Le judéo-araméen de Babylone est une forme de moyen-araméen employée par les auteurs juifs en Babylonie entre le et le , où il disparut au profit de l'arabe. Il est le plus souvent identifié comme le langage du Talmud de Babylone, rédigé au , et de la littérature gaonique, qui sont les produits culturels les plus importants du judaïsme babylonien. Les sources épigraphiques les plus importantes pour ce dialecte sont les centaines d'amulettes araméennes écrites en caractères hébraïques.

Cette langue est étroitement apparentée à d'autres dialectes d'araméen oriental, comme le mandéen ou le syriaque oriental de l'Église assyrienne. C'est à l'aide de ces dialectes qu'on a reconstruit sa prononciation originelle, ainsi qu'à l'aide de la tradition de lecture des Juifs du Yémen (les textes araméens vocalisés contenus dans le Tanakh et dans les livres de prière sont d'une utilité limitée, car ils proviennent d'un dialecte différent, de la branche occidentale de l'araméen).

L'araméen du Talmud se révèle par ses caractéristiques être une langue de spécialistes, conçue pour l'étude et l'argumentation légale, comme le français de Jersey, plutôt qu'une langue maternelle utilisée au quotidien. Il continua à être utilisé dans ce but, alors que l'arabe s'était déjà depuis longtemps imposé comme une langue quotidienne. Il comporte une série de termes techniques de logique, comme tiyouvta (réfutation conclusive) ou teykou (point de controverse ne pouvant être décidé) ; ces termes sont encore en usage dans des écrits légaux juifs, même lorsque ceux-ci sont rédigés dans d'autres idiomes, et ont influencé l'hébreu moderne.

Étant la langue du Talmud, le judéo-araméen babylonien est encore pratiqué par ceux qui l'étudient, au même titre que le latin lors des humanités. L'instruction est cependant rarement systématique, et les étudiants sont supposés l'apprendre par eux-mêmes, avec l'aide de quelques repères indiquant des similarités et différences avec l'hébreu. Les romans de Chaïm Potok (L'Élu et La Promesse) relatent d'ailleurs le mauvais accueil fait à des interprétations fondées sur la grammaire ou la philologie.

Grammaire Catégories verbales La grammaire en judéo-araméen babylonien conçoit la conjugaison du verbe selon diverses modalités telles l'indicatif, l'intensif, le causatif, le réflexif, exprimées par la forme du thème (linguistique). Elle classe les thèmes en six catégories verbales caractérisées par la présence ou l'absence d'un préfixe "modal" mais surtout par la forme de la structure vocalique du thème nommée binəyān בִּנְיָן. Chaque verbe peut théoriquement se conjuguer selon le modèle des six binəyānîm בִּנְיָנִים.

Les catégories "modales" sont en judéo-araméen babylonien dans des catégories morphologiques désignées par les termes pe‘al (פְּעַל) , Aph'el (אַפְעֵל), Pa'el (פַּעֵל), Itpe'el (אִתְפְּעֵל), Itaph'al (אִתַפְעַל) et Itpa'al (אִתְפַּעַל)Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic, Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 18:A survey of the aramaic binyanim.Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic: , Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 23:Talmud Bavli Aramaic..

binəyān judéo-araméen babylonien binəyān hébreu exemple judéo-araméen babylonien exemple hébreu français פְּעַל Pe'al קַל Pa'al כְּתַב כָּתַב il a écrit אִתְפְּעֵל Itpe'el נִפְעַל Nifal אִתְכְּתֵיב נִכְּתַב il a été écrit אַפְעֵל Af'el הִפְעִיל Hifil אַפְקֵד הִפְקִיד il a déposé אִתַפְעַל Itaf'al הָפְעַל Hofal אִתַפְקַד הָפְקַד il a été déposé פַּעֵל Pa'el פִּעֵל Pi'el קַדֵיש קִדֵש il sanctifié אִתְפַּעַל Itpa'al נִתְפַּעַל Nitpa'al וְיִתְקַדַּשׁ נִתְקַדַּשׁ il a été sanctifié

binəyān pe‘al ( בִּנְיָן פְּעַל) verbe « simple » - Voix active passé

verbe active araméen (Conjugaison du verbe écrire)Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic, Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 22:Past tense: binyan. verbe active hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française אֲנָא כְּתַבִית אֲנִי כָּתַבְתִּי ana q'tavit ani qatavti j'ai écrit אַתְּ כְּתַבְתְּ אַתָּה כָּתַבְתָּה at q'tavt ata qatavta tu as écrit אַתְּ כְּתַבְתְּ אַתְּ כָּתַבְתְּ at q'tavt at qatavt tu as écrit הוּא כְּתַב הוּא כָּתַב u q'tav u qatav il a écrit הִיא כְּתַבָה הִיא כָּתְּבָה i q'tava i qatva elle a écrit אֲנָן כְּתַבִינָן אָנוּ כָּתַבְנוּ anan q'tavinan anu qatavnu nous avons écrit אַתּוּ כְּתַבִיתּוּ אַתֶּם כְּתַבְתֶּם atu q'tavitu atem qotvim vous avez écrit אינון כְּתַבוּ הם כָּתְּבוּ innun q'tavu em qatvu ils ont écrit

