Clark Leonard Hull bio je američki psiholog poznat po nastojanju da procese učenja i motivacije objasni kroz naučno zasnovane zakonitosti ponašanja. Smatra se jednim od najistaknutijih predstavnika biheviorizma i jednom od centralnih ličnosti eksperimentalne psihologije prve polovine 20. vijeka. Posebno je poznat po svojim teorijskim raspravama sa Edwardom C. Tolmanom, kao i po razvoju teorije redukcije nagona, koja je imala snažan utjecaj na razumijevanje motivacije i učenja.

Najveći dio svoje profesionalne karijere proveo je na Univerzitetu Yale, gdje ga je angažovao tadašnji predsjednik univerziteta i psiholog James Rowland Angell. Tokom rada na Yaleu provodio je eksperimentalna istraživanja kojima je nastojao pokazati da njegove teorije mogu precizno predviđati ponašanje organizama.

Njegova najznačajnija djela su ″Matematičko-deduktivna teorija učenja napamet″ (1940) i ″Principi ponašanja″ (1943), u kojima je razvio formalizovani sistem objašnjenja životinjskog učenja i uslovljavanja, čime je njegova teorija postala dominantan teorijski okvir u proučavanju učenja svog vremena.

Hullov teorijski model bio je zasnovan na biološkim pretpostavkama: organizam doživljava deprivaciju, deprivacija stvara potrebu, potreba aktivira nagon, nagon pokreće ponašanje, ponašanje je usmjereno prema cilju, a ostvarenje cilja doprinosi preživljavanju. Ovaj model predstavljao je pokušaj povezivanja fizioloških procesa i ponašanja u jedinstven teorijski okvir.

Posebno je poznat po formulaciji hipoteze ″gradijenta cilja″, prema kojoj organizmi ulažu nesrazmjerno veći napor kako se približavaju ostvarivanju cilja. Ovaj fenomen kasnije je potvrđen i u savremenim istraživanjima kognitivne psihologije, posebno u zadacima koji zahtijevaju visok nivo mentalnog napora.

Iako je utjecaj klasičnog biheviorizma u savremenoj psihologiji znatno oslabljen, a neki aspekti Hullove teorije smatraju se prevaziđenim, njegov doprinos razvoju eksperimentalne psihologije i teorijskom razumijevanju motivacije i učenja ostaje značajan. U istraživanju objavljenom u časopisu American Psychological Association Review of General Psychology 2002, Hull je rangiran kao 21. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.

Rani život

Clark L. Hull rođen je 24. maja 1884. u brvnari u Akronu. Odrastao je u porodici obilježenoj strogim porodičnim odnosima; njegov otac bio je poznat po nagloj i nasilnoj naravi. Otac mu je imao vrlo skromno formalno obrazovanje, a oženio je Hullovu majku, povučenu djevojku iz Connecticuta, kada je imala svega petnaest godina. Zbog teških životnih okolnosti i rada u djetinjstvu, Hullov otac nije naučio čitati sve do odraslog doba, kada ga je tome podučila supruga.

Kada je Hull imao tri ili četiri godine, porodica se preselila na farmu u Michigan. Tamo je, zajedno sa mlađim bratom Wayneom, pomagao u održavanju farme obavljajući fizičke poslove i svakodnevne kućne obaveze.

Osnovno obrazovanje stekao je u maloj seoskoj školi s jednom učionicom u selu Sickels, koju je pohađalo između dvadeset i trideset učenika. Školu je često izostavljao kako bi pomagao u radu na farmi. Već u ranom djetinjstvu pokazao je izraženu nadarenost za matematiku, dok mu je gramatika predstavljala veći izazov.

U dobi od jedanaest ili dvanaest godina bio je pod snažnim utjecajem vjerske skupine poznate kao Christian Crusaders, što je privremeno oblikovalo njegov religijski svjetonazor. To iskustvo potaknulo ga je na preispitivanje vlastitih uvjerenja, nakon čega je kasnije potpuno napustio religiju i prihvatio ateizam.

Sa sedamnaest godina položio je ispit za učitelja i počeo raditi kao nastavnik u sličnoj maloj seoskoj školi. Kombinacija lične religijske krize i iskustva u podučavanju motivisala ga je da nastavi vlastito obrazovanje. Pohađao je srednju školu u zapadnom dijelu Saginaw Countyja, gdje je živio u kući školskog nadzornika u zamjenu za obavljanje kućnih poslova. Njegov otvoreni ateizam gotovo je doveo do toga da bude izbačen iz doma, ali je supruga nadzornika intervenisala i omogućila mu da ostane. Nakon završetka srednje škole napustio je domaćinstvo nadzornika, ali je s njim ostao u kontaktu do njegove smrti.

