Ahmad Daniš (također Ahmad Donish; 1827, Buhara – 1897, Buhara) bio je tadžički pisac, historičar, pjesnik i reformistički mislilac iz Buhare. Smatra se jednom od najvažnijih ličnosti tadžičke književnosti i intelektualne historije 19. stoljeća. Djelovao je u okviru Buharskog emirata, a njegovi tekstovi o upravi, obrazovanju i društvenim reformama imali su znatan utjecaj na kasnije srednjoazijske reformiste.
Biografija Daniš je rođen u Buhari kao sin imama male džamije. Školovao se u medresi, ali se nije ograničio na tradicionalne vjerske predmete. Samostalno je proučavao historiju, književnost, astronomiju, geometriju, medicinu, kaligrafiju i muziku, a njegova umjetnička nadarenost dovela ga je u vezu s dvorskim arhitektom, pod čijim je utjecajem započeo službu na dvoru.
Oko 1850. stupio je u službu emira Nasrullaha kao slikar i kaligraf, a kasnije je djelovao i kao dvorski astronom te posrednik između emira i uleme. Iako je na dvoru važio za slobodoumnijeg čovjeka, emiri su koristili njegove sposobnosti pa je tri puta, 1857, 1869. i 1874, putovao u Sankt Peterburg kao sekretar bukharanskih poslanstava.
Ta putovanja imala su snažan utjecaj na njegovo mišljenje. U poređenju s onim što je vidio u Ruskom Carstvu, Donish je sve otvorenije isticao zaostalost Buhare i potrebu za administrativnim, obrazovnim i tehničkim reformama. Krajem 1870-ih udaljio se od dvora, a nakon što je svojim prijedlozima reformi izazvao nezadovoljstvo emira, 1885. bio je poslan kao vjerski sudija u udaljene pokrajine. Po povratku u Buharu ostatak života uglavnom je posvetio pisanju.
Djelo i ideje Središnje mjesto u Donishevom opusu zauzima Navadir al-vaqa'i, njegovo najpoznatije prozno djelo, nastajalo između 1875. i 1882. U njemu je spojio memoarske, društveno-kritičke, filozofske i političke elemente, a dio teksta posvetio je promišljanju državnog poretka, uprave i javnog morala. Zalagao se za uređeniju državnu blagajnu, utvrđene plate službenika, etičke standarde u upravi i obrazovanje koje bi obuhvatilo i svjetovne nauke.
Donish je pisao i poeziju, uglavnom gazele, kaside i rubaije. Njegov stil opisuje se kao jednostavniji i realističniji od ranije ukorijenene visokostilizirane tradicije u Transoksaniji, s izraženijim osloncem na svakodnevicu i satiru. Pored književnog rada, bavio se i astronomskim, tehničkim i religijsko-polemičkim temama.
Naslijeđe Zauzima istaknuto mjesto u historiji tadžičke književnosti i društvene misli. U savremenoj nauci često se opisuje kao rana reformistička figura čiji je rad pripremio intelektualni teren za kasnija srednjoazijska reformna i prosvjetiteljska strujanja, uključujući i krugove koji će se povezivati s džadidizmom. Njegov prelaz od dvorskog službenika do kritičara vlasti i historičara često se navodi kao primjer širih kulturnih promjena koje su zahvatile Srednju Aziju u 19. stoljeću.
Reference
Kategorija:Rođeni 1827. Kategorija:Umrli 1897. Kategorija:Biografije, Buhara