Txillardegi ou José Luis Álvarez Enparanza, né le est mort le à Saint-Sébastien « Muere "Txillardegi", el escritor que fundó ETA y dio nombre a la organización », Agence EFE, dans El Diario Vasco, 14 janvier 2012., est un homme politique, un linguiste, académicien et écrivain basque espagnol de langue basque.

Il est considéré comme une des personnes qui a le plus influencé la culture et le nationalisme basque dans la seconde moitié du . Il jeta les bases de départ vers la formation du basque unifié lors du congrès d'Arantzazu et fut l'un des fondateurs de l'ETA.

Biographie Travail littéraire Né dans ce qui est désormais Donostia, la capitale de la province du Gipuzkoa, dans la Communauté autonome basque de l'Espagne, TxillardegiTxillardegi, , d'après : Marie-Claude Decamps, « Aux sources de l'ETA », dans Le Monde, le 11 juillet 1999 — retransmis par unatemporadaenelinfierno.net sous le titre , le 20 juin 2006, consulté le 14 janvier 2012. ne parlait pas le basque durant son enfance, mais l'a appris à ses 17 ans. Pendant des années, il a aussi utilisé les noms de plume Igara, Usako et Larresoro dans différentes publications en .

De l'automne 1963 à l'été 1964, Txillardegi réunit autour de lui une équipe de basquisants, pour jeter les bases de départ vers la formation d'un basque écrit commun. Mais après le congrès d'Arantzazu, les propositions de Txillardegi et son équipe, très attaché aux PH, Y, etc. hérités du grec ancien, ne seront pas retenues par Jean-Louis Davant.

Son œuvre Leturiaren Egunkari Ezkutua, considérée comme le premier roman moderne écrit en basque, marque un « avant » et un « après » dans la littérature basque.

Travail politique Membre du Parti nationaliste basque dans sa jeunesse, il a défendu une conception du basque basée sur la langue, en promouvant la défense et l'étude du basque.

Txillardegi fut l'un des fondateurs d'ETA, en 1959, avec un groupe de jeunes nationalistes et une figure visible de la branche culturelle du mouvement.

En 1977, il prend part à la fondation de la coalition Herri Batasuna comme dirigeant du parti Euskal Sozialista Biltzarrea (ESB) (expression basque traduisible comme « Assemblée Socialiste Basque » ou « Ensemble Socialiste Basque ») a été un parti politique basque espagnol avec idéologie socialiste et nationaliste. qui a pris part à la création de Herri Batasuna. et est élu sénateur par la coalition abertzale lors des premières élections.

Considérant que la stratégie armée était non viable, il milite à Aralar pendant un temps, jusqu'à ce qu'il décide de démissionner publiquement quand, en 2007, ce parti prend part à une action de solidarité avec les victimes d'ETA, organisée par le Gouvernement basque. Il s'est présenté aux élections municipales en coalition avec EBB Álvarez Enparanza ‘Txillardegi‘, « Carta al director: Abandono De Aralar », El Diario Vasco, 11 juin 2007; retransmis sur gipuzkoatik.wordpress.com — consulté le 15 janvier 2012.. Dans les élections générales de 2008, on a annoncé sa présence dans la candidature au Sénat d'ANV pour la circonscription du Guipuscoa , 30 janvier 2008.. En 2004, il reçoit le prix Argizaiola au Salon du livre et du disque basques de Durango.

Œuvre Narration Kosmodromo, 1984, Haranburu.

Nouvelles Leturiaren egunkari ezkutua, 1957, Euskaltzaindia. Berrargitalpenak: Leopoldo Zugaza, 1977, eta Elkar, 1983 ; Elsa Scheelen, 1969, Lur. Berrargitalpena: Elkar, 1978 ; Peru Leartzako, 1960, Itxaropena. Berrargitalpena: Elkar, 1979 ; Haizeaz bestaldetik, 1979, Éditions Egilea. Berrargitalpena: Elkar, 1988 ; Exkixu, 1988, Elkar ; Putzu, 1999, Elkar ; Labartzari agur, 2005, Elkar.