Univerzitetsko obrazovanje

Nakon završetka srednje škole, Clark L. Hull upisao je Alma Academy, gdje je nastavio obrazovanje i pokazao posebno izražene sposobnosti u matematici, naročito u geometriji. Upravo ga je interes za geometriju potaknuo na razmišljanje o tome kako ljudski um stvara nove veze na osnovu prethodno stečenog znanja.

Tokom boravka na Alma Academy upoznao se s djelima Barucha Spinoze, čijim se filozofskim idejama divio, iako se kasnije s mnogima od njih nije slagao. Neposredno pred završetak školovanja prisustvovao je svečanom banketu na kojem se otrovao kontaminiranom hranom i obolio od teškog oblika tifusa, što je odgodilo njegov povratak studijama. Tokom epidemije mnogi su izgubili život, a i sam Hull bio je na ivici smrti. Kao posljedicu bolesti razvio je trajne poteškoće s pamćenjem, posebno imena, što ga je pratilo tokom cijelog života.

Nakon oporavka vratio se na Alma Academy, gdje je studirao matematiku, fiziku i hemiju, s namjerom da postane inženjer. Njegov cilj bio je kvalifikovati se za studij rudarskog inženjerstva na drugoj visokoškolskoj ustanovi.

Nakon dvije godine provedene na Alma Academy, Hull se preselio u Hibbing (Minnesota), gdje je radio kao pripravnik u rudarskom inženjerstvu. Međutim, nakon samo dva mjeseca obolio je od poliomijelitisa, što je dovelo do trajne paralize jedne noge. Tokom jednogodišnjeg oporavka u roditeljskom domu bio je prisiljen preispitati vlastiti životni i profesionalni put.

U tom periodu razmatrao je mogućnost da postane unitarijanski sveštenik, jer su mu bili privlačni filozofski usmjereni propovjednički govori karakteristični za unitarizam. Njegovo interesovanje za filozofiju postepeno ga je usmjerilo prema psihologiji, kojom se intenzivnije počeo baviti tokom oporavka. Prve korake u psihologiji napravio je čitanjem djela The Principles of Psychology autora g Williama Jamesa. Posebno interesovanje pokazivao je i za radove Johna Watsona i Ivana Pavlova.

Nakon oporavka vratio se nastavničkom radu u rodnom kraju, u školi u kojoj je ranije predavao, a koja je u međuvremenu proširena s jedne na dvije učionice. Nakon dvije godine rada oženio se Berthom Iutzi, uprkos skromnim finansijskim mogućnostima. Nakon sklapanja braka, Hull i njegova supruga upisali su studij psihologije na Univerzitetu u Michiganu. Diplomirao je 1913. Nakon što je predavao u Kentuckyju, Hull je prihvatio poziciju asistenta na Univerzitetu u Wisconsinu kako bi započeo postdiplomski studij pod mentorstvom Josepha Jastrowa.

Tokom studija i asistentskog rada privatno je radio na istraživanju razvoja pojmova, što je kasnije postalo osnova njegove doktorske disertacije pod naslovom ″Kvantitativni aspekti razvoja pojmova″ (). Nakon stjecanja doktorata nastavio je raditi na Univerzitetu Wisconsin, prvo kao honorarni asistent, a potom kao redovni predavač, prije nego što je prešao na Univerzitet Yale, gdje će ostvariti najznačajniji dio svoje naučne karijere.

Karijera

Godine 1929. Clark L. Hull je započeo rad na Univerzitetu Yale, gdje je ostao do kraja života i radio kao profesor s najvišim univerzitetskim zvanjem (). Pored drugih nastavnih obaveza, predavao je predmet iz psihološkog testiranja i mjerenja, u kojem je posebnu pažnju posvećivao matematičkim aspektima psihološke procjene. Zbog snažnog interesa za kvantitativne metode, preoblikovao je ovaj predmet u kurs sposobnosti i testiranja sklonosti, usmjeren na naučne osnove profesionalne orijentacije.

