Édouard Claparède (24. mart 1873 – 28. septembar 1940) bio je švicarski neurolog, psiholog i pedagog. Njegova naučna interesovanja obuhvatala su dječiju psihologiju, obrazovanje i proučavanje pamćenja, naročito u oblasti psihologije svjedočenja. Bio je osnivač i direktor Instituta Jean-Jacques Rousseau u Ženevi.

Porodica

Claparède je poticao iz protestantske porodice porijeklom od francuskih hugenota iz regije Languedoc, koji su se nakon ukidanja Nantskog edikta doselili u Ženevu. Njegov stric René-Édouard Claparède (1832–1871) bio je poznati zoolog i sljedbenik Charlesa Darwina. Među njegovim rođacima bio je i Théodore Flournoy, koji je 1892. osnovao laboratorij za psihologiju pri Prirodno-matematičkom fakultetu Univerziteta u Ženevi.

Biografija

Édouard Claparède je studirao prirodne nauke i medicinu na Univerzitetu u Ženevi, gdje je 1897. stekao diplomu doktora medicine. Tokom 1897–1898. radio je u bolnici La Salpêtrière u Parizu, gdje se upoznao sa savremenim tokovima neurologije. Postepeno se sve više usmjeravao prema psihologiji, koja je postala njegovo glavno naučno područje. Godine 1901, zajedno sa svojim rođakom Théodoreom Flournoyem, profesorom fiziološke psihologije na Univerzitetu u Ženevi, osnovao je časopis Archives de psychologie, koji je uređivao do kraja života.

Od 1904. godine djelovao je na Univerzitetu u Ženevi kao direktor Laboratorija za eksperimentalnu psihologiju. S Univerzitetom u Ženevi ostao je povezan do kraja života, a od 1915. do 1940. godine bio je profesor psihologije, naslijedivši Théodorea Flournoya. U tom periodu obavljao je i niz značajnih funkcija u međunarodnim naučnim organizacijama, uključujući dužnosti generalnog sekretara Drugog međunarodnog kongresa psihologije (1904) i Šestog međunarodnog kongresa psihologije (1909). Također je bio stalni sekretar Međunarodnog kongresa psihologije i doživotni predsjednik Komiteta međunarodnih konferencija za psihotehniku (1920–1940), koja danas nosi naziv Međunarodna asocijacija za primijenjenu psihologiju.

Godine 1912. osnovao je Institut Jean-Jacques Rousseau, instituciju koja je imala cilj reformu obrazovanja i razvoj naučne pedagogije. Institut je u početku djelovao kao privatna ustanova, ali je održavao bliske veze s Univerzitetom u Ženevi kroz zajedničke kurseve i nastavno osoblje. Godine 1929. pripojen je Univerzitetu, dok je 1948. u potpunosti integrisan u njegov sastav.

Claparède je bio i jedan od osnivača Međunarodnog biroa za obrazovanje (IBE) 1925.

Od 1904. Claparède se posebno posvetio obrazovanju djece s teškoćama u razvoju. Istraživao je mogućnosti individualizacije nastave i prilagođavanja obrazovanja sposobnostima učenika, nastojeći razviti efikasnije pedagoške metode i unaprijediti primjenu psihologije u obrazovanju.

Institut Jean-Jacques Rousseau u Ženevi ubrzo je postao važan centar za obrazovanje nastavnika, naučna istraživanja i dokumentaciju, ali i centar za širenje ideja obrazovne reforme i zaštite prava djeteta. Njegov rad imao je značajan utjecaj na razvoj moderne pedagogije u Evropi.

Claparède je 1921. angažovao Jeana Piageta kao rukovodioca istraživačkih radova, što je omogućilo razvoj brojnih studija o kognitivnom razvoju djece. Zahvaljujući njegovoj međunarodnoj reputaciji i širokoj saradnji s istraživačima širom svijeta, Piagetova teorijska istraživanja brzo su dobila međunarodno priznanje.

Claparède se interesovao i za proučavanje medijuma i paranormalnih pojava. Tokom februara i marta 1910. prisustvovao je seansama italijanskog medija Francesca Carancinija, nakon čega je zaključio da je riječ o prevari.

Bio je među švicarskim intelektualcima koji su pokazivali interes za psihoanalizu. Učestvovao je na prvom međunarodnom kongresu psihoanalize, održanom 1908. u Salzburgu, a 1912. upoznao je Sigmunda Freuda.

