Pieter Catharinus Arie Geyl, né le et mort le , est un historien néerlandais, connu pour ses travaux sur les Provinces-Unies et sur l'historiographie.
Études et début de carrière Geyl naît à Dordrecht en 1887 et sort diplômé de l'université de Leyde en 1913. Sa thèse porte sur Christofforo Suriano, ambassadeur vénitien dans les Provinces-Unies entre 1616 et 1623.
Il enseigne l'histoire dans un lycée de Schiedam de 1912 à 1913 avant de devenir le correspondant à Londres du quotidien Nieuwe Rotterdamsche Courant. Il fréquente à Londres de nombreuses personnes d'influence. En 1919, il est nommé professeur d'histoire des Pays-Bas à l'université de Londres où il enseigne jusqu'en 1935, date à laquelle il devient professeur à l'université d'Utrecht.
La Seconde Guerre mondiale En 1940, Geyl écrit un article sur le regard des historiens sur Napoléon. Il devait paraître en mais, à la suite de l'invasion allemande des Pays-Bas en mai, les éditeurs décident de reporter la publication de l'article, par crainte des comparaisons qui pourraient être faites entre et Adolf Hitler. Geyl se sert de cet article comme base pour une série de cours à Rotterdam. En , Geyl est arrêté par le SD, le service de sécurité de la SS, et emprisonné pendant treize mois au camp de Buchenwald. Il est ensuite interné jusqu'en dans une prison néerlandaise jusqu'à sa libération pour des raisons de santé.
En 1945, Geyl devient titulaire de la chaire d'histoire des Pays-Bas à l'université d'Utrecht. Dans son discours d'ouverture, il appelle ses étudiants à désapprouver les mythes politiques et culturels qui pourraient conduire à des mouvements proches du national-socialisme. Il se montre critique à l'égard de la théorie du Sonderweg, selon laquelle l'histoire allemande aurait conduit inévitablement au nazisme. Il défend en particulier l'historien allemande Leopold von Ranke contre l'accusation d'être un « proto-nazi ».
L'approche historique de Pieter Geyl Pieter Geyl est notamment connu pour s'être opposé à l'historien britannique Arnold J. Toynbee, auteur d'une théorie de l'essor et du déclin des civilisations. Geyl accuse Toynbee de sélectionner les exemples et les arguments pour appuyer sa théorie et d'écarter ceux qui iraient dans un sens contraire. Geyl considère sa théorie comme simpliste, ignorant la pleine complexité du passé. Selon lui, la théorie du « défi et réponse » de Toynbee est une définition trop large et attrape-tout pour expliquer les changements historiques. Enfin, il rejetait l'idée de Toynbee selon laquelle le monde occidental serait en déclin.
Pieter Geyl est également connu pour avoir défini l'existence de , englobant l'ensemble des territoires européens où le néerlandais est parlé. Selon lui, la séparation des Pays-Bas et de la Flandre au ne résulte pas de causes « naturelles ». Pour Pieter Geyl, la révolte n'a pas échoué dans le sud à cause de facteurs culturels, politiques et religieux mais à cause de la géographie ; la géographie du Nord, avec ses lacs et ses rivières, favorisait les rebelles tandis que les plaines du Sud favorisaient l'armée espagnole. Sans cette cause géographique, la Flandre aurait fait partie des Provinces-Unies. Cette approche est développée notamment dans De Geschiedenis van de Nederlandse Stam(1930-1959).
En 1957, Pieter Geyl reçoit le prix P.C. Hooft pour l'ensemble de son œuvre.
