Geografija Papue Nove Gvineje opisuje istočnu polovinu ostrva Nova Gvineja, ostrva Nova Irska, Nova Britanija i Bugenvil, te manja obližnja ostrva. Zajedno čine državu Papua Nova Gvineja u tropskoj Okeaniji, smještenu na zapadnom rubu Tihog okeana.

Papua Nova Gvineja uglavnom je planinska zemlja, a veći dio je prekriven tropskom kišnom šumom. Visoravan Nove Gvineje (ili Centralni lanac) proteže se dužinom Nove Gvineje, a na najvišim područjima bude i snijega, što je rijetkost u tropima. Unutar Papue Nove Gvineje najviši je vrh Wilhelm (4509 m). Postoji nekoliko glavnih rijeka, među kojima su rijeka Sepik, duga 1126 km, koja se vijuga kroz nizinske močvarne ravnice do sjeverne obale, i rijeka Fly, duga 1050 km, koja teče kroz jednu od najvećih močvara na svijetu do južne obale. Visočje se sastoji od niza manjih planinskih lanaca koji se protežu od zapada prema istoku, kao što je planinski lanac Finisterre koji dominira poluotokom Huon sjeverno od grada Lae. S površinom 462.840 km2 to je treća ostrvska država na svijetu po veličini.

Papua Nova Gvineja ima jednu kopnenu granicu – onu koja dijeli Novu Gvineju. Preko granice od 820 km nalaze se indonezijske pokrajine Papua, Visočje Papua i Južna Papua. Granica Papue Nove Gvineje s Indonezijom nije ravna; granica se blago savija prema zapadu duž rijeke Fly u južno-centralnom dijelu Nove Gvineje, na zapadnom rubu Zapadne pokrajine Papue Nove Gvineje. Postoje pomorske granice s Australijom na jugu i Solomonskim Ostrvima na jugoistoku.

Fizička geografija

Papua Nova Gvineja prostire se na 462.840 km2, uključujući veliko kopno i brojna ostrva. Zemlja je smještena južno od ekvatora, i dijeli kopnenu granicu s Indonezijom, te pomorsku granicu s Australijom, Solomonskim otocima i Saveznim Državama Mikronezije.  Ostrvo Nova Gvineja leži na istoku Indonezijskog arhipelaga. Zemlja je odvojena od australijskog poluotoka Cape York plitkim Torresovim prolazom dugim 152 kilometra. Zapadno od ovog moreuza nalazi se plitki Arafurski zaliv, dok se istočno od njega nalazi mnogo dublje Koralno more.  Papuanski zaliv pokriva veći dio južne obale,  dok se Solomonsko more nalazi istočno od kopna.

Ukupna obala je duža od 10.000 kilometara,  a zemlja ima ekskluzivnu ekonomsku zonu od 2.396.575 km2, najveću ribolovnu zonu u Južnom Tihom okeanu. Teritorijalne vode i ekskluzivna ekonomska zona uspostavljene su Zakonom o nacionalnim morima iz 1977. Zemlja se prostire u dvije vremenske zone, s Autonomnom regijom Bougainville sat vremena ispred ostatka zemlje.

452.860 km2 je kopno, a 9.980 km2 je voda. To je čini trećom najvećom ostrvskom državom na svijetu. Njena kopnena obala duga je 5.152 km.

Geološki gledano, ostrvo Nova Gvineja je sjeverni produžetak Indo-australske tektonske ploče, čineći dio jedinstvene kopnene mase koja se zove Australija-Nova Gvineja (također nazvana Sahul ili Meganezija). Povezana je s australskim segmentom plitkom kontinentalnom pločom preko Torresovog prolaza, koja je u prošlosti bila izložena kao kopneni most, posebno tokom ledenih doba kada je nivo mora bio niži nego danas. Kako se Indo-australijska ploča (koja uključuje kopnene mase Indije, Australije i dno Indijskog okeana između njih) pomiče prema sjeveru, sudara se s Evroazijskom pločom. Sudar dvije ploče pomaknuo je Himalaje, indonezijska ostrva i Centralni planinski lanac Nove Gvineje. Centralni planinski lanac je mnogo mlađi i viši od planina Australije, toliko visok da je dom rijetkih ekvatorijalnih glečera.

