Institucije i organi Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine predstavljali su ukupan ustavno-pravni, politički i upravni sistem Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine (SRBiH), uspostavljen Ustavom iz 1974. godine. Ustav je definisao SRBiH kao socijalističku demokratsku državu i socijalističku samoupravnu demokratsku zajednicu radnih ljudi i građana, te ravnopravnih naroda - Muslimana, Srba i Hrvata.Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine (1974), Član 1. i 2.

Institucionalna arhitektura bila je duboko decentralizovana i bazirana na delegatskom sistemu, društvenom vlasništvu i samoupravljanju. Podjela vlasti obuhvatala je zakonodavne i predstavničke organe, republičku upravu (izvršnu vlast), pravosuđe, te specijalizovane samostalne i vojno-bezbjednosne organe.

Najviši organi vlasti i zakonodavna tijela Najviši organ vlasti i društvenog samoupravljanja bila je Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Prilikom donošenja samog Ustava 1974. godine, Skupština je djelovala kroz petotodomni sistem vijeća, da bi novim Ustavom bila reorganizovana u trodomni delegatski sistem (Vijeće udruženog rada, Društveno-političko vijeće i Vijeće opština).Odluka o proglašenju Ustava SRBiH, 25. februar 1974. (Potpisnici: Hamdija Pozderac, Boško Baškot, Refik Hukić, Nikola Andrić, Vlatko Ćosić, Jamila Hadžimustafić).

Uz Skupštinu, najvišu državnu politiku vodili su Predsjedništvo SRBiH i Savjet Republike.

+ Najviši organi i zakonodavna tijela SRBiH Službeni naziv institucije Kategorija / Vrsta tijela Glavne ustavne nadležnosti Pravni osnov (Član) Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine Najviši organ vlasti i samoupravljanja Donošenje Ustava, zakona, društvenog plana i budžeta; utvrđivanje opće politike Republike. Član 313. Vijeće udruženog rada Zakonodavna (Vijeće Skupštine) Odlučivanje o raspodjeli dohotka, radnim odnosima i društveno-ekonomskom položaju radnika (160 delegata). Član 150, Član 315, Član 316. Društveno-političko vijeće Zakonodavna (Vijeće Skupštine) Razmatranje pitanja zaštite ustavnog poretka, ravnopravnosti naroda i sloboda građana (80 delegata). Član 150, Član 315, Član 317. Vijeće opština Zakonodavna (Vijeće Skupštine) Odlučivanje o pitanjima od interesa za radne ljude u opštinama i mjesnim zajednicama (80 delegata). Član 150, Član 315, Član 318. Republičko vijeće* Zakonodavna (Vijeće prelazne Skupštine) Odlučivanje o najvažnijim društvenim i političkim pitanjima iz nadležnosti Republike. Odluka o proglašenju Ustava Privredno vijeće* Zakonodavna (Vijeće prelazne Skupštine) Raspravljanje o pitanjima iz oblasti privrede, rada i društveno-ekonomskih odnosa. Odluka o proglašenju Ustava Prosvjetno-kulturno vijeće* Zakonodavna (Vijeće prelazne Skupštine) Odlučivanje o pitanjima prosvjete, nauke, kulture i fizičke kulture. Odluka o proglašenju Ustava Socijalno-zdravstveno vijeće* Zakonodavna (Vijeće prelazne Skupštine) Raspravljanje o pitanjima zdravstvene zaštite, socijalne politike i osiguranja. Odluka o proglašenju Ustava Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine Kolektivni šef države Predstavljanje Republike u zemlji i inostranstvu; razmatranje pitanja narodne odbrane i državne bezbjednosti. Član 349, Amandman VIII. Savjet Republike Savjetodavno državno tijelo Razmatranje pitanja unutrašnje i spoljne politike, odnosa sa drugim republikama i davanje prijedloga Skupštini. Član 348. *Napomena: Vijeća označena zvjezdicom djelovala su u prelaznom periodu do konstituisanja novog delegatskog sistema predviđenog Ustavom iz 1974.

Izvršna vlast i republička uprava Sistem državne uprave sastojao se od Izvršnog vijeća kao republičke vlade i niza republičkih sekretarijata koji su obavljali specijalizovane resorne poslove.