verbe active araméen (Conjugaison du verbe venir)Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic, Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 123:Past tense: came. verbe active hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française אֲנָא אֲתֵיתִי אֲנָא אֲתַאי אֲנִי בָּאתִי ana ateti/ana atai ani bati je suis venu אַתְּ אֲתֵית אַתָּה בָּאתָ at atet ata bata tu es venu אַתְּ ? אַתְּ בָּאת at ? at bat tu es venue הוּא אֲתָא הוּא בָּא u ata hu ba il est venu הִיא אֲתָת הִיא אֲתַאי הִיא אתיא הִיא בָּאָה i atat/atai/atjia hi ba'a elle est venue אֲנָן אֲתַאן אֲנָן אֲתַן אֲנָן אֲתֵינַן אָנוּ בָּאנוּ anan atan/atenan anu banu nous sommes venus אַתּוּ אֲתֵיתוּ אַתֶּם בָּאתֶם atu atetu atem batem vous êtes venus אינון אֲתוּ הם בָּאוּ innun atu em ba'u ils sont venus אינין אֲתַיָין אינין אֲתַאָן יאינין אתן הן בָּאוּ innin attajan en ba'u elles sont venues

Participes

Le verbe araméen a deux participes: un participe actif avec le suffixe Frank (2011), p. 32. et un participe passif avec le suffixeFrank (2011), p. 33. :

le participe actif avec le suffixe

Participe actif araméen avec le suffixe Participe actif hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française כָּתֵיב + אֲנָא ← כָּתֵיבְנָא אֲנִי כּוֹתֵב qatevna←qatev+ana ani qotev j'écris כָּתֵיב + אַתְּ ← כָּתְבַתְּ אַתָּה כּוֹתֵב qatvat← qatev+ata ata qotev tu écris כָּתְבִי + אֲנָן ← כָּתְבִינָן אָנוּ כּוֹתְבִים qatvinan←qatvi+anan anu qotvim nous écrivons כָּתְבִי + אַתּוּ ← כָּתְבִיתּוּ אַתֶּם כּוֹתְבִים qatvitu← qatvi+atu atem qotvim vous écrivez

le participe passif avec le suffixe

Participe passif araméen avec le suffixe Participe passif hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française עֲסִיק + אֲנָא ← עֲסִיקְנָא אֲנִי עָסוּק assiqna←assiq+ana ani assuq je suis occupé עֲסִיק + אַתְּ ← עֲסִיקַתְּ אַתָּה עָסוּק assiqat← assiq+ata ata assuq tu es occupé עֲסִיקִי + אֲנַן ← עֲסִיקִינַן אָנוּ עֲסוּקִים assiqinan←assiqi+anan anu assuqim nous sommes occupés עֲסִיקִי + אַתּוּ ← עֲסִיקִיתּוּ אַתֶּם עֲסוּקִים assiqitu← assiqi+atu atem assuqim vous êtes occupé

Infinitif /Gérondif

Infinitif /Gérondif araméen (Conjugaison du verbe venir) Infinitif /Gérondif hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française (לְ)מֵיתֵי / לְמֵיתָא (לָ)בוֹא Lemeta/meteji la'vo venir / en venant

futur

verbe active araméen (Conjugaison du verbe écrire) Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic, Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 36:Future tense: binyan. verbe active hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française אֲנָא אֶיכְתּוֹב אֲנִי אֶכְתּוֹב ana aehtov ani aehtov j'écrirai אַתְּ תִּיכְתּוֹב אַתָּה תִּכְתּוֹב at tihtov ata tihtov tu (m.) écriras אַתְּ תִּיכְתְּבִין אַתְּ תִּיכְתְּבִי at tihtevin at tihtevi tu (f.) écriras הוּא לִיכְתּוֹב הוּא יִכְתּוֹב u lihtov u jihtov il écrira הִיא תִּיכְתּוֹב הִיא תִּכְתּוֹב i tihtov i tihtov elle écrira אֲנָן לִיכְתּוֹב אָנוּ נִכְתּוֹב anan lihtov anu nihtov nous écrirons אַתּוּ תִּיכְתְּבוּן אַתֶּם תִּיכְתְּבוּ atu tihtevu atem tihtevun vous écrirez אינון לִיכְתְּבוּן הם יכְתְּבוּ innun laphqedu em japhqidu ils écriront

binəyān Itpe'el (בִּנְיָן אִתְפְּעֵל) verbe « simple » - Voix passive Le binəyān Itpe'el (בִּנְיָן אִתְפְּעֵל) est passive.

