Arturo Ripstein Rosen nado en Cidade de México o 13 de decembro de 1943, é un director de cine mexicano de orixe xudía, naturalizado español desde xuño do 2003, autor dunha extensa filmografía e gañador do Premio Nacional de Ciencias e Artes na área de Belas Artes de México en 1997, o segundo cineasta en obtelo (o primeiro foi Luis Buñuel) ..
Inicio da súa traxectoria Arturo Ripstein naceu no seo dunha familia xudía. Como fillo do produtor Alfredo Ripstein Jr., familiarizouse desde moi novo coas prácticas e ritmos da cinematografía mexicana. Aos quince anos presenciou a rodaxe de Nazarín (1958) e descubriu a Luis Buñuel, con quen mantivo unha estreita relación mestre-alumno que se mantivo ata a morte do cineasta aragonés, en 1983.
Realizou o seu debut como director de cine aos 21 anos. O seu pai adquirira os dereitos dun guión escrito por Carlos Fuentes e por Gabriel García Márquez, titulado El charro, e confioulle a dirección coa condición de que o convertese nun western, xénero de marcada popularidade naqueles anos. O resultado foi Tiempo de morir (1965), que contou coa colaboración de experimentados profesionais como o fotógrafo Alex Phillips, o editor Carlos Savage e a actriz Marga López.
O temperán debut de Ripstein constituíu unha situación extraordinaria para a época, considerando que a ríxida estrutura sindical da industria cinematográfica mexicana mantiña pechadas as súas portas a novos directores. Dous factores conxugáronse para facilitar, indirectamente, a chegada de Ripstein ao cinema: por unha banda, a creación do Centro Universitario de Estudos Cinematográficos (CUEC), primeira escola de cinema de América Latina; polo outro, a organización dos concursos de cinema experimental pola Sección de Técnicos e Manuais do Sindicato de Traballadores da Produción Cinematográfica (STPC) en 1965 e 1967. Aínda que Ripstein non participou en ningún dos concursos, nin era graduado do CUEC, a renovación das filas do anquilosado gremio de directores era unha necesidade imperativa e o seu atrevido debut foi recibido moi favorablemente.
Consolidación e internacionalización O seu ingreso formal na industria produciuse tres anos despois, coa adaptación da novela de Elena Garro Los recuerdos del porvenir (1968). Durante os anos setenta, Ripstein consolidouse como director e iniciou unha das etapas máis frutíferas da súa carreira, a cal inclúe tres das cintas máis importantes do cinema mexicano contemporáneo: El castillo de la pureza (1972), El lugar sin límites (1977) e Cadena perpetua (1978). As dúas últimas lograron colocalo no selecto grupo de mozos cuxa filmografía comezou a ser estudada con detemento por especialistas nacionais e estranxeiros.
Despois dun breve período caracterizado por producións pouco afortunadas, Ripstein atopou en 1985 a escritora Paz Alicia Garciadiego, quen se converteu na súa aliada máis efectiva. A partir de El imperio de la fortuna (1985), o binomio Ripstein-Garciadiego emprendeu unha viaxe directa rumbo á definitiva internacionalización da filmografía ripsteiniana. España e Francia rendéronlle tributo a través de mostras, exhibicións e premios, e o seu nome comezou a mencionarse repetidamente xunto ao título de "o mellor director mexicano do noso tempo".
A soidade das almas e a imposibilidade de cambiar a propia natureza son temas recorrentes na filmografía de Ripstein. Variacións sobre estes temas localízanse en todas as súas películas, particularmente en El castillo de la pureza (1972), Principio y fin (1993), La reina de la noche (1994) e Profundo carmesí (1996). Os seus filmes foron cualificados como lentos, sombríos e depresivos. O plano-secuencia é a súa ferramenta fundamental para a posta en escena. Estas características fixeron de Ripstein un director controvertido: amado e odiado por partes iguais, pero nunca ignorado.
Durante os anos noventa, Arturo Ripstein pasou por un dos mellores momentos da súa carreira. Nunha década amarga para a produción cinematográfica en México, Ripstein foi o único director capaz de soster un ritmo constante de produción: nove películas en pouco máis de dez anos. Principio y fin (1993) obtivo o máximo galardón no Festival Internacional de Cine de Donostia e o recoñecemento internacional cara á súa obra facilitou a realización de películas como El evangelio de las maravillas (1998), El coronel no tiene quien le escriba (1999), Así es la vida... (1999) ou La perdición de los hombres (2000), todas elas coproducións con empresas europeas.