Bio je predsjednik Ženevskog psihoanalitičkog društva. Društvo je kasnije raspušteno nakon unutrašnjih nesuglasica i sukoba oko njegove organizacije i odnosa prema Freudovom psihoanalitičkom pokretu.

Tokom svoje karijere Claparède se bavio različitim područjima psihologije, uključujući percepciju, psihologiju životinja, pravnu psihologiju, dječiju psihologiju i pedagogiju. Posebno je poznat po istraživanju mehanizama svjedočenja i proučavanju ponašanja životinja, među kojima se ističe njegova studija iz 1913. o ″pametnim″ konjima iz Elberfelda.

U oblasti pedagogije zastupao je principe nove škole i razvio koncept ″funkcionalnog obrazovanja″, pod utjecajem psihologa G. Stanleyja Halla i pragmatističkih filozofa Williama Jamesa i Johna Deweya. Njegove teorije bile su zasnovane na ideji adaptivne funkcije, koju je iz biologije prenio na proučavanje mentalnog života. Suprotstavljajući se asocijacionističkim teorijama, smatrao je da inteligencija predstavlja aktivan proces prilagođavanja novim situacijama. Prema njegovom shvatanju, inteligencija omogućava pojedincu da se novim situacijama prilagođava kroz isprobavanje i provjeravanje različitih mogućnosti. Među njegovim bliskim saradnicima bio je i André Rey, koji je s njim sarađivao od 1929.

Claparède je posebno poznat po svojim istraživanjima nepouzdanosti svjedočenja. Dok je predavao na Univerzitetu u Ženevi, sastavio je upitnik od petnaest pitanja za svoje studente, koji se odnosio na prostorije univerziteta. Iako je prikupio 54 odgovora, nijedan student nije dao potpuno tačne odgovore. Čak ni studenti koji su godinama boravili na univerzitetu nisu pokazali bolje rezultate od novoupisanih studenata. Claparède je na osnovu toga zaključio da veliki broj sličnih svjedočenja ne mora nužno značiti i veću tačnost iskaza. U jednom od pitanja studenti su trebali opisati prozor koji se nalazio nasuprot portirnice. Iako su gotovo svi dali odgovor, većina je tvrdila da prozor ne postoji, iako je on zaista postojao. Na osnovu tog eksperimenta Claparède je zaključio da podudaranje svjedočenja nije pouzdan pokazatelj istinitosti iskaza.

Sličan eksperiment proveo je i tokom jednog predavanja iz pravne psihologije. Dan nakon tradicionalne proslave pod maskama u Ženevi, maskirana osoba iznenada je ušla u amfiteatar, počela gestikulirati i govoriti nerazgovijetno, nakon čega ju je Claparède udaljio iz učionice. Cijeli događaj trajao je svega dvadesetak sekundi. Nakon toga studenti su ispunili upitnik sa jedanaest pitanja o incidentu, ali je prosječan broj tačnih odgovora bio veoma nizak. Većina studenata, na primjer, tvrdila je da je osoba nosila crveni šal, iako je šal zapravo bio svijetlosmeđe i bijele boje. Claparède je iz toga zaključio da svjedoci često svoje iskaze zasnivaju na očekivanjima i vjerovatnoći, a ne isključivo na onome što su stvarno vidjeli. Prema njegovom tumačenju, studenti su nesvjesno povezali nasilno i haotično ponašanje s tadašnjom stereotipnom predstavom revolucionara koji nosi crveni šal.

mini|desno|300px|Beatrice Ensor sa, slijeva nadesno, Ovide Decroly, Pierre Bovet, Édouard Claparède, Paul Geheeb i Adolphe Ferrière, tokom konferencije Međunarodne lige za novo obrazovanje, 1920-ih

Godine 1913, Mina Audemars i Louise Lafendel osnovale su ustanovu Maison des petits na Claparèdeovu inicijativu.

Claparède se smatra jednim od psihologa koji su imali snažan utjecaj na razvoj psiholoških teorija Jeana Piageta, posebno u oblastima dječije psihologije i psihologije inteligencije.