Istovremeno je radio na razvoju mehaničkog uređaja koji bi mogao automatski obavljati složene korelacijske proračune, čime je nastojao unaprijediti statističku obradu podataka u psihološkim istraživanjima. Nakon rada na području psihološkog testiranja, Hull je preuzeo i uvodni kurs psihologije za studente premedicinskih studija. Upravo tokom rada s tom grupom studenata razvio je snažno interesovanje za fenomene sugestije i hipnoze, što je označilo početak njegovih eksperimentalnih istraživanja u toj oblasti. U tim istraživanjima posebno je insistirao na kvantitativnoj metodologiji, smatrajući da psihologija mora koristiti precizne eksperimentalne procedure kako bi ostvarila status prirodne nauke. Nakon gotovo deset godina intenzivnog istraživanja objavio je 1933. knjigu ″Hipnoza i sugestibilnost: Eksperimentalni pristup″ (), jedno od prvih sistematskih eksperimentalnih djela o hipnozi.

Nakon toga nastavio je razvijati eksperimentalnu psihologiju kroz nastavu i istraživanja, uvjeren da upravo eksperimentalni pristup predstavlja osnovu naučne psihologije. Iste godine (1929) imenovan je istraživačkim profesorom psihologije na Institutu za psihologiju Univerziteta Yale, gdje je započeo rad na problemima sistematske teorije ponašanja.

Već 1930. formulisao je nekoliko osnovnih stavova o psihologiji: smatrao je da psihologija predstavlja istinsku prirodnu nauku, da se njene osnovne zakonitosti mogu izraziti kvantitativno pomoću ograničenog broja jednačina i da se složeni oblici ponašanja mogu objasniti kao izvedeni oblici tih osnovnih zakonitosti.

Zajedno sa saradnicima, među kojima su bili Neal E. Miller, John Dollard i Orval Hobart Mowrer, razvijao je teorijske modele usmjerene na razumijevanje uslovnih refleksa i ponašanja, nastojeći istovremeno povezati biheviorističke principe sa psihoanalitičkim idejama Sigmunda Freuda. Ovaj teorijski i eksperimentalni rad doveo je do objavljivanja njegovog najpoznatijeg djela ″Principi ponašanja″ () (1943), koje je postalo jedno od najutjecajnijih djela biheviorizma i teorije učenja u 20. vijeku.

Smrt

Clark L. Hull preminuo je 10. maja 1952. u New Havenu, u saveznoj državi Connecticut.

Istraživanja

Primarno naučno interesovanje Clarka L. Hulla bilo je usmjereno na teorije učenja i oblike ponašanja koji dovode do učenja. Većina njegovog istraživačkog rada bila je posvećena razvoju opće teorije učenja, a kao rezultat tog rada razvio je vlastitu teorijsku koncepciju poznatu kao ″teorija redukcije nagona″ ili ″sistematska teorija ponašanja.

Pored istraživanja učenja, pokazivao je značajno interesovanje i za hipnozu, iako to nije predstavljalo središnje područje njegovog naučnog rada. U istraživanjima hipnoze, kao i u razvoju teorije nagona, insistirao je na strogo kontrolisanim eksperimentalnim uslovima, nastojeći osigurati visoku metodološku preciznost.

Posebno je naglašavao važnost kvantitativnih podataka, smatrajući da numerička analiza omogućava preciznije tumačenje rezultata i smanjuje prostor za subjektivne interpretacije, koje su bile prisutne u ranijim istraživanjima.

Testiranje sposobnosti

Hullovo interesovanje za psihološko testiranje razvilo se nakon što je preuzeo nastavu iz predmeta koji je prethodno predavao Daniel Starch na Univerzitetu u Wisconsinu. Njegovo uključivanje u područje testiranja sposobnosti bilo je motivisano nezadovoljstvom tadašnjim testovima, koje je smatrao metodološki nedovoljno pouzdanim i upitne valjanosti.

Svoja istraživanja u ovoj oblasti sažeo je u knjizi ″Testiranje sposobnosti″ () izdatoj 1928, u kojoj je analizirao probleme valjanosti testova i razvio postupke za konstrukciju skalarnih rezultata. U okviru tog rada razvio je i vlastiti instrument za procjenu sposobnosti, poznat kao ″Wisconsin Lathe Test″.

Kako bi olakšao obradu velikih količina podataka, konstruisao je računski uređaj namijenjen automatskoj izradi tabela korelacija među rezultatima testiranja. Uređaj je obrađivao podatke s bušenih kartica i automatski generisao korelacijske tabele, što predstavlja jedan od ranih pokušaja mehanizacije statističke obrade rezultata u psihologiji. Ovo iskustvo kasnije je utjecalo na razvoj njegovih teorijskih modela u okviru biheviorizma.