Acquis communautaire, poznat i kao pravna stečevina Evropske unije (EU acquis) ili pravna tekovina Evropske unije (historijski pravna stečevina Zajednice), odnosno skraćeno acquis, predstavlja cjelokupno zakonodavstvo, pravne akte i sudsku praksu koji čine pravni poredak Evropske unije. Pojam potiče iz francuskog jezika, gdje riječ acquis označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok communautaire znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".
Karakteristike i struktura
Acquis obuhvata korpus zajedničkih prava i obaveza koji obavezuje sve države članice Evropske unije. Ona se neprekidno razvija, a čine je: sadržaj, principi i politički ciljevi osnivačkih Ugovorâ; zakonodavstvo usvojeno na osnovu ugovora, kao i sudska praksa Evropskog suda pravde; deklaracije i rezolucije koje je usvojila Evropska unija; mjere koje se odnose na zajedničku vanjsku i sigurnosnu politiku; mjere koje se odnose na pravosuđe i unutrašnje poslove; međunarodni sporazumi koje je zaključila Evropska unija i sporazumi koje su međusobno sklopile države članice u oblastima djelovanja Evropske unije.
Države kandidati moraju prihvatiti acquis prije pristupanja Evropskoj uniji, te ugraditi pravo EU u svoje nacionalno zakonodavstvo. Usvajanje i provođenje pravne stečevine čine osnov pristupnih pregovora.
Evolucija pregovaračkih poglavlja
Tokom procesa proširenja Evropske unije, struktura acquisa se mijenjala i usitnjavala kako bi se omogućilo lakše i preciznije vođenje pregovora između Evropske unije i država kandidata.
Peti krug proširenja (31 poglavlje)
Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga proširenja, kada je 2004. Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile Rumunija i Bugarska (European Commission, 2026b). Acquis je tada bio podijeljena na 31 pregovaračko poglavlje:
Slobodno kretanje robe Slobodno kretanje osoba Sloboda pružanja usluga Slobodno kretanje kapitala Privredno pravo Politika konkurencije Poljoprivreda Ribarstvo Transportna politika Oporezivanje Ekonomska i monetarna unija Statistika Socijalna politika i zapošljavanje Energetika Industrijska politika Mala i srednja preduzeća Nauka i istraživanje Obrazovanje i osposobljavanje Telekomunikacije i informacijske tehnologije Kultura i audiovizuelna politika Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata Okoliš Zaštita potrošača i zdravlja Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova Carinska unija Vanjski odnosi Zajednička vanjska i sigurnosna politika (CFSP) Finansijska kontrola Finansijske i budžetske odredbe Institucije Ostalo
Šesti krug proširenja (35 poglavlja)
Počevši od pristupnih pregovora s Hrvatskom (koja je članica Evropske unije postala 2013), acquis je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana.
Slobodno kretanje robe Sloboda kretanja radnika Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga Slobodno kretanje kapitala Javne nabavke Privredno pravo Pravo intelektualnog vlasništva Politika konkurencije Finansijske usluge Informacijsko društvo i mediji Poljoprivreda i ruralni razvoj Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika Ribarstvo Transportna politika Energetika Oporezivanje Ekonomska i monetarna politika Statistika Socijalna politika i zapošljavanje (uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce) Preduzetnička i industrijska politika Transevropske mreže Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata Pravosuđe i osnovna prava Pravda, sloboda i sigurnost Nauka i istraživanje Obrazovanje i kultura Okoliš Zaštita potrošača i zdravlja Carinska unija Vanjski odnosi Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika Finansijska kontrola Finansijske i budžetske odredbe Institucije Ostala pitanja
Uporedni prikaz Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:
Peto proširenje Šesto proširenje 1. Slobodno kretanje roba 1. Slobodno kretanje roba 7. Pravo intelektualnog vlasništva 2. Slobodno kretanje osoba 2. Sloboda kretanja radnika 3. Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga 3. Sloboda pružanja usluga 9. Finansijske usluge 4. Slobodno kretanje kapitala 4. Slobodno kretanje kapitala 5. Pravo trgovačkih društava 6. Pravo trgovačkih društava 6. Politika konkurencije 8. Politika konkurencije 5. Javne nabavke 7. Poljoprivreda 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika 8. Ribarstvo 13. Ribarstvo 9. Transportna politika 14. Transportna politika 21. Transevropske mreže (jedna polovina) 10. Oporezivanje 16. Oporezivanje 11. Ekonomska i monetarna unija 17. Ekonomska i monetarna politika 12. Statistika 18. Statistika 13. Socijalna politika i zapošljavanje 19. Socijalna politika i zapošljavanje(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce) 14. Energetika 15. Energetika 21. Transevropske mreže (jedna polovina) 15. Industrijska politika 20. Preduzetništvo i industrijska politika 16. Mala i srednja preduzeća 17. Nauka i istraživanje 25. Nauka i istraživanje 18. Obrazovanje i obuka 26. Obrazovanje i kultura10. Informacijsko društvo i mediji 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije 20. Kultura i audiovizuelna politika 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata 22. Okoliš 27. Okoliš 23. Zaštita potrošača i zdravlja 28. Zaštita potrošača i zdravlja 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova 23. Pravosuđe i temeljna prava 24. Pravda, sloboda i sigurnost 25. Carinska unija 29. Carinska unija 26. Vanjski odnosi 30. Vanjski odnosi 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika 28. Finansijska kontrola 32. Finansijska kontrola 29. Finansijske i budžetske odredbe 33. Finansijske i budžetske odredbe 30. Institucije 34. Institucije 31. Ostalo 35. Ostala pitanja
Nova metodologija pregovora (Klasteri)
U cilju unaprjeđenja procesa proširenja, Evropska komisija je 2020. usvojila revidiranu metodologiju koja 35 pregovaračkih poglavlja grupiše u šest tematskih klastera. Ova metodologija se primjenjuje na države Zapadnog Balkana, uključujući i Bosnu i Hercegovinu. Klasteri omogućavaju istovremeno otvaranje više poglavlja, s fokusom na osnovne reforme:
Klaster 1: Osnovna poglavlja (obuhvata poglavlja 23, 24, javne nabavke, statistiku i finansijsku kontrolu) Klaster 2: Unutrašnje tržište (poglavlja 1–4, 6–9, 28) Klaster 3: Konkurentnost i inkluzivni rast (poglavlja 10, 16, 17, 19, 20, 25, 26, 29) Klaster 4: Zelena agenda i održiva povezanost (poglavlja 14, 15, 21, 27) Klaster 5: Resursi, poljoprivreda i kohezija (poglavlja 11–13, 22, 33) Klaster 6: Vanjski odnosi (poglavlja 30 i 31)
Poglavlja 34 (Institucije) i 35 (Ostala pitanja) pregovaraju se odvojeno izvan ovih klastera.
Šira upotreba termina van Evropske unije
Pojam acquis se vremenom počeo koristiti i izvan institucionalnog okvira Evropske unije, kako unutar srodnih sporazuma, tako i u drugim međunarodnim organizacijama:
Schengenski i potrošački acquis: Koristi se za opisivanje propisa usvojenih na osnovu Schengenskog sporazuma prije nego što je formalno uklopljen u pravni poredak Evropske unije putem Amsterdamskog ugovora (Schengenski acquis). U kontekstu evropskog ugovornog i potrošačkog prava, u upotrebi je i fraza potrošački acquis. Svjetska trgovinska organizacija (STO): Apelacijsko tijelo STO-a preuzelo je ovaj pojam u predmetu "Japan – Porezi na alkoholna pića" kako bi označilo akumulaciju prava Općeg sporazuma o carinama i trgovini (GATT) i prava STO-a (acquis gattien). Vijeće Evrope: Parlamentarna skupština Vijeća Evrope koristi ovaj termin za opisivanje svojih standarda u oblastima demokratije i ljudskih prava, ističući da acquis Vijeća Evrope služi kao putokaz prema evropskom političkom projektu. OSCE i OECD: OSCE primjenjuje pojam acquisna cjelokupni korpus svojih principa, normi i obaveza, dok je OECD formalno uvela koncept acquis OECD-a u maju 2004. u okviru svoje strategije proširenja.
Reference
Vanjski linkovi EUR-Lex – Pravo Evropske unije JRC-Acquis – Usklađeni višejezični paralelni korpus tekstova (sadrži oko 23.000 tekstova vezanih za pravnu stečevinu po svakom jeziku, dostupnih na 22 jezika; ukupna veličina iznosi milijardu riječi) Prevodilačka memorija pravne stečevine EU – Sadrži do milion prevodilačkih jedinica za 231 jezički par (arhivirano)
Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije