thumb|upright=1.2|Modelo en 3D da cidade vella A Cidade Vella () é o centro da cidade medieval de Berna, Suíza. Construído nun outeiro estreito bordeado por tres lados polo río Aar, o seu trazado compacto permaneceu esencialmente inalterado desde a súa construción durante o século XII ao XV. A pesar dun grande incendio en 1405, tras o cal gran parte da cidade reconstruíuse en arenito, e dos importantes esforzos de construción no século XVIII, a cidade vella de Berna mantivo o seu carácter medieval.
A Cidade Vella alberga a catedral máis alta de Suíza, así como outras igrexas, pontes e unha gran colección de fontes renacentistas. Ademais de moitos edificios históricos, as sedes dos gobernos federal, cantonal e do goberno municipal tamén están situadas na Cidade Vella. É Patrimonio da Humanidade cultural da UNESCO desde 1983 debido ao núcleo medieval compacto e xeralmente intacto e é un excelente exemplo de incorporación do mundo moderno a unha cidade medieval. Numerosos edificios da Cidade Vella foron designados como Propiedades Culturais Suízas de Importancia Nacional, así como toda a Cidade Vella.
Historia thumb|upright=1.2|O Aare envolve a Cidade Vella de Berna, na imaxe aquí aparece a vella ponte de pedra en Nydegg
Os primeiros asentamentos no val do río Aar remóntanse ao período Neolítico. Durante o século II a.C. o val foi poboado polos helvecios. Tras a conquista romana de Helvecia estableceuse un pequeno asentamento romano preto da Cidade Vella. Este asentamento abandonouse durante o século II d.C. Dende aquela ata a fundación de Berna a zona permaneceu escasamente poboada.
Fundación thumb|upright=1.2|Mapa da cidade de 1638 que mostra a Cidade Vella, así como as fortificacións defensivas posteriores ao oeste. thumb|Unha ilustración dos Redutos Grande e Pequeno (Schanzen) engadidos de 1622 a 1634 A historia da cidade de Berna propiamente dita comeza coa súa fundación polo Duque Berchtold V da Zähringen en 1191. Conta a lenda local que o duque xurou que o nome da cidade sería a do primeiro animal que cazara, que resultou ser un oso. Tanto o nome da cidade (Berna pode significar Bär(e)n, osos) e a súa besta heráldica, proceden desta lenda. Nese momento, gran parte da Suíza actual (considerada entón parte do sur da Borgoña) estaba baixo a autoridade da casa de Zähringen. Os líderes Zähringer, aínda que non tiñan un ducado propio, foron denominados duques por decreto do rei alemán e exerceron o poder imperial ao sur do Rin. Para establecer a súa posición alí, fundaron ou expandiron numerosos asentamentos, incluíndo Friburgo (en 1157), Berna, Burgdorf e Morat.
A área escollida por Berchtold V foi unha península montañosa limitada polo Aar por tres lados. Esta situación facilitou a defensa da cidade e influíu no desenvolvemento posterior da cidade. A forma longa e estreita da península fixo que a cidade se desenvolvera como varias filas longas e paralelas de casas. As únicas grandes rúas transversais (que van ao norte e ao sur) desenvolvéronse ao longo das murallas da cidade, que trasladáronse para permitir a expansión da cidade. Polo tanto, as rúas transversais marcan as etapas de desenvolvemento da Cidade Vella de Berna.
No extremo oriental da península un pequeno castro, chamado Castelo Nydegg, fundado por Berchtold IV na segunda metade do século XII. Xa sexa cando se construíu o forte ou en 1191, a cidade de Berna fundouse ao redor do extremo oriental da península.
Primeira expansión – 1191 A primeira expansión de Berna produciuse cando se fundou a cidade. Probablemente a primeira cidade comezou no Castelo de Nydegg e chegou ata o Zytglogge (Lingua alemá de Suíza: torre do reloxo). A cidade estaba dividida por tres rúas lonxitudinais, que se estendían desde o Castelo ata a muralla da cidade. Tanto a posición da igrexa da cidade como a forma dos beirados eran típicas dunha cidade de Zähringer.