Essais Huntaz eta hartaz, 1965, Goiztiri. Berrargitalpena: Elkar, 1983 ; Sustrai bila. Zenbait euskal koropilo, 1970, Irakur Saila ; Hizkuntza eta pentsakera, 1972, Gero-Mensajero ; Oinarri bila, 1977, Éditions Egilea ; Euskal Herritik erdal herrietara, 1978, Éditions Egilea ; Euskal gramatika, 1978, UEU ; Euskal kulturaren zapalketa 1956-1981, 1984, Elkar ; Soziolinguistika matematikoa, 1994, UEU : Xabier Isasirekin elkarlanean ; Euskal Herria helburu, 1994, Txalaparta ; Lingua Navarrorum, 1996, Orain ; Euskararen aldeko borrokan, 2004, Elkar.

Linguistique Euskara batua zertan den, 1974, Jakin ; Fonologiaren matematikuntza, 1978, UEU ; Euskal Gramatika, 1978, Éditions Vascas ; Euskal fonologia, 1980, Éditions Egilea ; Euskal dialektologia, 1983, Éditions Egilea ; Euskal azentuaz, 1984, Elkar ; Elebidun gizartearen azterketa matematikoa, 1984, UEU.

Autobiographie Gertakarien lekuko, 1985, Haranburu.

Histoire Antigua 1900, 1991, Kutxa ; Santa Klara, gure uharte ezezaguna, 2004, Kutxa.

Articles Euskal Herritik erdal herrietara, 1978, Egilea editore ; Gertakarien lekuko, 1985, Haranburu

Notes et références

Voir aussi Bibliographie Aizpuru, Alaitz (2012): "Existentzialismoaren hastapenak Euskal Herrian: Leturiaren egunkari ezkutua" in Alaitz Aizpuru(koord.), Euskal Herriko pentsamenduaren gida, Bilbo, UEU. Joxe Azurmendi (1999): Txillardegiren saioa: hastapenen bila, Jakin, 114: 17-45. Azurmendi, Joxe (2000): "Kierkeggard-en <<egunkari ezkutua>>" in Txipi Ormaetxea (arg.), Txillardegi lagun giroan, Bilbo: UEU Olaziregi, Mari Jose (2012). Basque Literary History, Reno, Center for Basque Studies/University of Nevada Sudupe, Pako (2011): 50eko hamarkadako euskal literatura I: hizkuntza eta ideologia, Donostia: Utriusque Vasconiae. Sudupe, Pako (2011): 50eko hamarkadako euskal literatura II: kazetaritza eta siakera, Donostia: Utriusque Vasconiae. Sudupe, Pako (2012): "Ideologia eztabaidak 50eko hamarkadan" in Alaitz Aizpuru (koord.), Euskal Herriko pentsamenduaren gida, Bilbo: UEU. Sudupe, Pako (2016): Txillardegiren borroka abertzalea, Donostia: Elkar Torrealdai, Joan Mari (2014): Batasunaren bidea urratzen. Txillardegiren eragintza praktikoa, Jakin, 204:11-96. Zapiain, Markos (2000): "Txillardegi gazte eroaren heriotza eta egia" in Txipi Ormaetxea (arg.), Txillardegi lagun giroan, Bilbo: UEU. Zapiain, Markos (2024): Txillardegi hizkuntzalari, Donostia, Elkar. ETA: l'enquête, Jean Chalvidant, Éditions Cheminements, ETA histoire secrète d'une guerre de cent ans, Jacques Massey, Éditions Flammarion enquête, Diccionario de Terrorismo, José María Benegas, 2004, Éditeur: Espasa, Madrid,

Liens externes

Txillardegi sur le web gipuzkoakultura.net de la Députation forale du Guipuscoa. José Luis Álvarez Emparanza sur Auñamendi Eusko Entziklopedia Literaturaren zubitegia sur Txillardegi

Catégorie:Nom de plume Catégorie:Écrivain de langue basque Catégorie:Personnalité d'Aralar (parti politique) Catégorie:Membre d'Euskadi ta Askatasuna Catégorie:Membre correspondant de l'Académie de la langue basque Catégorie:Bascologue Catégorie:Naissance en septembre 1929 Catégorie:Naissance à Saint-Sébastien (Espagne) Catégorie:Écrivain né à Saint-Sébastien (Espagne) Catégorie:Décès en janvier 2012 Catégorie:Décès à Saint-Sébastien (Espagne) Catégorie:Décès à 82 ans Catégorie:Mononyme d'écrivain Catégorie:Mononyme de personnalité politique