A partir do novo século, a atención da crítica internacional reorientouse cara ás propostas fílmicas de directores mexicanos máis novos, como Carlos Reygadas, e o cinema de Ripstein pareceu perder unha parte do prestixio adquirido ao longo de case cinco décadas de traballo ininterrompido. Con todo, a súa obra segue sendo considerada unha das máis importantes do cinema mexicano de todos os tempos.
Familia Está casado con Paz Alicia Garciadiego, quen escribiu os guións de moitas das súas películas mentres que o seu fillo, Alejandro Ripstein, participou tamén nas súas producións como editor.
Naturalización En xuño de 2003, el e a súa esposa recibiron a nacionalidade española por carta de naturezaBOE "Real Decreto 633/2003, de 23 de mayo, por el que se concede la nacionalidad española por carta de naturaleza a don Arturo Ripstein" ..
Filmografía como director Ano Película Nota1965Tiempo de morir1966H.O., episodio de Juego peligroso / Jôgo perigoso - 1968Los recuerdos del porvenir 1969Salón IndependienteCurtametraxe documental dirixida con Rafael Castanedo e con Felipe CazalsLa hora de los niños 1970QRR (Quien resulte responsable)Non acreditado. Documental dirixido con Gustavo AlatristeCrimenCurtametraxeLa bellezaCurtametraxeExorcismosCurtametraxe 1971AutobiografíaCurtametraxeEl náufrago de la calle de la ProvidenciaMediametraxe documental dirixida con Rafael Castanedo1972El castillo de la pureza1973El Santo Oficio 1974Los otros niñosMediametraxe documentalUna nación en marcha, número 3Curtametraxe documental 1975Tiempo de correrCurtametraxe documentalFoxtrot / The other side of paradise - - La causa / Tres preguntas a ChávezCurtametraxe documental 1976Lecumberri, el palacio negroDocumentalEl borrachoCurtametraxe documental 1977El lugar sin límitesLa viuda negra 1978Cadena perpetuaLa tía Alejandra 1979La ilegalLa seducción1981Rastro de muerte 1983De todo como en boticaCurtametraxe documentalQuítele el usted y tratamosCurtametraxe documental1984El otro1985El imperio de la fortuna1987Una semana en la vida del presidenteCurtametraxe documental en vídeo1988Mentiras piadosas1991La mujer del puerto / Woman of the port - 1993Principio y fin1994La reina de la noche / The queen of the night / La reine de la nuit - - 1996Profundo carmesí / Carmin profond - - 1997Hombre con guitarraTelefilme de curta metraxe documentalSerie Autor x autor 1998El evangelio de las maravillas - - El coronel no tiene quien le escriba / Pas de lettre pour le colonel / Personne n'écrit au colonel - - 1999Así es la vida... / C'est la vie... - - 2000La perdición de los hombres - 2001Juan Soriano: Fecit dixitTelefilme documental2002La virgen de la lujuria / A virgem da luxúria - - 2004Mi gran nocheCurtametraxe 2005Los héroes y el tiempoDocumental en vídeoUn día en la vida de dos restaurantesTelefilme de curta metraxe documental2006Carnaval de Sodoma - 2011Las razones del corazón - 2015La calle de la amargura -
Filmografía como actor Ano Película Nota1963Dile que la quiero Dirixido por Fernando Cortés Rodríguez1964Los novios de mis hijas No papel de Raúl, dirixido por Alfredo B. Crevenna1965En este pueblo no hay ladrones No papel de Arturo Rosen, dirixido por Alberto IsaacEl día comenzó ayer Dirixido por Ícaro Cisneros1967La muerte es puntual Nun papel sen créditos, dirixido por Sergio VéjarLos caifanes No papel de invitado á festa, dirixido por Juan IbáñezEl camino de los espantos No papel de Arturo Rossen (fillo de Matilde e Serapio), dirixido por Gilberto Martínez Solares1968Mariana Dirixido por Juan Guerrero Sánchez1969Los recuerdos del porvenir Papel sen créditos, dirixido por el mesmoFamiliaridades Dirixido por Felipe Cazals1972Palacio