Durante a primeira metade do século XIII engadíronse dúas rúas adicionais (Brunngasse e Herrengasse). Brunngasse era unha rúa semicircular no extremo norte da cidade, mentres que Herrengasse estaba no lado sur da cidade. Construíuse unha ponte de madeira sobre o Aar que permitiu aumentar o comercio e limitar os asentamentos na marxe leste do río.
Segunda expansión: 1255 a 1260 Durante a segunda metade do século XIII, a base fluvial do castelo de Nydegg reforzouse e conectouse a unha nova muralla no oeste da cidade. Este muro engadiuse para protexer as catro rúas, coñecidas como Cidade Nova ou Cidade Savoia, que xurdiron fóra do Zytglogge. O novo muro oeste incluía unha porta coñecida como Käfigturm (en alemán: Torre da prisión).
Ao redor de 1268 o castelo de Nydegg derrubouse, e a cidade expandiuse ata a zona que antes estaba ocupada polo castelo. Na parte sueste da península, debaixo do outeiro principal que ocupaba o resto da Cidade Vella, creceu un tramo coñecido como Matte.
Terceira expansión: 1344 a 1346 Durante case un século a Käfigturm permaneceu como o límite occidental de Berna. Non obstante, a medida que a cidade creceu, a xente comezou a instalarse fóra das murallas. En 1344 a cidade comezou a construír unha terceira muralla para protexer a crecente poboación. En 1346 o proxecto estaba rematado e seis novas rúas estaban protexidas por unha muralla e a Christoffelturm (en alemán: Torre de San Cristovo). A Christoffelturm mantivo a fronteira occidental de Berna ata o século XIX. De 1622 a 1634 engadíronse unha serie de muros defensivos e puntos fortes fóra da Christoffelturm. Estes muros defensivos, coñecidos como Grosse Schanze e Kleine Schanze (redutos grandes e pequenos respectivamente), así como os Schanzegraben (gabia ou foxo do reduto), nunca foron usado como espazo vital para a cidade, aínda que o Schanzengraben utilizouse durante un tempo para albergar a Bärengraben.
Gran incendio de 1405 thumb|Arcada na Cidade Vella de Berna Berna incluíuse no Patrimonio da Humanidade da UNESCO por "un concepto de planificación excepcionalmente coherente" e porque "a cidade medieval... mantivo o seu carácter orixinal".UNESCO World Heritage List Description of the Old City of Bern. Accessed 25 de abril de 2008 Berna debe o seu concepto de planificación coherente e as súas famosas Arcadas a un desastre. En 1405 produciuse un incendio en Berna, que na época eran na súa maioría edificios de madeira. O lume atravesou a cidade e destruíu a maioría dos edificios da cidade. A raíz deste desastre, a cidade reconstruíuse con todas as casas de pedra de estilos medievais similares. Os soportais engadíronse ao longo do século XV a medida que as casas se expandían nos pisos superiores cara á rúa. Ao longo dos tres séculos seguintes as casas modificáronse, pero mantivéronse os elementos esenciais (construción de pedra, soportais).
No século XVI, cando Berna se converteu nunha poderosa e rica cidade-estado, engadíronselle fontes públicas. Unha serie de fontes estaban rematadas con grandes estatuas alegóricas, once das cales aínda son visibles na cidade. As fontes servían para mostrar o poder e a riqueza da cidade, ademais de proporcionar auga doce aos cidadáns da cidade. En xeral, a cidade permaneceu case inalterada durante os dous séculos seguintes.
Expansión e destrución do Christoffelturm thumb|O Christoffelturm uns 5 anos antes da súa eliminación A principios do século XIX, Berna expandiuse o máis lonxe posible dentro das antigas murallas da cidade. Un número crecente de persoas vivían fóra dos muros da cidade nas comunidades veciñas. Ao longo do século XIX, este anel de cidades modernas creceu arredor da Cidade Vella sen obrigar a derrubar o núcleo da cidade medieval. Non obstante, o crecemento arredor da Cidade Vella levou a varios proxectos.
