Sjeverna Makedonija (, albanski: Maqedonia e Veriut), službeno Republika Sjeverna Makedonija (, albanski: Republika e Maqedonisë së Veriut), jeste država smještena na Balkanskom poluostrvu. Ona je jedna od zemalja nasljednica bivše SFR Jugoslavije, od koje je proglasila nezavisnost u septembru 1991. pod imenom Republika Makedonija. Današnja Sjeverna Makedonija zauzima približno 38% površine regije Makedonije. Graniči sa Srbijom i Kosovom na sjeveru, Bugarskom na istoku, Grčkom na jugu i Albanijom na zapadu. Reljef joj je pretežno planinski. Iako je kontinentalna država, ima više od 50 jezera i 16 planina viših od 2000 m.
Sjeverna Makedonija je suverena, nezavisna, demokratska i socijalna država. Najveći i glavni grad je Skoplje, s približno 506.926 stanovnika (procjena 2004). Drugi veći gradovi su Bitolj, Kumanovo, Prilep, Tetovo, Veles, Štip, Ohrid, Gostivar, Strumica, Kičevo, Kavadarci i Kočani. Površina Sjeverne Makedonije iznosi 25.713 km2, gdje živi otprilike 2.114.550 stanovnika (procjena 2009), među kojima su najbrojniji Makedonci. Zvanični jezici su makedonski i albanski, a zvanična valuta je makedonski denar.
Zbog spora o imenu s Grčkom, u aprilu 1993. država je primljena u Ujedinjene nacije pod imenom Bivša Jugoslavenska Republika Makedonija (skraćeno BJR Makedonija i BJRM). Sjevernu Makedoniju priznalo je pod njenim prvobitnim ustavnim imenom 140 država članica UN-a, među kojima su tri članice Vijeća sigurnosti (SAD, Rusija i Kina), članice Evropske unije: Poljska, Slovenija, Hrvatska i Bugarska, te zemlje iz regije: Bosna i Hercegovina, Srbija i Crna Gora. Članica je Vijeća Evrope. Od decembra 2005. kandidat je za priključenje Evropskoj uniji, a aplicirala je i za članstvo u NATO, što je Grčka, kao članica obje organizacije, blokirala zbog imena zemlje. Članica NATO-a postala je 27. marta 2020. Blokada pregovora Skoplja s EU-om i NATO-om trajala je do potpisivanja Prespanskog sporazuma, kojim je predloženo novo ime države – Republika Sjeverna Makedonija 17. juna 2018.
Budući da su parlamenti obje zemlje ratifikovali sporazum tokom januara i februara 2019, Sjeverna Makedonija potpisala je 6. februara Protokol za pristupanje NATO-u, što je bio prvi dokument u kojem se spominje novo ime zemlje. Protokol je ratifikovan u Parlamentu Grčke 8. februara 2019, čime su ispunjene sve obaveze iz Prespanskog sporazuma, a Skoplje je formiralo interresornu grupu zaduženu za promjenu tabli na državnim institucijama i graničnim prijelazima. Vlada je zatim obavijestila UN i sve njegove članice te druge međunarodne organizacije u kojima ima predstavnika da zemlja ima novo ime, pod kojim je u NATO-u već spomenuta i primljena.
Etimologija Ime "Makedonija" potječe iz starogrčkog ili staromakedonskog naziva Μακεδονία (Makedonía). Ime se koristilo i za Makedonsko carstvo, zatim za rimsku pokrajinu Makedoniju, bizantijsku istoimenu pokrajinu, te do danas za regiju (kao širi pojam) i modernu državu Sjevernu Makedoniju. Vjeruje se da ovo ime znači planine, visoka zemlja ili visoki ljudi.
Historija
Antička Makedonija thumb|lijevo|220px|Antički grad Heraklea, kojeg je osnovao Filip II Makedonski, u blizini današnje Bitole thumb|desno|200px|Zvijezda iz Kutleša - simbol Antičke Makedonije Arheološki nalazi su pokazali da je na prostoru Sjeverne Makedonije postojala civilizacija u periodu od 9000 p. n. e. do 3500 p. n. e. Prvo Makedonsko kraljevstvo se javlja u periodu oko 9. vijeka p. n. e. ali postoji dilema imena prvog makedonskog kralja. Jedni izvori navode kralja Karana (koji se smatra mitskim pretkom dinastije Argeada), a drugi Perdika I (prvi historijski kralj Kraljevine Makedonije).