chino Curtametraxe (30'), dirixido por Carlos Castañón1977Cuartelazo No papel de embaixador (sen créditos), dirixido por Alberto Isaac1979El vuelo de la cigüeña Dirixido por Julián PastorAdriana del Río, actriz Dirixido por Alberto Bojórquez Patrón1981Rastro de muerte Dirixido por el mesmo1985El amante africano Curtametraxe (19')1987Senda de gloria Telenovela, no papel de Lázaro Cárdenas (mesmo papel que Arturo Beristáin)2015Internet Junkie No papel de Roberto, dirixido por Alexander Katzowicz2016La reina de España No papel de Sam Spiegelman, dirixido por Fernando Trueba
Premios e nomeamentos Premios Ariel da Academia Mexicana de Artes y Ciencias Cinematográficas Ano Categoría Película Resultado1973Mellor película (ex aequo)El castillo de la purezaPremiado1973Mellor direcciónEl castillo de la purezaCandidato1973Mellor guion cinematográficoEl castillo de la purezaPremiado1973Mellor argumento orixinalEl castillo de la purezaCandidato1975Mellor guión cinematográficoEl Santo OficioCandidato1976Mellor curtametraxe documentalTiempo de correrPremiado1977Mellor curtametraxe documentalLa causaPremiado1978Mellor películaEl lugar sin límitesCandidato1978Mellor direcciónEl lugar sin límitesCandidato1978Mellor guión cinematográficoEl lugar sin límitesCandidato1979Mellor películaCadena perpetuaPremiado1979Mellor direcciónCadena perpetuaPremiado1979Mellor guión cinematográficoCadena perpetuaCandidato1984Mellor películaLa viuda negraCandidato1984Mellor direcciónLa viuda negraCandidato1987Mellor películaEl imperio de la fortunaPremiado1987Mellor direcciónEl imperio de la fortunaPremiado1994Mellor películaPrincipio y finPremiado1996Mellor películaLa reina de la nocheCandidato1996Mellor películaProfundo carmesíCandidato1999Mellor direcciónEl evangelio de las maravillasCandidato2014Ariel de OroPor traxectoriaPremiado
Festival de Cannes Ano Premio Película Resultado1974Palma de OuroEl Santo OficioPostulado1994Palma de OuroLa reina de la nochePostulado1999Palma de OuroEl coronel no tiene quien le escribaPostulado
Festival Internacional de Cine de Venecia Ano Premio Película Resultado1996León de OuroProfundo carmesíPostulado2002Mención especial do premio San MarcoLa virgen de la lujuriaPremiado
Festival Internacional de Cine de Donostia Ano Premio Película Resultado1978Premio especial do xuradoEl lugar sin límitesPremiado1993Cuncha de Ouro á Mellor Película (ex aequo)Principio y finPremiado2000Cuncha de Ouro á Mellor PelículaLa perdición de los hombresPremiado2000Premio FIPRESCILa perdición de los hombresPremiado
Premios ACE Ano Premio Película Resultado1979Mellor direcciónEl lugar sin límitesPremiado1998Mellor direcciónProfundo carmesíPremiado
Festival Internacional de Cinema de Moscova Ano Premio Película Resultado1981Premio de OuroLa seducciónPostulado1989San Xurxo de OuroMentiras piadosasPostulado
Festival dos Tres Continentes - Cine de África, América Latina e Asia 1993Premio Cidade de Nantes á mellor películaPrincipio y finPremiado1993Premio Montgolfier de OuroPrincipio y finPremiado
Festival Internacional de Cine de Cartagena Ano Premio Película Resultado1994India Catalina de Ouro ao mellor directorPrincipio y finPremiado
Cinemafest Puerto Rico 1994Pitirre á mellor longametraxe de ficciónPrincipio y finPremiado
Festival Internacional do Novo Cine Latinoamericano de La Habana 1994Primeiro Premio CoralPrincipio y finPremiado1994Premio FIPRESCIPrincipio y finPremiado1996Primeiro Premio CoralProfundo carmesíPremiado1996Premio Coral de direcciónProfundo carmesíPremiado2000Premio especial do xuradoAsí es la vida...Premiado2000Premio FIPRESCIAsí es la vida...Premiado
Festival Internacional de Cine de Guadalajara