miniatura|Provincia de Corsica et Sardinia cara ao 120 Corsica et Sardinia (do , grego antigo ἐπαρχία Σαρδηνίας και Κορσικής) foi unha provincia romana que incluía as illas de Córsega e Sardeña.
Época prerromana
thumb | 400px | right | O imperio romano no tempo de Adriano (gobernado 117-138), amosando a provincia senatorial de Sardeña e Córsega, dúas illas no centro do mar Mediterráneo A civilización nuráxica floreceu en Sardeña do 1800 ao 500 a.C. Os antigos sardos, tamén coñecidos como nuráxicos, intercambiáronse con moitos pobos mediterráneos durante a Idade de Bronce e no inicio da idade de ferro, especialmente cos micénicos e os chipriotas. Os sardos tamén construíron moitos asentamentos costeiros, como Nora e Tharros, e os característicos edificios en forma de torre polos que é coñecida a illa, os nuragos. Unha civilización similar tamén se desenvolveu en Córsega do sur, onde se construíron varios" torri". Os antigos sardos alcanzaran un alto nivel de complexidade cultural, construíndo grandes santuarios comunais, onde as comunidades nuráxicas reuníronse para participar nos mesmos rituais durante as festas. Os pobos nuráxicos foron capaces de organizarse e realizar varios proxectos complexos, como construír refinados templos, obras hidráulicas como fontes e acuedutos, e crear estatuas de tamaño natural a pesar da falta dunha elite e carecían practicamente de calquera grao de estratificación social.Social Organization in Nuragic Sardinia: Cultural Progress Without ‘Elites’?, Cambridge Archaeological Journal
Máis tarde os fenicios estableceron varias estacións comerciais na costa de Sardeña, os sardos e os fenicios conviviron en centros urbanos a través da costa. Xunto a eles foron os gregos, que fundaron as colonias gregas de Alalia en Córsega e Olbia en Sardeña. Os antigos cartaxineses, naquel momento unha dependencia fenicia, conquistaron Alalia no 535 a.C coa axuda dos etruscos. Despois de Córsega, mesmo unha parte de Sardeña estivo baixo o control dos cartaxineses.
Historia Aínda que Roma redactara un tratado anterior con Cartago logo da primeira guerra púnica, un completo desprezo por este acordo levounos a anexarse forzosamente Sardeña e Córsega durante a Guerra Mercenaria (240 a.C – 238 a.C). No 238 a.C., os cartaxineses, que aceptaron a derrota na primeira guerra púnica, entregaron Córsega e Sardeña, que xuntas se converteron nunha provincia de Roma. Establecéronse na costa e tardaron máis dun século en pacificar o interior. Isto marcou o comezo da dominación romana no Mediterráneo occidental. Os romanos gobernaron esta área por 694 anos.
Os nuragos e os corsos se rebelaron a miúdo contra os gobernantes romanos. Estalou unha revolta no 235 a.C., pero foi reprimida violentamente por Manlio Torquato, que celebrou un triunfo sobre os sardos. Outras revoltas xurdiron no 233 a. C. e foron reprimidas tamén polo cónsul Carvilio Máximo, que celebrou o triunfo o mesmo ano. No 232 a.C. os sardos foron derrotados de novo, esta vez polo cónsul Manlus Pompilus, ao que se lle concedeu o honor de celebrar o triunfo. No 231 a.C., á luz das tensións xeneralizadas, un exército consular foi enviado para tratar con cada illa: un contra os corsos, comandado por Papirius Maso, e o outro contra os sardos, liderado por Marcus Pomponius Matho. No entanto, os cónsules non lograron reportar un triunfo, xa que ambas campañas fracasaron. Unha revolta masiva, coñecida como "Bellum Sardum", estalou durante a Segunda guerra púnica no 216 a.C., unha rebelión sarda masiva liderada polo terratenente Hampsicora, nativo da cidade de Cornus que comandaba un exército de nativos e de aliados cartaxineses co título de "Dux Sardorum", axudaron ao exército sardo con 15.000 soldados e 1.500 cabaleiros. O exército romano e o sardo-púnico loitaron na batalla de Decimomannu, con todo, gañaron os romanos, e a rebelión terminou co suicidio de Hampsicora e o saqueo da cidade de Cornus a mans do exército romano, comandado por Manlio Torquatus.Mastino (2005), pp. 69-90
O século II a.C. foi un período tumultuoso na provincia. No 181 a.C., os Corsi, unha poboación que vivía na Córsega meridional e Sardeña nororiental, se rebelou contra os romanos: a revolta foi detida por Marcus Pinarius Posca, que matou a 2.000 rebeldes e escravizou algúns deles. No 177/176 a.C., co fin de sufocar a rebelión das tribos sardas coñecidas como Balaros e Ilienses, o Senado enviou ao cónsul Tiberius Semacrón Gracchus a cargo de dúas lexións, cada unha estaba composta por 5.200 soldados rasos e 300 cabaleiros, con outros 1.200 soldados e 600 cabaleiros entre aliados e latinos. Estímase que preto de 27.000 sardos perderon a vida nesta revolta (12.000 no 177 e 15.000 no 176), trala derrota, duplicouse a carga tributaria aos insulares, e Gracchus obtivo o triunfo. Livio informa da inscrición no templo da deusa Mater Matuta, en Roma, onde os gañadores exhibiron unha placa conmemorativa que dicía:
No 174 a.C, estalou outra revolta en Sardeña, resultando unha vitoria romana de Titus Manlio Torquatus cun "strage et fuga Sardorum", deixando a uns 80.000 sardos mortos no campo de batalla.Brigaglia, Manlio. Mastino, Attilio. Ortu, Gian Giacomo (2006). Storia della Sardegna, dalle origini al Settecento, Editore La Terza, pp.36 O ano seguinte produciuse outro levantamento en Sardeña, o pretor da illae Atilius Servatus, foi derrotado e obrigado a refuxiarse na outra illa. Atilio pediu reforzos a Roma, que foron proporcionados por Gaius Cicerius. Cicerius, que prometeu a Juno Moneta construír un templo en caso de éxito, reportou unha vitoria, matando a 7.000 Corsi e escravizando a 1.700. No 163 a.C., Marcus Juventhius Thalna anulou outra revolta, sen máis detalles sobre a expedición. Está rexistrado que, ao coñecer o resultado da misión realizada en Sardeña, o Senado romano anunciou oracións públicas, e que o propio Thalna, consciente da gran aclamación en Roma polo éxito, experimentou emocións tan fortes que morreu. Non obstante, a rebelión reanudouse pouco despois, xa que máis tarde enviáron a Scipio Nasica para pacificar a illa.