Približno od 10. vijeka p. n. e. kraljevina Makedonija počinje čini značajan političko-ekonomski faktor u široj regiji, a njena osnovno politička i vojna aktivnost bila je usmjerena na odnose sa grčkim polisima (gradovima-državama), bilo da su često bili saveznici grčkih protivnika (kao npr. sa Perzijom protiv Grčke) ili su se priklanjali nekoj od strana u međusobnim sporovima između grčkih gradova, nastojeći na taj način uništiti njihovo jedinstvo i oslabiti ih. Filip II Makedonski (359. p.n.e - 336 p. n. e) nakon pokoravanja ilirskih i tračkih plemena, uspio je osvojiti i cijelu Grčku. Njegov sin Aleksandar III Makedonski, poznatiji kao Aleksandar Veliki (336. p.n.e - 323 p. n. e), jedna je od najznačajnijih ličnosti u svjetskoj historiji. Aleksandar Veliki, nakon što je ugušio otpor unutar proširenog Makedonskog kraljevstva, poduzeo je vojni pohod protiv Perzije, unišio tada ogromno Perzijsko carstvo i proširio makedonsku državu na tri kontinenta: Evropu, Aziju i Afriku. U svom najvećeom obimu, Makedonsko carstvo se protezalo od Balkanskog poluostrva i Male Azije, Bliskog Istoka, Egipta do Indije.
Nakon njegove smrti, ovo ogromno carstvo se raspalo na tri dijela, kao rezultat neslaganja među njegovim generalima (dijadosi) o tome ko bi trebao biti njegov nasljednik. Od tog carstva nastala su kraljevstva Ptolomeida, Antagonida i Seleukida. Osvajanja Aleksandra Velikog imala su suštinsko značenje za početak helenističkog perioda u svjetskoj historiji. Prodor Rimske republike na istok doveo je do izbijanja Makedonsko-rimskog rata (215. p.n.e - 168. p. n. e) u kojem je Makedonskim kraljevstvom upravljala Antigonidska dinastija. Nakon poraza Makedonaca, cijela oblast potpada pod rimsku vlast, a posljednji makedonski kralj Persej odveden je u Rim kao rob. Tada nastaje rimska provincija Makedonija kao dio Rimskog Carstva, a bila je podijeljena na dva dijela: Macedonia Prima (na jugu) i Macedonia Salutaris (na sjeveru). Teritorija današnje Sjeverne Makedonije bila je podijeljena između provincije Macedonia Salutaris i Moesia prima. Nakon podjele Rimskog Carstva 395. na istočno i zapadno, Sjeverna Makedonija je postala dio Istočnog Rimskog Carstva ili Bizantije.
Srednji vijek thumb|lijevo|250px|Samuilova tvrđava u Ohridu U 6. i 7. vijeku na Balkan i u Sjevernu Makedoniju počinju se doseljavati slavenska plemena, dosegnuvši južno do Tesalije, a jednim dijelom i do Peloponeza. Oni su se znatno pomiješali sa zatečenim starosjediocima, uglavnom Tračanima i Ilirima, zatim Grcima, antičkim Makedoncima i td.. Na teritoriji regije Makedonije, koja je tada bila po bizantijskim jurisdikcijom, makedonski Slaveni su organizirali poludržavnu formaciju, makedonsku Sklaviniju. Često su preduzimali i veće napade protiv Bizantije i utvrđenih bizantijskih gradova.
Teritorija današnje Sjeverne Makedonije potpada 837. pod vlast bugarske države, čija se vlast nad većim dijelom teritorije održava do sredine 9. vijeka, dok je manji dio držala Bizantija. Također, u 9. vijeku počinje i crkveno-obrazovna djelatnost solunaca Ćirila i Metodija, koja se sastojala ne samo od misije pokrštavanja Slavena, nego i od postavljanja osnova slavenske pismenosti, započinjući sastavljanje slavenske azbuke - glagoljice 855. Njihovi učenici, Kliment i Naum Ohridski, preuzeli su njihovu djelatnost do kraja 9. vijeka, osnovali Ohridsku i Preslavsku književnu školu, čime je Ohrid vrlo brzo narastao u jedan od najrazvijenijih crkveno-obrazovnih i kulturnih središta Balkana, kao svojevrsna "kolijevka" slavenske pismenosti.
U 10. vijeku u Sjevernu Makedoniji se raširilo bogumilsko vjerovanje i učenje, najprije u veleško-prilepskoj oblasti, kao posljedica represivnog feudalističkog crkveno-ekonomskog sistema. Njihovo učenje se proširilo ne samo po cijeloj Sjevernoj Makedoniji, već i širom Evrope. Nakon ustanaka u Sjevernoj Makedoniji u drugoj polovini 10. vijeka, naročito protiv Bugarske 969. i Bizantije 976, formirana je sjevernomakedonska srednjovjekovna feudalna država, poznatija kao Samuilovo carstvo. Sjevernomakedonska srednjovjekovna feudalna država postojala je sve do 1018 kada su je osvojile bizantijske vojske. U 13. i 14. vijeku, Bizantija je prekinula srpski i bugarski period vlasti nad Sjevernom Makedonijom. Do kraja 14. vijeka, Sjeverna Makedonija je u potpunosti osvojena od Osmanlija, njen dotadašnji ekonomski i društveni sistem je uništen, a njen kulturni razvoj je zaustavljen i usporen. Osmanlijski sultan Mustafa III je 1767. ukinuo Ohridsku arhiepiskopiju.