Geološka historija Nove Gvineje je složena. Nalazi se na mjestu gdje se Indo-australska ploča, koja se kreće prema sjeveru, susreće s Tihookeanskom pločom koja se kreće prema zapadu. To je uzrokovalo njenu vrlo varijabilnu geografiju i na kopnu i na ostrvima. Tektonski pokreti su također uzrok aktivnih vulkana i čestih zemljotresa u zemlji.  Zemlja se nalazi na Tiho okeanskom vatrenom prstenu, sa ukupno 14 poznatih aktivnih vulkana i 22 uspavana vulkana.  Područje južno od planinskog kičme dio je australskog kratona, a veći dio kopna na sjeveru je akrecioni teren. I kopnom i glavnim otočnim grupama Bismarckovog arhipelaga i Bougainvillea dominiraju velike planine. Prema jednoj procjeni, planine pokrivaju najmanje 72% zemlje. Od ostatka, 15% su ravnice, a 11% močvare.  Zemlja uključuje oko 600 ostrva različitih veličina.  Drugi izvor sugeriše da planine i brda čine 52%, dok 19% definira kao planine i visoravni, a 18% kao poplavne ravnice. Preostalo zemljište je klasificirano kao vulkansko ili litoralno.

Visočje Nove Gvineje leži unutar kičme planinskih lanaca koji se protežu duž središta ostrva od zaliva Milne na samom jugoistoku Papue Nove Gvineje do zapadnog kraja indonezijske Nove Gvineje. Jedna od ovih planina je Mount Wilhelm, koja je sa 4.509 metara najviša tačka u zemlji. Između ovih planina nalaze se strme doline, koje imaju raznoliku geološku historiju. Gusto naseljena regija poznata kao Highlands ima niže planine od onih na sjeverozapadu i jugoistoku, te uključuje neka relativno ravna područja između planina.

Sjeverno od centralnog planinskog pojasa, veliku depresiju drenira rijeka Sepik na zapadu, a rijeke Ramu i Markham teku kroz tektonski rov na istoku. Depresija se nastavlja u vode istočno od kopna, formirajući rov New Britain. Sjeverozapadna obala sadrži planine Bewani, planinski lanac Torricelli i planine Prince Alexander, koje rijeka Sepik odvaja od planinskog lanca Adelbert dalje na istoku. Istočno od ovoga, poluostrvo Huon sadrži planinski lanac Finisterre i planinski lanac Saruwaged. Veliki dio ove sjeverne obale sastoji se od bivšeg morskog dna koje je podignuto, a područje je i dalje tektonski aktivno, sklono zemljotresima i klizištima.  Zapadno od rijeke Sepik, sjeverna obala je uveliko izložena okeanu, bez udaljenih ostrva, bez grebena koji okružuju obalu, a laguna Sissano je jedini zaštićeni zaliv.  Rijeka Sepik je, međutim, plovna otprilike polovinom svoje dužine.

Riječni sistem Sepik-Ramu proteže se sjeverno od kopna, dok rijeka Fly teče prema jugu. Oba su okružena nizinskim ravnicama i močvarnim područjima.  Ova područja formiraju dva od devet slivova kopna. Druga dva glavna sliva okružuju rijeke Purari i Markham. Unutar ovog područja nalazi se preko 5.000 jezera. Od njih, samo 22 prelazi 1.000 hektara, a najveće je jezero Murray sa 64.700 hektara.

Jedini geološki stabilan dio zemlje su njene jugozapadne nizine, koje formiraju najveće susjedno nizinsko područje.  Vulkanska planina Bosavi leži na sjeveru ovih ravnica, a obalna područja mogu biti blago brdovita, posebno prema ušću rijeke Fly. Visoke Južne planine formiraju barijeru između ovog područja i unutrašnjosti visoravni. Jezero Kutubu leži unutar ovog planinskog lanca.  Rijeka Fly, koja izvire u centralnim planinama, plovna je većim dijelom svoje dužine.

Ostale velike rijeke u zemlji uključuju Musu, Kikori, Turamu i Wawoi.

