usmjereni na izbjegavanje prekoračenja preporučenog postobročnog praga od 160 mg/dL (8,89 mmol/L) za optimalnu kontrolu glikemije. Vrijednosti glukoze u krvi veće od 160 mg/dL klasificiraju se kao 'vrlo visoka' hiperglikemija, stanje u kojem prekomjerna količina glukoze (glukotoksičnost) cirkuliše u krvnoj plazmi. Ove vrijednosti su više od bubrežnog praga od 10 mmol/L (180 mg/dL) do kojeg se reapsorpcija glukoze održava fiziološkom brzinom. i terapija insulinom nije potrebna. Vrijednosti glukoze u krvi veće od granične vrijednosti od 11,1 mmol/L (200 mg/dL) koriste se za dijagnosticiranje dijabetesa tipa 2.<ref></ref i snažno je povezan s metaboličkim poremećajima, iako simptomi možda neće postati primjetni sve do još viših vrijednosti kao što su 13,9–16,7 mmol/L (~250–300 mg/dL). Osoba s konstantnim rasponom glukoze u krvi natašte između 5,6–7 mmol/L (~100–126 mg/dL) (smjernice Američkog udruženja za dijabetes) smatra se blago hiperglikemiiskom, a iznad 7 mmol/L (126 mg/dL) se općenito smatra da ima dijabetes. Kod dijabetičara, nivoi glukoze koji se smatraju previše hiperglikemijskim mogu varirati od osobe do osobe, uglavnom zbog bubrežnog praga glukoze osobe i ukupne tolerancije glukoze. Međutim, u prosjeku, hronični nivoi iznad 10–12 mmol/L (180–216 mg/dL) mogu vremenom izazvati primjetno oštećenje organa.
Znaci i simptomi Stepen hiperglikemije može se mijenjati tokom vremena ovisno o metaboličkom uzroku, naprimjer, poremećenoj toleranciji glukoze ili glukozi natašte, a može zavisiti i od liječenja. Privremena hiperglikemija je često benigna i asimptomatska. Nivo glukoze u krvi može porasti znatno iznad normalnog i uzrokovati patološke i funkcionalne promjene tokom značajnih perioda bez ikakvih trajnih efekata ili simptoma. Tokom ovog asimptomatskog perioda, može doći do abnormalnosti u metabolizmu ugljikohidrata, što se može testirati mjerenjem glukoze u plazmi. Hronična hiperglikemija na nivoima iznad normalnih može proizvesti vrlo širok spektar ozbiljnih komplikacija tokom perioda od nekoliko godina, uključujući oštećenje bubrega, neurološka oštećenja, kardiovaskularna oštećenja, oštećenje mrežnjače ili oštećenje stopala i nogu. Dijabeteska neuropatija može biti rezultat dugotrajne hiperglikemije. Oštećenje rasta i podložnost određenim infekcijama mogu se javiti kao rezultat hronične hiperglikemije.
Akutna hiperglikemija koja uključuje izuzetno visoke nivoe glukoze predstavlja hitno medicinsko stanje i može brzo izazvati ozbiljne komplikacije (kao što je gubitak tečnosti putem osmotske diureze). Najčešće se javlja kod osoba koje imaju nekontrolirani dijabetes ovisan o insulinu.
Sljedeći simptomi mogu biti povezani s akutnom ili kroničnom hiperglikemijom, pri čemu prva tri čine klasičnu hiperglikemijsku trijadu: Polifagija – česta glad, posebno izražena glad Polidipsija – česta žeđ, posebno pretjerana žeđ Poliurija – povećan volumen mokrenja („ne“ povećana učestalost, iako je česta posljedica) Zamućen vid Umor Nemir Gubitak težine ili dobijanje na težini Loše zacjeljvanje rana (posjekotine, ogrebotine itd.) Suha usta Suha ili svrbežna koža Trnci u stopalima ili petama Erektilna disfunkcija Recidivirajuće infekcije, infekcije vanjskog uha (plivačko uho) Odloženo pražnjenje želuca Srčana aritmija Stupor Koma Epilepsijski napadi Česta glad bez drugih simptoma također može ukazivati na to da je nivo šećera u krvi prenizak. To se može dogoditi kada osobe s dijabetesom uzimaju previše oralnih hipoglikemijskih lijekova ili insulina u odnosu na količinu hrane koju pojedu. Rezultirajući pad nivoa šećera u krvi ispod normalnog raspona izaziva reakciju gladi.