Od 14. vijeka u Sjevernu Makedoniji pojačava se utjecaj srpske varijante staroslavenskog jezika. Razlog za to bilo je priključivanje sjevernomakedonske teritorije srpskoj državi. Taj utjecaj se najvećim dijelom ogledao na pravopis. Osim toga, u književnim spomenicima iz tog vremena vidljivi su tragovi savremenog standardnog makedonskog jezika. U vrijeme Osmanskog Carstva, pismenost doživljava opadanje. Jezik Makedonaca je i dalje bio na staroslavenskoj osnovi, jer je narodni, svakodnevni govor nisu zahvatile veće i izražajnije promjene. Osim crkvenih knjiga za bogosluženje, u kojima se znatno vodilo računa na staru slavensku pismenu tradiciju, povećava se broj takvih tekstova koji su služili za čitanje širem krugu ljudi ili su predstavljali prepise za praktičnu upotrebu. U 16. vijeku se knjige štampaju u Srbiji i Veneciji, a u 17. vijeku dolazi veliki broj crkvenih knjiga štampanih u Rusiji na ruskoslavenskom jeziku.
Moderno doba Prije Balkanskih ratova historija Sjeverne Makedonije je vezana za Makedoniju kao historijsku oblast. Neposredno prije 1913-14. današnja teritorija Sjeverne Makedonije je bila pod Osmanskim Carstvom. U Prvom balkanskom ratu Srbija i Bugarska su odlučile da današnja teritorija Sjeverne Makedonije dobije status autonomije, nakon što Osmansko Carstvo bude poraženo. Bugarska se smatrala oštećenom pri podjeli Makedonije, te je započela Drugi balkanski rat. Pobjedom Srbije, Grčke, Rumunije i Osmansko Carstvo protiv Bugarske u Drugom balkanskom ratu, Vardarska Makedonija je postala sastavni dio Srbije (1913-1915), Egejska Makedonija je pripala Grčkoj, a Pirinska Bugarskoj. Međutim, Bugari su smatrali da su Makedonci Bugari, a Srbi da su Južni Srbi. Unutrašnja Makedonska Revolucionarna Organizacija – VMRO je osnovana 1893. sa ciljem da se Makedonija pripoji Bugarskoj ili da postane nezavisna. U Prvom svjetskom ratu (1914-1918), kao dio Kraljevine Srbije, Sjeverna Makedonija je bila na strani Antante, mada su Makedonci pružali podršku Bugarskoj. Okupirana je od strane Bugarske, koja je dočekana kao osloboditelj od strane domaćeg stanovništva. Poslije rata je postala dio Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1918-1941), koja je počela da vrši srbizaciju domaćeg stanovništva. U Drugom svjetskom ratu open je bila okupirana od strane Bugarske, koja je bila član sila osovine. Zapadni dio Vardarske Makedonije je ušao u sastav Albanije. U periodu 1945-1991. federalna je jedinica SFRJ (Socijalistička republika Makedonija). U tom periodu vršena je makedonizacija slovenskog stanovništva Makedonije. Nezavisna je od 8. septembra 1991. U zapadnom dijelu Sjeverne Makedonije naseljenom pretežno Albancima 2001. je došlo je do sukoba između Albanaca i makedonske vojske i policije. Predsjednik Makedonije, Trajkovski, je 2004. poginuo u avionskoj nesreći u Bosni i Hercegovini. Naslijedio ga je predsjednik Branko Crvenkovski.
Simboli
Zastava Državna zastava Sjeverne Makedonije usvojena je 1992. i prikazivala je sunce sa 16 zraka. Sunce je uzeto na osnovu simbola nađenog na iskopanom arheološkom nalazištu blizu Vergine u Sjevernoj Grčkoj. Porijeklo joj je nepoznato, iako se smatra da je pripadala Filipu Makedonskom. Ovo rješenje imalo je više prednosti, a glavno je da nije izazivala konflikt izmedu albanskog i slavenskog stanovništva. No istovremeno je Grčka burno reagirala, te je na njene pritiske 1995. zastava promijenjena. Sunce je ostalo, ali broj zraka je promijenjen na osam.
Grb