mini|desno|300px|Ventimeter ventilator kompanije Air-Shields, razvijen na osnovu istraživanja Jamesa O. Elama i njegovih saradnika.
James Otis Elam (31. maj 1918 – 10. juli 1995) bio je američki ljekar, anesteziolog i istraživač čiji je rad imao značajan utjecaj na razvoj savremenog vještačkog disanja, mehaničke ventilacije i kardiopulmonalne reanimacije (KPR). Njegova eksperimentalna istraživanja tokom 1950-ih pokazala su da izdahnuti zrak sadrži dovoljno kisika za efikasno provođenje vještačkog disanja metodom "usta na usta", čime je postavljen naučni osnov jedne od najvažnijih tehnika urgentne medicine 20. vijeka. Zajedno s Peterom Safarom učestvovao je u razvoju i popularizaciji savremene metode spasilačkog disanja, koja je kasnije postala sastavni dio kardiopulmonalne reanimacije.
Pored doprinosa razvoju reanimacije, Elam je bio među pionirima moderne anesteziologije i respiratorne fiziologije. Njegova istraživanja o eliminaciji ugljik-dioksida tokom mehaničke ventilacije dovela su do razvoja novih respiratornih uređaja i unapređenja sistema za apsorpciju ugljik-dioksida u anesteziološkim aparatima. Rezultati tih istraživanja imali su dugotrajan utjecaj na konstrukciju bolničkih ventilatora i anesteziološke opreme.
Biografija
Rani život i obrazovanje
James Otis Elam rođen je 31. maja 1918. u Austinu, u saveznoj državi Teksas. Dodiplomski studij završio je na Univerzitetu u Teksasu u Austinu 1942. Nakon toga upisao je Medicinski fakultet Univerziteta "Johns Hopkins", gdje je 1945. stekao zvanje doktora medicine. Poslije diplomiranja obavio je pripravnički staž u Mornaričkoj bolnici Bethesda, a zatim nastavio postdiplomski studij na Univerzitetu u Minnesoti, gdje se usmjerio prema anesteziologiji i fiziologiji disanja.
Naučni doprinos
Istraživanja respiracije
Početkom 1950-ih godina Elam je započeo sistematska istraživanja fiziologije disanja tokom opće anestezije. Posebnu pažnju posvetio je razmjeni gasova, ventilaciji pluća i uklanjanju ugljik-dioksida, budući da su tadašnje metode mehaničke ventilacije bile nedovoljno razvijene, a fiziologija disanja još uvijek nije bila u potpunosti razjašnjena. Njegov istraživački program obuhvatio je mjerenje koncentracije respiratornih gasova, efikasnosti ventilacije i rada apsorbera ugljik-dioksida u anesteziološkim sistemima.
Zajedno s Elwynom Brownom razvio je eksperimentalne modele kojima je proučavao respiratornu fiziologiju i efikasnost različitih metoda umjetne ventilacije. Njihov rad doveo je do redizajna spremnika sa sodnim krečom za apsorpciju ugljik-dioksida, čiji su osnovni principi ostali u upotrebi i u savremenim anesteziološkim aparatima.
Rezultati tih istraživanja omogućili su razvoj eksperimentalnog ventilatora poznatog kao Roswell Park ventilator. Na osnovu tog uređaja kasnije je razvijen komercijalni Air-Shields Ventimeter, koji je tokom više decenija bio široko korišten u bolničkoj praksi.
Eksperimentalna potvrda vještačkog disanja
Početkom 1950-ih u medicinskoj praksi još uvijek nije postojao naučni konsenzus o najefikasnijoj metodi vještačkog disanja. Tokom prve polovine 20. stoljeća primjenjivale su se različite tehnike zasnovane na ritmičkom pokretanju grudnog koša i ekstremiteta, poput Schaferove, Silvesterove i Holger-Nielsenove metode, iako je njihova djelotvornost bila ograničena. Elam je smatrao da se efikasnost tih postupaka mora eksperimentalno ispitati korištenjem objektivnih fizioloških mjerenja.
U saradnji s Elwynom S. Brownom razvio je eksperimentalni model kojim je proučavao sastav izdahnutog zraka i efikasnost različitih metoda ventilacije. Njihova istraživanja pokazala su da izdahnuti zrak zdrave osobe sadrži dovoljno kisika za održavanje odgovarajuće oksigenacije unesrećene osobe, uprkos povećanoj koncentraciji ugljik-dioksida. Ovi rezultati predstavljali su prvu eksperimentalnu potvrdu fiziološke opravdanosti vještačkog disanja metodom "usta na usta".
Saradnja s Peterom Safarom
Godine 1956. Elam je započeo saradnju s austrijsko-američkim anesteziologom Peterom Safarom, koji je u to vrijeme radio na usavršavanju metoda hitnog održavanja disanja. Obojica su smatrala da tadašnje metode vještačkog disanja nisu dovoljno učinkovite te su zajednički proveli niz eksperimentalnih i kliničkih istraživanja s ciljem razvoja jednostavnije i pouzdanije tehnike koja bi se mogla primjenjivati i izvan bolničkih uslova.