passé

verbe passive araméen (Conjugaison du verbe écrire à la voix passive) Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic, Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 25:Past tense: binyan. verbe active hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française אֲנָא אִי(תְ)כְּתֵיבִית אֲנִי נִכְתַבְתִּי ana itq'tevit ani nihtavti j'ai été écrit אַתְּ אִי(תְ)כְּתַבְתְּ אַתָּה נִכְתַבְתָּה at itq'tavt ata nihtavta tu as été écrit אַתְּ אִי(תְ)כְּתַבְתְּ אַתְּ נִכְתַבְתְּ at itq'tavt at nihtavt tu as été écrit הוּא אִי(תְ)כְּתֵיב הוּא נִכְתַבְ u itq'tev u nihtav il a été écrit הִיא אִי(תְ)כַּתְבָה הִיא נִכְתְּבָה i itqatva i nihteva elle a été écrite אֲנָן אִי(תְ)כַּתְבִינָן אָנוּ נִכְתַבְנוּ anan itqatvinan anu nihtavnu nous avons été écrits אַתּוּ אִי(תְ)כַּתְבִיתּוּ אַתֶּם נִכְתַבְתֶּם atu itqatvitu atem nihtavtem vous avez été écrits אינון אִי(תְ)כַּתְבוּ הם נִכְתְּבוּ innun itqatvu em nihtevu ils ont été écrits

futur

verbe passive araméen (Conjugaison du verbe écrire à la voix passive) Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic, Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 39:Future tense: binyan. verbe active hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française אֲנָא אֶ(תְ)כְּתֵיב אֲנִי אֶכָּתֵיב ana aeqqtev ani aeqqatev je serai écrit אַתְּ תִ(תְ)כְּתֵיב אַתָּה תִכָּתֵיב at tiqqtev ata tiqqatev tu seras écrit אַתְּ תִ(תְ)כְּתֵיבִין אַתְּ תִכָּתֵיבִי at tiqqatevin at tiqqatevi tu seras écrite הוּא לִ(תְ)כְּתֵיב הוּא יִכָּתֵיב u liqqtev u iqqatev il sera écrit הִיא תִ(תְ)כְּתֵיב הִיא תִכָּתֵיב i tiqqtev i tiqqatev ielle sera écrite אֲנָן לִ(תְ)כְּתֵיב אָנוּ נִכָּתֵיב anan liqqtev anu niqqatev nous serons écrits אַתּוּ תִ(תְ)כַּתְבוּ אַתֶּם תִכָּתְבוּ atu tiqqat'vu atem tiqqatvu vous serez écrits אינון לִ(תְ)קַכְּתֵיבוּן הם יִכָּתבוּ innun liqqtevun em iqqatvu ils seront écrits אינין לִ(תְ)כַּתְבָן הן תִכָּתֵבְנָה innin liqqt'van en tiqqatevna elles seront écrites

binəyān pa‘el (בִּנְיָן פַּעֵל ) Fréquentatif - Voix active Le binəyān pa‘el (בִּנְיָן פַּעֵל ) est active et fréquentatif. Le fréquentatif est un aspect lexical ou aktionsart des verbes. C'est un phénomène qui consiste en la dérivation d'un verbe « simple » : le nouveau verbe prend dès lors le sens du verbe simple ajouté d'une notion de fréquence, de répétition.

passé

verbe fréquentatif+active araméen Yitzhak Frank: Grammar for Gemara and targum onkelos: An Introduction to Aramaic, Ariel Institute, Jerusalem 2011 , p. 23:Past tense: binyan. verbe fréquentatif+active hebreu la romanisation du judéo-araméen de Babylone romanisation de l'hébreu traduction française אֲנָא קַדֵּישִית אֲנִי קִדַּשְתִּי ana qadeshit ani qiddashti j'ai sanctifié אַתְּ קַדֵּישְתְּ אַתָּה קִדַּשְתָּ at qadesht ata qiddashta tu as sanctifié אַתְּ קַדֵּישְתְּ אַתְּ קִדַּשְתְּ at qadesht at qiddasht tu as sanctifié הוּא קַדֵּיש הוּא קִדֵּש u qaddesh u qiddesh il a sanctifié הִיא קַדִּישָה הִיא קִדְּשָה i qaddisha i qiddsha elle a sanctifié אֲנָן קַדֵּישְנָן אָנוּ קִדַּשְנוּ anan qaddeshnan anu qiddashnu nous avons sanctifié אַתּוּ קַדֵּישְתּוּ אַתֶּם קִדַּשְתֶּם atu qaddeshtu atem qiddashtem vous avez sanctifié אינון קַדִּישוּ הם קִדְּשוּ innun qaddishu em qiddshu ils ont sanctifié

futur