miniatura|300px|Mapa das diferentes entidades territoriais que existían en América Central no século XVI antes da chegada dos españois. A historia de América Central reúne os eventos acontecidos no subcontinente desde os primeiros asentamentos humanos no mesmo.
Historia precolombiana
Na época precolombiana, a maioría do territorio de Centroamérica era parte da civilización de orixe mesoamericana, cuxas sociedades nativas ocuparon a terra entre o centro de México no norte, até o noroeste de Costa Rica no sur; mentres a civilización de orixe chibcha ocupaba a terra no leste do Salvador, Honduras, Nicaragua e Costa Rica no norte, até Panamá no sur. As culturas precolombianas de toda a rexión comerciaron con Mesoamérica e Suramérica creando importantes prazas comerciais entre estes pobos e pode ser considerada transicional entre estas dúas áreas culturais.
O rexistro arqueolóxico non permite deducir a orixe de moitos dos pobos precolombianos que poboaron Centroamérica. En gran medida, a maior parte das culturas documentadas á chegada dos europeos parecen terse formado autóctonamente en Centroamérica aínda que algúns pobos de Centroamérica parecen ter migrado desde o norte, en Mesoamérica en tempos relativamente recente. A evidencia lingüística mostra que os pipís (utoazteca) e os chorotegas (otomangueano) falaban linguas claramente relacionadas con linguas do norte e, por tanto, a súa orixe debe situarse en Mesoamérica. Outros pobos importantes de Centroamérica como os lencas, os gunas, os paias, os nasos ou os bribris parecen ter a súa orixe étnica na propia Centroamérica. O estudo das familias lingüísticas pode axudar a comprender as relacións de etnoxénese dos antigos pobos de Centroamérica. As principais familias lingüísticas precolombianas de Centroamérica son a maia (que tamén ten presenza fóra de Centroamérica), a xinca, a lenmichí (lenca, misumalpa e chibcha).
Período colonial Desde o século XVI até principios do século XIX, Centroamérica estivo incorporada na Capitanía xeneral de Guatemala, algunhas veces coñecido como Reino de Guatemala, cuxa integración e división interna variou repetidamente. Oficialmente, a Capitanía era parte do Vicerreinado de Nova España, e por tanto, baixo o control do vicerrei español en Cidade de México. Con todo, este non foi administrado polo vicerrei senón por un Capitán xeneral independente, o cal primeiro tiña as súas instalacións en Antigua Guatemala e despois en Cidade de Guatemala.
Durante este período a rexión experimentou grandes cambios demográficos, sociais, económicos e lingüísticos. Apareceron cidades importantes fundadas polos europeos e chegaron importantes continxentes de orixe europea (colonizadores), así como continxentes africanos (escravizados) que se sumaron ás poboacións autóctonas. O español converteuse na lingua principal da rexión.
Século XIX
Cortes de Cádiz Durante a época da Constitución de Cádiz (1812-1814 e 1820-1821), o reino de Guatemala desapareceu e foi substituído por dúas provincias independentes entre si, a Provincia de Guatemala e a Provincia de Nicaragua e Costa Rica. En 1821, en vésperas da independencia, creáronse tres provincias máis, Chiapas, O Salvador e Honduras, segregadas da Provincia de Guatemala.
Independencia de España
miniatura|250x250px|Acta de Independencia de Centroamérica localizada nas instalacións da Asemblea Lexislativa da República do Salvador. En 1821, México proclamou a súa independencia de España, e posteriormente Chiapas, ambas as decisións foron imitadas o 15 de setembro pola Provincia de Guatemala. A data é aínda considerada como día da independencia por todas as nacións de Centroamérica. O Xefe Político Superior da Provincia de Guatemala, Gabino Gaínza, mantívose á fronte do goberno internamente. Tamén as Provincias do Salvador, Honduras, Nicaragua e Costa Rica proclamaron, en diversas datas, a súa independencia absoluta de España.
Anexión a México Despois da independencia, xurdiu a idea de anexarse ao Primeiro Imperio Mexicano de Agustín de Iturbide, decisión que se consultou cos concellos. Recibidos os votos maioritarios dos concellos, o goberno de Guatemala proclamou a anexión de Centroamérica a México. Esta decisión foi adversada de modo rotundo polo Salvador, e tampouco contou con algunhas poboacións de Honduras, Nicaragua e Costa Rica; con todo, un exército mexicano baixo o mando do Xeneral Vicente Filisola ocupou a Cidade de Guatemala e despois invadiu e ocupou O Salvador, a pesar de que a poboación proclamou a súa unión aos Estados Unidos de América. Cando México chegou a ser unha república o ano seguinte, acolleuse o dereito de que Centroamérica determinase o seu propio destino En Guatemala reuniuse a Asemblea Nacional Constituínte das Provincias Unidas do Centro de América, que o 1 de xullo de 1823, declarou a independencia absoluta de España, de México, e de calquera outra nación estranxeira e estabeleceu un sistema de goberno republicano. Un censo de poboación realizado en 1824, reflectiu que Centroamérica contaba con 1 287 491 habitantes.
Provincias Unidas do Centro de América miniatura|Provincias Unidas de Centroamérica. O 1 de xullo de 1823, reuniuse en Guatemala o congreso, baixo a presidencia do presbítero José Matías Delgado, e declarou que as provincias aí representadas eran independentes de España, de México e de toda outra nación. O novo país tomou o nome de Provincias Unidas do Centro de América. Ao día seguinte, 2 de xullo, os deputados declaráronse constituídos en Asemblea Nacional Constituínte e proclamaron que nela residía a soberanía nacional, e puxeron en vixencia temporalmente a Constitución de Cádiz.