Rezultati njihovog rada objavljeni su u nizu naučnih članaka tokom druge polovine 1950-ih. Posebno značajnim smatra se rad objavljen 1958. godine u časopisu New England Journal of Medicine, u kojem su sistematski uporedili tadašnje metode vještačkog disanja i pokazali da ventilacija metodom "usta na usta" osigurava znatno bolju izmjenu gasova od dotada široko korištenih manuelnih tehnika.
Njihova istraživanja predstavljala su prekretnicu u hitnoj medicini jer su prvi put pružila čvrste eksperimentalne dokaze u prilog primjeni vještačkog disanja metodom „usta na usta”. Na osnovu tih rezultata ova tehnika ubrzo je prihvaćena u programima obuke iz prve pomoći i hitne medicine u Sjedinjenim Američkim Državama i drugim državama.
Doprinos razvoju savremene kardiopulmonalne reanimacije
Elamova istraživanja o vještačkom disanju predstavljala su jedan od važnih naučnih osnova za razvoj savremene kardiopulmonalne reanimacije. Nekoliko godina nakon što su Elam i Safar dokazali efikasnost metode "usta na usta", William B. Kouwenhoven, James R. Jude i Guy Knickerbocker razvili su tehniku vanjske masaže srca. Spajanjem ove dvije metode početkom 1960-ih nastala je savremena kardiopulmonalna reanimacija, koja se i danas primjenjuje širom svijeta.
Edukacija i popularizacija vještačkog disanja
Nakon što su eksperimentalna i klinička istraživanja potvrdila učinkovitost metode disanja "usta na usta", Elam i Peter Safar usmjerili su dio svog rada na njenu primjenu u medicinskoj praksi i edukaciji stanovništva. Smatrali su da će nova tehnika imati najveći učinak ako bude dovoljno jednostavna da je mogu primjenjivati ne samo zdravstveni radnici nego i osobe bez medicinskog obrazovanja u slučajevima iznenadnog zastoja disanja.
Godine 1959. objavljen je priručnik Rescue Breathing, čiji su autori bili James O. Elam i Peter Safar. Priručnik je sadržavao detaljna uputstva za izvođenje vještačkog disanja metodom "usta na usta" te je korišten u programima obuke iz prve pomoći širom Sjedinjenih Američkih Državama.
Radi dodatne popularizacije metode Elam je učestvovao u pripremi edukativnih filmova namijenjenih obuci zdravstvenih radnika, pripadnika službi spašavanja i građana. Ovi filmovi korišteni su u nastavnim programima prve pomoći i doprinijeli su širokom prihvatanju tehnike vještačkog disanja.
Razvoj lutke Resusci Anne
Početkom 1960-ih ukazala se potreba za razvojem nastavnog sredstva koje bi omogućilo sigurno uvježbavanje tehnike vještačkog disanja i kardiopulmonalne reanimacije. Na osnovu iskustava stečenih tokom istraživanja i edukacije, Peter Safar sarađivao je s norveškom kompanijom Laerdal na razvoju lutke Resusci Anne, dok je Elam učestvovao u oblikovanju medicinskih smjernica za njenu primjenu u obuci. Lutka Resusci Anne postala je prvi široko prihvaćen simulator za uvježbavanje tehnika vještačkog disanja i kardiopulmonalne reanimacije.
Kasnija karijera
Nakon rada u Roswell Park Memorial Instituteu Elam je sredinom 1960-ih nastavio profesionalnu karijeru u saveznoj državi Missouri, gdje je radio na unapređenju anesteziološke i respiratorne medicine. Kasnije se preselio u Chicago, nastavljajući naučni i stručni rad u oblasti anesteziologije i intenzivne medicine.
Godine 1968. zajedno s anesteziologom Robertom Bauerom osnovao je Society for Obstetric Anesthesia and Perinatology (SOAP), stručno udruženje posvećeno unapređenju opstetričke anesteziologije i perinatalne medicine.
Priznanja i naslijeđe
Za doprinos razvoju hitne medicine i anesteziologije Elam je primio više stručnih priznanja. Među njima se izdvajaju Certificate of Achievement Vojske Sjedinjenih Američkih Država te nagrada "Albion O. Bernstein", koju mu je 1962. dodijelilo Medicinsko društvo savezne države New York kao svoje najviše priznanje.
Također pogledajte Peter Safar Kardiopulmonalna reanimacija Anesteziologija
Reference
Vanjski linkovi James Elam: ASA Biography Science Heroes: James Elam Edukativni film Rescue Breathing, u kojem je James Elam bio jedan od medicinskih savjetnika.
Kategorija:Rođeni 1918. Kategorija:Umrli 1995. Kategorija:Biografije, Austin Kategorija:Američki ljekari urgentne medicine