Publications
1909 - François Villon 1913 - Christofforo Suriano, resident van de serenissime republiek van Venetië in Den Haag, 1616 - 1623 (dissertatie) 1920 - Holland and Belgium: their common history and their relations: three lectures given at the University College, Londres, on February 10th, 17th and 24th, 1920 1922 - De Agent Wolters over de woelingen van 1747 en 1748, medegedeeld van Dr.P. Geyl (en Richard Wolters) 1924 - Willem IV en Engeland tot 1748 (vrede van Aken) 1924 - Een Engelsch republikein over Willem II's staatsgreep in 1650 1924 - Nota van Sir Francis Nethersole over de partijstrijd in de Republiek en Engeland's houding daartegenover, 1625 / medegedeeld door Dr. P. Geyl (overdruk uit de Bijdragen en mededeelingen van het Historisch Genootschap) 1924 - A beautiful play of Lancelot of Denmark. How he fell in love with a lady who waited upon his mother / translated from the Middle Dutch by Dr. P. Geyl 1925-1930 - De Groot-Nederlandsche gedachte I (essays) 1925 - Jahangir's India. The Remonstrantie / translated ... by W.H. Moreland ... and P. Geyl 1926 - England in the nineteenth century / Pieter Geyl en Etsko Kruisinga 1927 - The tale of Beatrice / translated from the Middle Dutch by Dr. P. Geyl (op rijm) 1928 - After thirty years (over William Ewart Gladstone) / Herbert John Gladstone en Pieter Geyl 1929 - Nederland's staatkunde in de Spaansche successie-oorlog 1929 - Memorable description of the East-Indian voyage, 1618-25/ Willem Ysbrandtsz. Bontekoe; vertaald door C.B. Budde-Hodgkinson en Pieter Geyl; inleiding en noten: Pieter Geyl 1929 - The Dutch in India (artikel in British India, 1497-1858 / Henry H. Dodwell) 1930-1962 - De Geschiedenis van de Nederlandsche stam (zes delen, tot 1798) 1930 - The Dutch barrier 1705 - 1719 / Roderick Geikie and Isabel A. Montgomery with contributions by Pieter Geyl and George Macaulay Trevelyan 1930 - Voor-1830-na: een bundel opstellen en gedichten / Pieter Geyl, René Desiderius de Clercq en Pieter Willem de Koning 1932 - The revolt of the Netherlands (1555 - 1609) 1933 - Een historische legende: het Zuid-Nederlandsch tarief van 1933 - Wilhelmus van Nassouwe. Uitgegeven ter gelegenheid van het IVde eeuwfeest der geboorte van Prins Willem van Oranje / onder leiding van Prof. Dr. P. Geyl, Bernard Loder, et al. 1934 - Briefwisseling en aanteekeningen van Willem Bentinck, Heer van Rhoon, tot aan de dood van Willem 1936 - Vaderlandse gemeenschap in historisch perspectief 1936 - Revolutiedagen in Amsterdam (Augustus-september 1748): Prins Willem IV en de Doelistenbeweging 1936 - Groen van Prinsterer en de scheuring van 1830 1936 - The Netherlands divided (1609-1648) 1937 - Kernproblemen van onze geschiedenis: opstellen en voordrachten 1925-1936 1938 - Het nationalisme als factor in de moderne Europese geschiedenis 1939 - Oranje en Stuart, 1641-1672 (herzien in 1963) 1939 - De oorlog in woord en beeld / Pieter Geyl, Coenraad Brandt en Evert Straat 1940 - Verzameling overdrukken uit de jaren 1920 en 1930 1944 - Het wachtwoort!: sonnetten / A. v.d. Merwe (pseudoniem) 1945 - O vrijheid! ...: sonnetten 1946 - Eenheid en tweeheid in de Nederlanden 1946 - Patriotten en N.S.B.ers: een historische parallel 1946 - Gedenkboek gijzelaarskamp Beekvliet, St. Michielsgestel (1940-1945) 1946 - Napoleon: voor en tegen in de Franse geschiedschrijving 1946 - Nederlands-Belgische betrekkingen: tekst van een lezing gehouden ... in Nov. 1945 1946 - Moord op de plas 1947 - Het stadhouderschap in de partij-literatuur onder De Witt 1947 - 1830 en de Belgische geschiedschrijving 1947 - De Patriottenbeweging, 1780–1787 1947 - Toynbee's systeem der beschavingen 1947 - De Nederlandse cultuur in de wereld van nu 1948 - Can we know the pattern of the past?: discussion, concerning Toynbee's book "A study of history" ((Uitgezonden door het Third Programme van de B.B.C., Londres, du au ) 1949 - The pattern of the past: can we determine it? 1949 - De Amerikaanse burgeroorlog en het probleem der onvermijdelijkheid 1950 - Tochten en toernooien (essays). Met een essay getiteld Shakespeare als geschiedschrijver 1950 - Democratische tendenties in 1672 1952 - From Ranke to Toynbee: five lectures on historians and historiographical problems 1952 - Drie rapporten over de uitgave van bronnen voor de Nederlandse geschiedenis / Pieter Jan van Winter en Pieter Geyl 1952 - Reacties: Groen van Prinsterer, Fruin, Multatuli, Busken Huet, Ter Braak, Du Perron, Romein (essays) 1953 - De Witten-oorlog: een pennestrijd in 1757 (on the pamphlets published in connection with Pieter le Clercq's anonymous "Het Karakter van den Raadpensionaris Jan de Wit en zijne factie, beschreven door den Graaf d'Estrades, etc.", in the Dutch translation of the second part of the "Ambassades et negotiations") 1954 - Historische appreciaties van het zeventiende-eeuwse Hollandse regentenregiem 1954 - Historicus in de tijd (essays) 1954 - Perspective of Holland and Belgium / Pieter Geyl and Charles James Rolo 1954 - In memoriam Jacob Israël de Haan P. N. van Eyck / onder redactie van J.B.W. Polak en W.J. Simons 1955 - Use and abuse of history 1955 - Debates with historians: collected essays 1956 - Gebruik en misbruik der geschiedenis. De Terry Lectures, gehouden aan Yale University, New Haven, Connecticut, USA, en / vertaling door de schrijver van Use and abuse of history 1956 - Een eeuw strijd om Bilderdijk (artikel in De Gids) 1958 - Geschiedenis als medespeler 1958 - Studies en strijdschriften: bundel, aangeboden aan de schrijver bij zijn afscheid als hoogleraar (essays) 1958 - De vitaliteit van de westerse beschaving. Rede 1958 - Het leven wint altoos. Zes-en-veertig sonnetten. (heruitgave van Het wachtwoort! (Een keuze uit O vrijheid! (1945) met één aanvullende sonnet) uit 1944, nu onder eigen naam) 1958 - Diskussion ohne Ende: Auseinandersetzungen mit Historikern 1960 - Franse figuren 1960 - Noord en Zuid: eenheid en tweeheid in de Lage Landen 1960 - Nederlandse figuren 1960 - Vier maal Europa 1960 - Britain and the Netherlands in Europe and Asia / onder redactie van J.S. Bromley en Ernst Heinrich Kossmann 1961 - Verzameling van kleine geschriften en van overdrukken op geschiedkundig gebied, 1936-1960 1961 - Toynbee's answer - on Arnold Toynbee's reply to his critics in the twelfth volume of his "A study of history" 1961 - Huizinga als aanklager van zijn tijd 1961 - Engelse figuren 1961 - Amerikaanse figuren 1961 - Duitse en Italiaanse figuren 1962 - Debates with historians 1963 - Encounters in history (essays) 1963 - Van Bilderdijk tot Huizinga: historische toetsingen 1963 - Tien politici 1963 - Oranje en Stuart, 1641-1672 (herziening) 1964 - Napoleon: voor en tegen in de Franse geschiedschrijving 1964 - Figuren en problemen 1964 - History of the Low Countries: episodes and problems: the Trevelyan lectures 1963 with four additional essays 1964 - Zeven revoluties / Zdenek Radslav Dittrich, Pieter Geyl en Johann Heinrich Adolf Logemann 1965 - Bruk og misbruk av historien 1966 - The revolt in the Netherlands, 1555-1609 1966 - The Netherlands in the seventeenth century 1966 - Atlas algemene en vaderlandse geschiedenis / B.A. Vermaseren met medewerking van Pieter Geyl 1971 - La révolution batave, 1783-1798 / traduction par J. Godard et P. Geyl (Livres V et VI de De geschiedenis van de Nederlandsche stam) 1976 - Brieven en uitwisselingen van Willem Bentinck, heer van Rhoon, tot aan de dood van Willem IV, 22 oktober 1751; hoofdzakelijk naar de bescheiden in het Brits Museum / uitgegeven door Frederik Carel Gerretson en Pieter Geyl -
Publications sur Pieter Geyl
1967 - Herdenking van Pieter Geyl ( - ) / Ludovicus Jacobus Rogier 1967 - Pieter Geyl, - / Hermann Walther von der Dunk 1971 - Pennestrijd over staat en historie: opstellen over de vaderlandse geschiedenis aangevuld met Geyl's levensverhaal (tot 1945) / woord vooraf door J.C. Boogman; redactionele werkzaamheden: Pieter van Hees (essays) - 1972 - Herinneringen aan Pieter Geyl / door George Puchinger 1972 - Bibliografie van Pieter Geyl / samengesteld door Pieter van Hees - 1972 - Drei niederländische Geschichtsschreiber (i.c. Pieter Geyl, Johan Huizinga, Jan Romein) des 20. Jahrhunderts : Ideen und Wirkungen / Hans Rudolf Guggisberg 1973 - Geyl en Vlaanderen: uit het archief van Pieter Geyl / door Pieter Geyl; brieven en notities uitgegeven door Pieter van Hees en Arie Wolter Willemsen 1976 - De eierdans van Pieter Geyl: zijn grootnederlandse politiek in de jaren twintig / Louis Vos