Polidipsija i poliurija nastaju kada nivo glukoze u krvi poraste dovoljno visoko da rezultira izlučivanjem viška glukoze putem bubrega, što dovodi do prisustva glukoze u urinu. Ovo izaziva osmotsku diurezu.
Znaci i simptomi dijabeteske ketoacidoze mogu uključivati: Ketoacidoza Kussmaulovo disanje (duboko, ubrzano disanje) Konfuzija ili smanjen nivo svijesti Dehidracija zbog glikozurija i osmotske diureze Povećana žeđ Miris daha na 'voće' Slatki osjećaj koji se u ustima bez razloga Mučnina i povraćanje Bol u trbuhu Oštećenje kognitivne funkcije, uz povećanu tugu i anksioznost Gubitak težine
Hiperglikemija uzrokuje smanjenje kognitivnih performansi, posebno brzine obrade informacija, izvršnih funkcija i performansi. Smanjene kognitivne performanse mogu uzrokovati zaboravnost i gubitak koncentracije.
Komplikacije Kod neliječene hiperglikemije, stanje koje se naziva ketoacidoza može se razviti jer smanjeni nivoi insulina povećavaju aktivnost hormonski osjetljive lipaze. Razgradnja triacilglicerida hormonski osjetljivom lipazom proizvodi slobodne masne kiseline koje se na kraju pretvaraju u acetil-CoA beta-oksidacijom.
Ketoacidoza je životno opasno stanje koje zahtijeva hitno liječenje. Simptomi uključuju: kratkoću daha, dah koji miriše na voće (poput kapljica kruške), mučninu i povraćanje te vrlo suha usta.
Hronična hiperglikemija (visok šećer u krvi) oštećuje srce kod pacijenata bez anamneze srčanih bolesti ili dijabetesa i snažno je povezana sa srčanim udarima i smrću kod osoba bez koronarne bolesti srca ili anamneze srčane insuficijencije.
Također, po život opasna posljedica hiperglikemije može biti neketotični hiperosmolarni sindrom.
Perioperativna hiperglikemija povezana je s imunosupresijom, povećanim infekcijama, osmotskom diurezom, odgođenim zacjeljivanjem rana, odgođenim pražnjenjem želuca, simpatoadrenergičkom stimulacijom i povećanom smrtnošću. Osim toga, smanjuje uspjeh transplantacije kože, pogoršava oštećenje mozga, kičmene moždine i bubrega ishemijom, pogoršava neurološke ishode kod traumatskih povreda glave i povezana je s postoperativnom kognitivnom disfunkcijom nakon CABG-a.Miller, Miller's Anesthesia, 7th edition, pp. 1716, 2674, 2809.
Nadalje, hiperglikemija je povezana s povećanom osjetljivošću na niz zaraznih bolesti. Ova osjetljivost se može pripisati oštećenju imunskog odgovora sistema, koji je često ugrožen u hiperglikemijskim stanjima. Hiperglikemija također dovodi do biohemijskih promjena u tijelu; oba ova faktora rezultiraju povećanom težinom respiratornih infekcija i osjetljivošću na patogene. Osobe s hiperglikemijom suočavaju se s najvećim rizikom od takvih vrsta bolesti, uključujući tuberkulozu, gripu i COVID-19. Ove rizike mogu dodatno pogoršati efekti fiziološkog stresa.
Važno je napomenuti da hiperglikemija utiče na funkciju neutrofila, bijelih krvnih zrnaca odgovornih za reakciju na infekciju. Kod osoba s hiperglikemijom, sposobnost neutrofila da se kreću prema mjestima infekcije, unesu bakterije i ubiju ih često je smanjena, što dovodi do smanjene efikasnosti u borbi protiv infekcija.
Hiperglikemija također stvara mikrobiološke promjene u tijelu: hiperglikemija može dovesti do brzih promjena pH vrijednosti krvi i viskoznosti ćelija, slabeći ćelije i čineći ih povoljnijim za razvoj i ublažavanje upalnih reakcija infektivnih agensa. To je zato što hiperglikemija utiče na nekoliko faktora kao što su mikrookruženje imunskih ćelija ili čak snabdijevanje bakterija energijom, dodajući stres metabolizmu proliferacije bakterija.
Hronično upalno stanje izazvano visokim nivoima glukoze također može dovesti do disfunkcije u različitim dijelovima imunskog sistema. Naprimjer, krajnji produkti uznapredovale glikacije (AGE), koji su češći u hiperglikemijskim stanjima, mogu ometati normalnu funkciju imunskog sistema i doprinijeti patogenezama infekcija. AGE-i, čije su unakrsne veze trajne, nastavit će oštećivati okolno tkivo sve dok se proteini ne unište. Osim toga, mogu stupiti u interakciju s RAGE receptorom i uzrokovati oksidativni stres, apoptozu i upalu.
Zbog promjena neutrofila, mikrobioloških promjena i hronične upale, pacijenti s hiperglikemijom su stoga skloniji teškim respiratornim infekcijama. Ovaj povećani rizik posebno je izražen kod patogena poput Mycobacterium tuberculosis (bakterije odgovorne za tuberkulozu) i gripe. U novijoj historiji, osobe s hiperglikemijom su također teže reagirale na simptome COVID-19. Drugi primjer je dijabetes. Hiperglikemija i rizik od teških infektivnih ishoda mogu biti dodatno zakomplicirani fiziološkim stresom. Naprimjer, povišeni nivoi glukoze u krvi mogu aktivno doprinijeti patofiziologiji ove bolesti, pogoršavajući postojeću upalu, oštećujući ćelijske imunske odgovore i povećavajući oksidativni stres, što također može dovesti do teže infekcije. Osim toga, pacijenti s akutnom hiperglikemijom koji nemaju historiju dijabetesa mogu iskusiti veće stope smrtnosti i komplikacija.
Postobročni nivoi hiperglikemije, čak do 8,6 mmol/L (155 mg/dL) nakon jrdnog sata, povezani su s komplikacijama povezanim s dijabetesom tipa 2, koje se pogoršavaju kako se stepen hiperglikemije povećava.
Uzroci Hiperglikemiju mogu uzrokovati: dijabetes, različiti (nedijabetesni) endokrini poremećaji (insulinska rezistencija i poremećaji štitnjače, nadbubrežne žlijezde, gušterače i hipofize), sepsa i određene infekcije, intrakranijske bolesti (npr. encefalitis, tumori mozga (posebno ako su blizu hipofize), krvarenje u mozgu i meningitis) (često se zanemaruju), konvulzije, terminalna bolest, produžene/velike operacije, stress, i prekomjerna konzumacija ugljikohidrata.
Endokrini Hronična, perzistentna hiperglikemija najčešće je rezultat dijabetesa. Nekoliko hormona djeluje na povećanje nivoa glukoze u krvi i stoga može uzrokovati hiperglikemiju kada su prisutni u višku, uključujući: kortizol, kateholamine, hormon rasta, glukagon, i hormoni štitnjače. Hiperglikemija se stoga može vidjeti kod: Cushingovog sindroma, feohromocitoma, akromegalija, hiperglukagonemija, i hipertireoza.
Diabetes mellitus Hronična hiperglikemija koja perzistira čak i u stanjima gladovanja najčešće je uzrokovana bolešću diabetes mellitus. U stvari, hronična hiperglikemija je definirajuća karakteristika bolesti. Intermitentna hiperglikemija može biti prisutna u predijabetskim stanjima. Akutne epizode hiperglikemije bez očiglednog uzroka mogu ukazivati na razvoj dijabetesa ili predispoziciju za poremećaj.
Kod dijabetes melitus, hiperglikemija je obično uzrokovana niskim insulinskim nivoima (diabetes mellitus tip 1) i/ili otpornošću na inaulin na ćelijskom nivou (diabetes mellitus tip 2), ovisno o vrsti i stanju bolesti. Nizak nivo inzulina ili insulinska rezistencija sprečava tijelo da pretvori glukozu u glikogen (izvor energije sličan škrobu koji se uglavnom skladišti u jetri), što zauzvrat otežava ili onemogućava uklanjanje viška glukoze iz krvi. Sa normalnim nivoima glukoze, ukupna količina glukoze u krvi u bilo kojem trenutku je dovoljna samo da obezbijedi energiju tijelu tokom 20-30 minuta, te stoga nivo glukoze mora precizno održavati unutrašnji kontrolni mehanizmi tijela. Kada mehanizmi zakažu na način koji dozvoljava glukozi da poraste do abnormalnih nivoa, rezultat je hiperglikemija.
Ketoacidoza može biti prvi simptom imunološki posredovanog dijabetesa, posebno kod djece i adolescenata. Također, pacijenti s imunološki posredovanim dijabetesom mogu promijeniti stanje od umjerene hiperglikemije natašte do teške hiperglikemije, pa čak i ketoacidoze, kao posljedice stresa ili infekcije.
Insulinska rezistencija