Papuansko poluostrvo (smatra se "repom" ostrva i stoga je poznato i kao "Poluostrvo Ptičjeg repa") na istoku sadrži vulkan Mount Lamington i planinski lanac Hidrografa na svojoj sjevernoj strani. Dalje na istok, područje oko Cape Nelsona ima više vulkana, uključujući Mount Victory i Mount Trafalgar.  U njegovom središtu proteže se planinski lanac Owen Stanley, Ima niz zaštićenih zaliva, uključujući zaliv Milne, zaliv Goodenough, zaliv Collingwood i zaliv Huon. Mali ostrva uz jugoistok, uključujući ostrva D'Entrecasteaux, Trobriand, Woodlark i arhipelag Louisiade, ukupno imaju nešto više od 7.000 kvadratnih kilometara.

Glavna ostrva uz sjeveroistok kopna formiraju se duž dva luka. Jedan uključuje mala ostrva u blizini kopna i veliko ostrvo Nova Britanija. Iako Nova Britanija uglavnom nije vulkanska, vulkanska aktivnost duž njenog sjevera, a posebno na poluostrvu Gazelle oko Rabaula, stvorila je plodno tlo. Drugi ostrvski luk povezuje ostrvo Manus, New Hanover, New Ireland i Bougainville. Na Bougainvilleu se nalaze tri velika vulkana.  Površina ovih ostrva je oko 68.000 kvadratnih kilometara.

Glavni grad Port Moresby leži na južnoj obali.  Grad Lae leži prema istoku na sjevernoj obali.  Samo oko 2% zemlje se redovno obrađuje.

Granica između Indonezije i Papue Nove Gvineje potvrđena je ugovorom s Australijom prije nezavisnosti 1974. Kopnena granica obuhvata dio meridijana 141° istočne geografske širine od sjeverne obale prema jugu do mjesta gdje se susreće s rijekom Fly koja teče prema istoku, zatim kratku krivinu riječnog korita do mjesta gdje se susreće s meridijanom 141°01'10" istočne geografske širine koji teče prema zapadu, a zatim prema jugu prema južnoj obali. Meridijan od 141° istočne geografske širine formirao je cijelu istočnu granicu Nizozemske Nove Gvineje prema njenoj proklamaciji o aneksiji iz 1828. Haškim sporazumom (1895) Nizozamci i Britanci su se složili o razmjeni teritorija, čime je cijela lijeva obala rijeke Fly pripala Britanskoj Novoj Gvineji, a južna granica pomjerena na istok do estuarija Torasi. Pomorska granica s Australijom potvrđena je ugovorom iz 1978. U Torresovom moreuzu proteže se blizu kopna Nove Gvineje, držeći susjedna sjeverozapadna ostrva Torresovog moreuza (Dauan, Boigu i Saibai) pod australskim suverenitetom. Pomorske granice sa Solomonskim Ostrvima potvrđene su sporazumom iz 1989.

Uključujući sva svoja ostrva, nalazi se između geografskih širina od 0° i 12° južne geografske širine, te geografskih dužina od 140° i 160° I.

Najsjevernija tačka je ostrvo Mussau (1°23' J), najjužnija tačka je ostrvo Sudest (11°65' J), najistočnija tačka je Olava, Bougainville (155°57' I), a najzapadnija tačka je ili Bovakaka duž granice rijeke Fly s Indonezijom ili Mabudawan (140°54' I).

Papua Nova Gvineja ima nekoliko vulkana, budući da se nalazi duž Tihookeanskog vatrenog prstena. Vulkanske erupcije nisu rijetke, a područje je zbog toga sklono zemljotresima i cunamijima. Vulkanski poremećaji često mogu uzrokovati jake zemljotrese, što zauzvrat može uzrokovati i cunamije. Papua Nova Gvineja je također sklona klizištima, često uzrokovanim krčenjem šuma. Planinska područja Papue Nove Gvineje su područja najosjetljivija na klizišta koja uzrokuju štetu.

Priobalna ostrva uključuju mala, šumovita Admiralska ostrva, od kojih je najveće Manus, sjeverno od glavnog ostrva Nove Gvineje. Ova ostrva imaju drugačiji biljni i životinjski svijet od glavnog ostrva, ali je šuma na određenim mjestima iskrčena radi poljoprivrede.

Globalna analiza daljinskog istraživanja iz 2019. sugerisala je da u Papui Novoj Gvineji postoji 1.308 km2 plimnih ravnica, što je čini 25. državom po površini plimnih ravnica.

Bilješke

Reference

Kategorija:Geografija Papue Nove Gvineje