Estalaron outras dúas revoltas no 126 e 122 a.C. e foron derrotadas por Lucio Aurelio, que celebrou a súa vitoria sobre os sardos e logo celebrou o triunfo. O último gran levantamento ocorreu no 111 a.C, e foi reprimido polo cónsul Marcus Caecilius Metellus, quen conseguiu derrotar aos exércitos dos sardos da costa e da montaña, permitíuselle o honor de celebrar o triunfo, o último triunfo romano rexistrado contra os sardos. A partir deste momento, os sardos que vivían nas zonas costeiras e as terras baixas deixaron definitivamente de rebelarse, con todo, as poboacións de terras altas seguiron rebelándose de cando en vez, sendo coñecidas como civitates Barbariae.
No período republicano tardío, Gaius Marius e Lucius Cornelius Sulla Felix estableceron aos seus veteranos en Córsega e utilizaron a subministración de grans da illa para apoiar os seus esforzos de guerra. Xulio César fixo que os seus delegados capturasen as illas de Pompeio, conseguindo o control da subministración de grans no proceso. Esta subministración de trigo alimentou ao seu exército e asegurou a súa vitoria na guerra civil do 49 a.C. Durante o Segundo Triunvirato, Octavio recibiu as illas como parte do seu botín e usou a súa subministración de grans para alimentar aos seus exércitos contra Bruto e Cassius. Entre o 40 e o 38 a.C., Sexto Pompeio, fillo de Pompeio, e o seu legado, Menas, ocuparon Córsega e aterrorizou a Sardeña, Sicilia e ata a península italiana cunha gran frota pirata. Xunto cos tres triunviratos, Sexto Pompeio foi un dos catro contendentes máis importantes na guerra logo da morte de Xulio César. A súa frota estaba composta en gran parte por miles de escravos e tamén tiña moitas fortalezas en Córsega. Con isto, ameazou seriamente a subministración de gran aos romanos, de xeito que Octavio tivo que facer a paz con Sexto Pompeio xa que non era posible vencelo. No Pacto de Misenum (39 a. C.), Sesto Pompeio recibiu o control de Córsega e Sardeña, así como Sicilia e Acaia, a cambio de acabar co bloqueo do continente e permanecer neutral no conflito entre Octavio e Marco Antonio. Pero Octavio non estaba satisfeito coa área que se lle asignou e o conflito estalou de novo no 38 a.C. Pompeio bloqueou de novo o continente italiano, levando a fame. Máis tarde, o mesmo ano, Octavio reuniu unha frota tan poderosa que puido derrotar a Sextus Pompeio na batalla de Mylae e, definitivamente, na de Nauloco e volveu ser o gobernante da zona.
Nas reformas provinciais de Augusto do 27 a.C., Sardeña e Córsega convertéronse nunha provincia senatorial. A provincia foi administrada por un procónsul co rango de pretor. No ano 6, estableceuse unha provincia senatorial separada de Córsega, xa que Augusto apropiouse da illa de Sardeña, onde unha gran guarnición se mantiña en armas, como unha das súas provincias persoais. Mesmo despois do regreso de Sardeña ao Senado no ano 67, as dúas illas permaneceron como provincias separadas. Despois do 69, parece que Sardeña foi administrada por un procurador,. converténdose en provincia imperial.
As provincias de Córsega e Sardeña foron incorporadas á diocese de Italia por Diocleciano no 292, xunto con Sicilia e Malta.
Opinión romana da provincia thumb| Mosaicos de Nora Durante este dominio, Roma mantivo unha relación obxectiva coa provincia. As rexións costeiras de ambas illas foron colonizadas polos romanos e adoptaron a lingua e cultura latinas, con todo, as zonas interiores de Sardeña e Córsega resistiron aos romanos. Ocorreron unha variedade de revoltas e levantamentos: con todo, xa que as áreas interiores estaban densamente cubertas de bosques, os romanos evitáronas e deixounas ao carón como "terra dos bárbaros". En xeral, Córsega e Sardeña convertéronse en ganancias triviais en comparación coas ganancias orientais do Imperio Romano. Os romanos consideraban tanto as illas como a súa xente como atrasadas e insalubres, con toda probabilidade debido á longa presenza de malaria. Un estudo de 2017 demostrou de feito que a malaria xa era endémica en Sardeña hai 2000 anos, como demostrou a presenza de beta-talasemia no ADN dun individuo sardo enterrado na necrópole púnica de Carales.2,000 Year old β-thalassemia case in Sardinia suggests malaria was endemic by the Roman period, PubMed