+ Organi izvršne vlasti i uprave Službeni naziv institucije Kategorija Djelokrug rada Pravni osnov (Član) Izvršno vijeće Skupštine SRBiH Izvršni organ Skupštine (Vlada) Provođenje politike i zakona; usmjeravanje i usklađivanje rada republičkih organa uprave. Član 359, Član 360. Republički sekretarijat za unutrašnje poslove Republički sekretarijat (Ministarstvo) Poslovi državne i javne bezbjednosti, održavanje javnog reda i mira. Član 373. Republički sekretarijat za narodnu odbranu Republički sekretarijat (Ministarstvo) Pripreme za narodnu odbranu, rukovođenje teritorijalnom odbranom i civilnom zaštitom. Član 255, Član 373. Republički sekretarijat za pravosuđe i opštu upravu Republički sekretarijat (Ministarstvo) Organizacija pravosudnih organa, nadzor nad radom uprave i provođenjem zakona. Član 373. Republički sekretarijat za finansije Republički sekretarijat (Ministarstvo) Priprema budžeta, nadzor nad prihodima i rashodima Republike. Član 373. Republički zavod za javnu upravu Upravna organizacija (Zavod) Stručni poslovi na unapređenju sistema i rada organa državne uprave. Član 373. Republička uprava za cijene Samostalna upravna organizacija Društvena kontrola i nadzor nad cijenama proizvoda i usluga od općeg interesa za Republiku. Član 304, Član 373.

Pravosudni i zaštitni organi Pravosudni sistem bio je odvojen od izvršne vlasti i baziran na zaštiti ustavnosti, zakonitosti i samoupravnih prava radnika. Uvedeni su i specifični mehanizmi poput sudova udruženog rada i društvenog pravobranilaštva.Ustav SRBiH (1974), Glava XIII i XIV.

+ Pravosudni organi i institucije društvene zaštite Službeni naziv institucije Kategorija / Vrsta tijela Glavne ustavne nadležnosti Pravni osnov (Član) Ustavni sud Bosne i Hercegovine Najviši organ zaštite ustavnosti Odlučivanje o saglasnosti zakona sa Ustavom, rješavanje sukoba nadležnosti između sudova i organa vlasti. Član 387. Vrhovni sud Bosne i Hercegovine Najviši redovni sud Utvrđivanje načelnih stavova za jedinstvenu primjenu zakona i odlučivanje o redovnim i vanrednim pravnim lijekovima. Član 408. Republičko javno tužilaštvo Samostalni državni organ Gonjenje učinilaca krivičnih djela i ulaganje pravnih sredstava radi zaštite ustavnosti i zakonitosti. Član 246, Član 409. Republički društveni pravobranilac samoupravljanja Samostalni organ društvene zajednice Preduzimanje pravnih mjera za zaštitu samoupravnih prava radnika i zaštitu društvene svojine. Član 135, Član 411. Sudovi udruženog rada Samoupravni sudovi Rješavanje sporova o organizovanju udruženog rada, raspodjeli dohotka i radnim odnosima. Član 236, Član 237. Mirovna vijeća i izabrani sudovi Samoupravni sudovi Dobrovoljno sporazumno rješavanje sporova građana o pravima kojima slobodno raspolažu. Član 235, Član 236.

Specijalizovane ustanove i organizacije od državnog značaja Ekonomska i vojna stabilnost Republike održavala se kroz rad visoko nezavisnih tijela koja su kontrolisala finansijske tokove i odbranu.

+ Institucije monetarnog, nadzornog i bezbjednosnog sistema Službeni naziv institucije Kategorija / Vrsta tijela Glavne ustavne nadležnosti Pravni osnov (Član) Služba društvenog knjigovodstva Bosne i Hercegovine (SDK) Samostalna upravna organizacija Kontrola ispravnosti podataka, raspolaganja društvenim sredstvima i obavljanje jedinstvenog platnog prometa. Član 83. Narodna banka Bosne i Hercegovine Centralna emisiona ustanova Provođenje zajedničke emisione i monetarno-kreditne politike u Republici unutar jedinstvenog sistema SFRJ. Član 291. Privredna komora Bosne i Hercegovine Opšte udruženje privrede Učešće u donošenju zakona iz oblasti privrede, udruživanje rada i sredstava, te usklađivanje ekonomskih interesa. Član 23, Član 68. Republički štab teritorijalne odbrane Posebna vojno-upravna struktura Neposredno rukovođenje jedinicama teritorijalne odbrane u Republici kao najšireg oblika oružanog otpora. Član 260. Savjet za narodnu odbranu Savjetodavno tijelo Predsjedništva Razmatranje strateških pitanja iz domena opštenarodne odbrane i koordinacija odbrambenih priprema. Član 350. Savjet za pitanja bezbjednosti Savjetodavno tijelo Predsjedništva Koordinacija rada službi bezbjednosti i savjetovanje o zaštiti ustavnog poretka. Član 350.

Izvori

Vanjski linkovi Ustav Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije iz 1974. godine Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine sa amandmanima I-XII (1974)

Institucije Kategorija:Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina Kategorija:Historija prava Bosne i Hercegovine Kategorija:Jugoslavija