U psihoanalitičkoj teoriji, reaktivna formacija je odbrambeni mehanizam u kojem se emocije, želje i impulsi koji izazivaju anksioznost ili su neprihvatljivi za ego kontrolišu kroz pojačavanje suprotne, direktno protivne tendencije. Teorija
Reaktivna formacija se zasniva na pretpostavci da:
Kada dolazi do reaktivne formacije, obično se pretpostavlja da se izvorni, odbačeni impuls ne gubi, nego ostaje prisutan u nesvjesnom u svom prvobitnom, infantilnom obliku. Tako, kada se ljubav javlja kao reaktivna formacija protiv mržnje, ne može se reći da je ljubav jednostavno zamijenila mržnju, jer izvorni agresivni osjećaji i dalje postoje ispod prividno nježnog izraza, koji zapravo samo „maskira“ mržnju kako bi je sakrio od svijesti.
U dijagnostičkom kontekstu, na postojanje reaktivne formacije, a ne ″jednostavne″ emocije, obično se posumnja kada se uoče pretjerivanje, kompulzivnost i krutost u izražavanju osjećanja. Na primjer:
Reaktivna formacija predstavlja efikasan oblik prikrivanja i može se ispoljavati u različitim formama. Na primjer, ″briga i pažnja mogu biti reaktivna formacija protiv okrutnosti, a urednost protiv koprofilije″. U analitičkom tumačenju, bezuslovni pacifizam kod klijenta može se shvatiti kao reaktivna formacija protiv sadističkih impulsa. Pored toga:
Još kontraintuitivnije, prema ovom modelu:
Koncept reaktivne formacije koristi se za objašnjenje odgovora kako na vanjske prijetnje, tako i na unutrašnje anksioznosti. U tom smislu, u fenomenu poznatom kao Stockholmski sindrom, talac ili žrtva otmice može razvija emocionalnu vezu (ljubav) prema osobi koja ga/je se plaši i koja ima potpunu kontrolu nad njim/njom. Slično tome, postoje paradoksalni izvještaji o nemoćnim i ranjivim zatvorenicima u nacističkim logorima koji su razvijali ″favorite″ među čuvarima, pa čak i sakupljali predmete koje su oni odbacili. U psihoanalitičkom tumačenju, mehanizam reaktivne formacije često je povezan s opsesivnim neurozama. Kada se ovaj mehanizam pretjerano koristi, posebno u ranim fazama formiranja ega, on može postati relativno trajna karakterna osobina. Takav obrazac ponašanja često se uočava kod osoba s opsesivnim karakterom i opsesivnim poremećajem ličnosti. Pri tome se naglašava da povremena upotreba ovog mehanizma sama po sebi ne mora imati opsesivni karakter, već da njegovo učestalo i rigidno korištenje može dovesti do opsesivnog obrasca ponašanja.
Istraživanja
Nekoliko istraživanja pronašlo je empirijske pokazatelje koji podržavaju postojanje reaktivne formacije kao psihološkog mehanizma.
Tako su žene koje su postizale visoke rezultate na mjerama osjećaja krivnje povezanih sa seksualnošću prijavljivale niži nivo seksualnog uzbuđenja prilikom izlaganja erotskim sadržajima, iako su fiziološka mjerenja istovremeno pokazivala seksualne reakcije iznad prosjeka.
Slično tome, u jednom istraživanju osobe bijele rase koje su prethodno pokazivale nerasističke i egalitarne stavove, nakon što im je saopćeno da su na testu postigle visok rezultat na mjeri rasnih predrasuda, davale su više novca afroameričkom prosjaku pri izlasku iz laboratorije nego ispitanici kojima nije sugerisano da posjeduju rasističke stavove.
Također pogledajte Kontrafobični stav Pomjeranje Dunning-Krugerov efekt Projekcija Represija Racionalizacija Regresija
Reference
Kategorija:Psihoanalitička terminologija Kategorija:Mehanizmi odbrane