Posebno se istakao i istraživanjima iz oblasti neuropsihologije pamćenja. Poznat je po eksperimentu kojim je nastojao ispitati da li traumatična iskustva mogu ostati sačuvana uprkos ozbiljnim poremećajima kratkoročnog pamćenja. U okviru tog istraživanja proučavao je pacijenticu oboljelu od amnezije, koja je zadržala dugoročna sjećanja i sposobnost rasuđivanja, ali nije mogla pamtiti nedavne događaje. Iako ju je svakodnevno posjećivao, pacijentica ga nije prepoznavala. Tokom jednog susreta Claparède je sakrio pribadaču u ruku i njome je ubo dok su se rukovali. Sljedećeg dana pacijentica ga ponovo nije prepoznala, ali je pokazala oklijevanje kada joj je pružio ruku, kao da je nesvjesno očekivala opasnost. Claparède je na osnovu toga zaključio da emocionalna iskustva mogu ostaviti trag u pamćenju čak i kada je svjesno prisjećanje ozbiljno narušeno.

Njegova međunarodna reputacija, kao i intenzivna saradnja s psiholozima iz različitih zemalja, doprinijeli su brzom širenju i prihvatanju njegovih ideja u međunarodnim naučnim krugovima.

Privatni život

Édouard Claparède bio je oženjen Hélène Spir (1873–1955), kćerkom ruskog filozofa Africana Spira (1837–1890). Imali su dvoje djece: sina Jean-Louisa, koji je preminuo 21. aprila 1937. u 35. godini života, i kćerku Eliane, rođenu 2. novembra 1908.

Naslijeđe

Po Édouardu Claparèdeu danas nosi ime Koledž Claparède, srednjoškolska obrazovna ustanova u Ženevi.

S druge strane, trg Claparède u Ženevi nije nazvan po njemu, već po njegovom stricu Renéu-Édouardu Claparèdeu (1832–1871), poznatom biologu.

Djela

Među najpoznatijim djelima Édouarda Claparèdea nalaze se radovi iz oblasti dječije psihologije, eksperimentalne pedagogije, psihologije svjedočenja, obrazovanja i psihologije inteligencije. Njegovi radovi imali su značajan utjecaj na razvoj moderne pedagogije i razvojne psihologije.

Perception stéréognostique et stéréo-agnosie (1898) L’Association des idées (1903) Experimental Pedagogy and the Psychology of the Child (1905) Expérience sur le témoignage (1906) Expériences collectives sur le témoignage et la confrontation (1906) La psychologie animale de Charles Bonnet (1909) Rapports et comptes-rendus du VIe Congrès international de psychologie (1910) La psychologie du témoignage (1910) Les chevaux savants d'Elberfeld (1913) L'école sur mesure (1920) L'orientation professionnelle: ses problèmes et ses méthodes (1922) Les méthodes d'éducation et la psychologie appliquée (1923) Quelques remarques sur le subconscient (1923) Comment diagnostiquer les aptitudes chez les écoliers (1924) L’Éducation fonctionnelle (1931) Mélanges, tome V: 1928–1931 (1931) La Genèse de l’hypothèse (1933) Morale et Politique ou Les vacances de la probité (1940)

Djela u saradnji

Ludwig Edinger i Édouard Claparède, Über Tierpsychologie; zwei Vorträge (1908)

Predgovori

Ernest Reymond-Nicolet, Je me détends: contrôle de soi-même par le relâchement musculaire (1922) Marie Kaczynska, Succès scolaire et intelligence (1935)

Prepiska

Édouard Claparède i Henri de Lacaze-Duthiers Édouard Claparède i Hélène Antipoff

Reference

Vanjski linkovi

Hronološka bibliografija Édouarda Claparèdea (PDF) na zvaničnom arhivu Univerziteta u Ženevi (fr) Digitalna baza Persée – Édouard Claparède, lista naučnih radova i publikacija (fr) Digitalna baza Gallica (BnF), digitalizovana izvorna djela Édouarda Claparèdea u Francuskoj nacionalnoj biblioteci (fr) Biografija i bibliografske reference u digitalnim izvorima u okviru projekta VLP Instituta Max Planck za historiju nauke (en) (de) Édouard Claparède, conquérant aboulique (PDF) – biografski članak u klupskom magazinu ″Campus″ Univerziteta u Ženevi (fr)

Kategorija:Rođeni 1873. Kategorija:Umrli 1940. Kategorija:Biografije, Ženeva Kategorija:Švicarski psiholozi Kategorija:Švicarski pedagozi Kategorija:Švicarski neurolozi Kategorija:Dječiji psiholozi Kategorija:Razvojni psiholozi