Xosé Henrique Monteagudo Romero (A Insuela, Esteiro, Muros, provincia de La Coruña, 26 de noviembre de 1959), conocido habitualmente como Henrique Monteagudo, es un sociolingüista, filólogo, profesor universitario, ensayista y editor español en lengua gallega. Es catedrático de Filología Gallega y Portuguesa de la Universidad de Santiago de Compostela, investigador del Instituto da Lingua Galega y presidente de la Real Academia Gallega desde 2025.

Especialista en sociolingüística, historia social de la lengua gallega, planificación lingüística y literatura gallega medieval, ha desarrollado también una destacada labor como editor de textos de autores como Martín Sarmiento, Rosalía de Castro, Ramón Otero Pedrayo y Castelao.

Trayectoria Se licenció en Filología Hispánica, especialidad gallego-portugués, por la Universidad de Santiago de Compostela en 1981. Desde 1981 es miembro del Instituto da Lingua Galega y desde 1982 ha ejercido la docencia en la Universidad de Santiago de Compostela, primero como profesor de Filología Románica y, desde 1995, como profesor de Filología Gallega.

En 1995 se doctoró en la Universidad de Santiago de Compostela con la tesis Ideas e debates sobre a lingua: Alfonso Daniel Rodríguez Castelao e a tradición galeguista, dirigida por Antón Santamarina. La tesis obtuvo el premio extraordinario de doctorado y fue posteriormente publicada por Editorial Galaxia.

Ha sido profesor lector en la Universidad de Birmingham y profesor invitado en universidades como la Universidad de la Ciudad de Nueva York, la Universidad de Lisboa, la Universidad de Buenos Aires, la Universidad de São Paulo, la Universidad de California en Santa Bárbara, la Universidad de la República de Uruguay, la Universidad Federal Fluminense y la Universidad del Estado de Bahía.

Ha coordinado el Programa Oficial Interuniversitario de Posgrado «Máster en Política Lingüística y Normalización en Galicia» de las universidades gallegas. También ha sido coordinador de la Sección de Lengua Gallega del Consello da Cultura Galega, director del Archivo de Planificación y Normalización Lingüística y secretario del Consello da Cultura Galega entre 1999 y 2010.

Fue uno de los fundadores de la revista Dorna. Expresión poética galega en 1982. Forma parte del consejo de redacción de Grial. Revista Galega de Cultura desde 1988 y es codirector de la publicación desde 2003. También ha formado parte de consejos científicos y editoriales de publicaciones como Estudos de Lingüística Galega, Boletín da Real Academia Galega, Treballs de Sociolingüística Catalana, Gragoatá, LaborHistórico y Journal of Iberian Medieval Studies.

Real Academia Gallega El 30 de abril de 2010 fue elegido académico numerario de la Real Academia Gallega para ocupar la vacante de Antonio Gil Merino. Ingresó en la institución el 25 de febrero de 2012.

Entre 2013 y 2021 fue secretario de la Academia, y entre 2021 y 2025 ocupó la vicesecretaría. El 4 de abril de 2025 fue elegido presidente de la institución, sucediendo a Víctor F. Freixanes.

Actividad política Fue miembro de Compromiso por Galicia. En las elecciones al Parlamento de Galicia de 2024 concurrió como suplente en la candidatura de Sumar Galicia por la provincia de La Coruña.

Vida personal Es hijo de José María Monteagudo Romaní, alcalde de Muros entre 1954 y 1960 y entre 1968 y 1970. Es hermano de Inés Monteagudo Romero, alcaldesa de Muros entre 2019 y 2023 por el Partido Popular de Galicia.