A Asemblea Nacional Constituínte decretou unha bandeira e un escudo para o novo estado, e nomeou unha xunta de goberno provisional de tres membros (Primeiro Triunvirato de Centroamérica). En outubro de 1823 foi substituída por outro (Segundo Triunvirato de Centroamérica), que gobernou até 1825.
República Federal de Centro América A nacente unión centroamericana, oficialmente denominada República Federal de Centroamérica, comprendía os Estados de Guatemala, O Salvador, Honduras, Nicaragua e Costa Rica. Os liberais centroamericanos tiñan grandes esperanzas na República Federal, a cal eles crían que ía evolucionar nunha moderna e democrática nación, enriquecida polo comercio a través da zona, entre os Océanos Atlántico e Pacífico, á vez que ían librarse por fin do xugo a que os tiñan sometidos os conservadores de Guatemala. As aspiracións liberais eran reflectidas nos emblemas da república federal: A bandeira mostraba unha banda branca entre dúas bandas azuis, representando a terra entre os dous océanos mentres que o escudo mostraba cinco montañas, unha para cada estado, entre dous océanos, sobre un gorro frixio, o emblema da Revolución Francesa que simbolizaba o pensamento positivista anticlerical que se impuña entre os liberais.
A República Federal de Centroamérica xurdiu dunha Asemblea Constituínte das Provincias Unidas do Centro de América a través dunha Constitución, o 22 de novembro de 1824. O seu capital inicialmente foi a Cidade de Guatemala, até 1834; despois Sonsonate, por un breve período, e por último San Salvador, de 1834 a 1839.
A federación estaba formada por cinco estados: Guatemala, O Salvador, Honduras, Nicaragua e Costa Rica. En 1838 formouse un sexto estado, Los Altos, con capital na cidade de Quetzaltenango, cos territorios do occidente de Guatemala, e parte do actual Soconusco de Chiapas (México). Limitaba ao sur co océano Pacífico, ao leste co mar Caribe, ao sueste con Panamá (daquela unha provincia de Colombia), e ao noroeste con México. O territorio da federación tamén incluía Belize.
Entre os anos de 1838 e 1840, a federación entrou nun período de guerra civil. O primeiro estado en separarse definitivamente foi Nicaragua, en abril de 1838; en outubro esta decisión foi imitada por Honduras, e en novembro por Costa Rica. Guatemala separouse en 1839 e, baixo o goberno de Rafael Carrera, forzadamente absorbeu ao estado de Los Altos. A finais de 1839, a federación deixou de existir; con todo, durante o século XIX houbo numerosos intentos para restabelecela, manifestados nas conferencias unionistas centroamericanas.
Os liberais centroamericanos tiñan grandes esperanzas na creación dunha república federal, que posteriormente evolucionaría cara a un estado moderno e democrático entre os Océanos Pacífico e Atlántico. Estas aspiracións veríanse reflectidas nos emblemas da República Federal: a súa bandeira mostra unha banda branca entre dous azuis, derivada da bandeira das Provincias Unidas do Río da Prata (que á súa vez derivaba da bandeira do rei español Fernando VII), representando a terra entre os dous océanos. O escudo de armas mostra cinco volcáns (un por cada estado), iluminadas por un chapeu da liberdade ou gorro frixio (influencia francesa). A bandeira foi introducida na rexión polo Comandande Naval Louis-Michel Aury cando estabeleceu a primeira república independente na illa de Providencia no ano 1818.
Con todo, na práctica, a federación afrontaba grandes problemas: En oposición ao proxecto federal atopábanse os conservadores, os representantes da Igrexa católica e os grandes latifundistas. O transporte e as comunicacións entre os Estados membros eran extremadamente deficientes. A poboación, en xeral, descoñecía o beneficio dunha integración rexional. O poder da capital federal (Cidade de Guatemala, despois San Salvador) era case inexistente fose dos seus límites. A falta de fondos para o seu desenvolvemento e a intervención de nacións estranxeiras (por exemplo, Gran Bretaña, Estados Unidos e México).
Guerra Civil Centroamericana Debido a que os conservadores non querían ceder os privilexios aos que estaban afeitos desde a época colonial, moi pronto estalaron unha serie de disensións e guerras civís, que culminaron co derrocamento en 1829 do goberno constitucional cuxo Presidente titular era o salvadoreño Manuel José Arce y Fagoaga, elixido en 1825, e que exercía desde 1828 o Vicepresidente Mariano Beltranena y Llano, guatemalteco. Ese ano tamén foi derrocado o goberno conservador de Guatemala dirixido por Mariano de Aycinena y Piñol por unha invasión dirixida polo xeneral hondureño Francisco Morazán quen confiscou todos os bens aos membros do Clan Aycinena, e expulsounos do territorio centroamericano xunto cos membros do clero regular. Interinamente fíxose cargo do goberno o liberal guatemalteco José Francisco Barrundia y Cepeda e en 1830 foi elixido como Presidente o xeneral hondureño Francisco Morazán, quen posteriormente foi elixido outra vez para o período 1835-1839. Morazán empezou a facer negocios cos ingleses que tiñan un posto comercial en Belize e o mesmo fixo o gobernador do Estado de Guatemala, Mariano Gálvez o que xunto co intento de aplicar leis novas no país -como o divorcio e o uso de xurados- causou resentimento entre os poboadores guatemaltecos, quen miraban aos ingleses e aos liberais como herexes. Os membros do clero secular non foran expulsados de Centroamérica, pero quedaran debilitados pola eliminación do décimo obrigatorio; aínda así, debido á educación fortemente católica que houbera en Guatemala, foilles fácil convencer aos indíxenas e mestizos das intencións heréticas dos liberais, e isto creou o ambiente propicio para que os conservadores retornasen ao país.