Publicaciones destacadas

Ensayo Ideas e debates sobre a lingua: Alfonso D. Rodríguez Castelao e a tradición galeguista (1995). Vigo: Galaxia. O son das ondas: Mendiño, Martín Codax, Johán de Cangas, xograres da beiramar (1998). Vigo: Galaxia. Historia social da lingua galega (1999). Vigo: Galaxia. Castelao: Defensa e ilustración do idioma galego (2000). Vigo: Galaxia. O son das ondas. Mendiño, Martín Códax, Johán de Cangas (2001). Vigo: Galaxia. Letras primeiras. O foral de Caldelas, a emerxencia da escrita en galego e os primordios da lírica trobadoresca (2008). La Coruña: Fundación Barrié. Alfonso R. Castelao (2008). Xunta de Galicia. As razóns do galego. Apelo á cidadanía (2009). Vigo: Galaxia. A nobreza miñota e a lírica trobadoresca na Galicia da primeira metade do século XIII (2014). Noia: Toxosoutos. Carlos Casares, un contador de historias. Vida e obra (2017). Vigo: Galaxia. Alfonso R. Castelao. A forxa dun mito (2021). Vigo: Galaxia. O idioma galego baixo o franquismo. Da resistencia á normalización (2021). Vigo: Galaxia. Galiza mater, raíz anterga. Manuel Rodrigues Lapa na lingua e na cultura galegas (2024). Vigo: Galaxia. Erudición e ilustración. Estudos sobre Martín Sarmiento (2024). Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.

Ediciones Cancionero de Payo Gómez Chariño, de Armando Cotarelo Valledor (1984). A romaría de Xelmírez, de Ramón Otero Pedrayo (1991). Antoloxía da prosa literaria galega medieval (1994). De viva voz Castelao: conferencias e discursos (1996). Os dous de sempre, de Castelao (2001). Catálogo de algunos libros curiosos y selectos, para la librería de algún particular, de Martín Sarmiento (2002). Cantigas de Santa María, de Alfonso X el Sabio (2003). De historia natural y de todo género de erudición: obra de 660 pliegos, de Martín Sarmiento (2008). O espertar da conciencia galega. Galeguismo, cultura e identidade: ensaios e artigos dispersos (1950-1990), de Ramón Piñeiro (2009). “En cadea sen prijon”. Cancioneiro de Afonso Paez (2013). Manuscritos poéticos inéditos de Rosalía de Castro, con María Xesús Lama (2014). Irmandades da Fala: oratoria e prosa non ficcional. Antoloxía (2016). Rosalía de Castro. Autógrafos poéticos (2017).

Obras colectivas Lingua galega: 1 BUP (1984). Aspectos sociolingüísticos do bilingüismo en Galicia (1986). Gramática galega (1986), con Rosario Álvarez Blanco y Xosé Luís Regueira. Diccionario galego-castelán (1988). A vida e o tempo de Diego Xelmírez, de R. A. Fletcher (1992), traducción con María Xesús Lama. Follas novas, de Rosalía de Castro (1993), edición con Dolores Vilavedra. Estudios de sociolingüística galega (1995). Diccionario da literatura galega. I. Autores (1995). Diccionario da literatura galega. II. Publicacións periódicas (1997). A sociedade galega e o idioma. A evolución sociolingüística de Galicia (1992-2003) (2005), dirigido con Anxo Lorenzo. De verbo a verbo: documentos en galego anteriores a 1260 (2009), con Ana Boullón. Sociedades plurilingües: da identidade á diversidade (2009). Fermín Penzol. Unha obra para un país (2010). «A invención dos Séculos Escuros», en Historia das historias de Galicia (2016).

Premios y reconocimientos Primer Premio de «Ensayo sobre las lenguas y literaturas gallega, vasca y catalana», de la Universidad Nacional de Educación a Distancia (1998). Premio Antón Losada Diéguez de investigación (2000), por Historia social da lingua galega. Premio de la Crítica Galicia en la modalidad de investigación (2009), por Letras primeiras. O foral de Caldelas, a emerxencia da escrita en galego e os primordios da lírica trobadoresca.

Referencias

Bibliografía

Enlaces externos

Ficha del autor en la Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega.

Categoría:Nacidos en Muros Categoría:Personas vivas Categoría:Sociolingüistas Categoría:Lingüistas de España Categoría:Escritores de Galicia Categoría:Escritores en gallego Categoría:Ensayistas de España del siglo XX Categoría:Ensayistas de España del siglo XXI Categoría:Alumnado de la Universidad de Santiago de Compostela Categoría:Catedráticos de la Universidad de Santiago de Compostela Categoría:Académicos numerarios de la Real Academia Gallega Categoría:Presidentes de la Real Academia Gallega Categoría:Galleguistas