Dentro da Cidade Vella de Berna, moitos dos antigos edificios de pedra foron renovados sen cambiar o aspecto exterior. O campanario foi finalmente rematado no Münster (en alemán: Catedral), converténdoa na igrexa máis alta de Suíza. Construíuse unha nova ponte sobre o Aar en Nydegg entre 1842 e 1844. A nova ponte era máis grande que a antiga ponte, aínda en pé, chamada Untertorbrücke, que construírase entre 1461 e 1487.
Un dos maiores proxectos foi a proposta de destrución da Christoffelturm para abrir o extremo oeste da cidade. Tras unha votación moi disputada, a decisión de eliminar a Christoffelturm e a muralla da cidade tomouse o 15 de decembro de 1864. Na primavera do ano seguinte Gottlieb Ott liderou o equipo que derrubou a torre. Actualmente, a antiga localización do Christoffelturm é un gran intercambio de estradas, unha importante estación de autobuses e a estación central de tren.
Capital federal no século XX miniatura|A cara norte do edificio do Parlamento que mostra a conexión coas dúas Bundesrathaus. Tras o Sonderbundskrieg (en alemán: Guerra do Sonderbund) en 1847, Suíza estableceu unha constitución federal e Berna foi elixida como capital do novo Estado Federal. A votación para facer de Berna a cidade federal recibiuse con pouco entusiasmo (419 contra 313 votos) en Berna debido a preocupacións sobre o custo. O primeiro Bundesrathaus ou Parlamento construíuse entre 1852 e 1857 pola cidade de Berna nun estilo novo renacentista. A imaxe especular do Bundeshaus Ost (Edificio Federal do Leste) construíuse en 1884–1892. Despois, entre 1894 e 1902, construíuse a cúpula Parlamentsgebäude ou edificio do Parlamento entre os outros dous edificios. Os tres edificios do parlamento representan a maioría da nova construción federal na Cidade Vella. A maioría dos outros edificios que levou a capital nacional construíronse fóra da Cidade Vella ou foron incorporados a edificios existentes.
Durante séculos os famosos Bärengraben (en alemán: fosos de osos) estiveron situados na Cidade Vella. Segundo o historiador bernés Valerius Anshelm, os primeiros osos foron mantidos na Bärenplatz (en alemán: Praza dos osos) en 1513.The Old Bärengraben consultado o 25 de abril de 2008 Trasladáronse da moderna Bärenplatz ao Schanzengraben preto da antiga Christoffelturm en 1764. Non obstante, os osos permaneceron na Cidade Vella ata que a ampliación da nova capital os obrigou a saír. Os osos e os Bärengraben foron trasladados da Cidade Vella a través do Aar o 27 de maio de 1857.
No século XX, Berna tivo que ocuparse de incorporar o mundo moderno a unha cidade medieval. A praza onde estaba o Christoffelturm converteuse na parada central de autobuses da cidade. A estación principal de tren construíuse debaixo da praza, e en realidade inclúe algúns dos cimentos da Christoffelturm e o muro da estación de tren. Non obstante, un dos maiores retos foi a integración do tráfico de automóbiles na Cidade Vella. Debido ao número de edificios importantes na Cidade Vella e á súa situación céntrica, foi imposible pechar completamente esta zona aos vehículos. Aínda que algunhas rúas seguiron sendo zonas peonís, a maioría das rúas principais levan autobuses urbanos, tranvías ou vehículos persoais.
Edificios significativos Aínda que todo o casco histórico de Berna é Patrimonio da Humanidade da UNESCO, hai unha serie de edificios e fontes dentro da cidade que merecen unha mención especial. Todos estes edificios tamén figuran no Inventario suízo de bens culturais de importancia nacional e rexional.
Münster (Catedral)
thumb|Catedral de Berna, vista desde a ponte Kirchenfeld, mostrando o campanario e a gran terraza A catedral de Berna (en alemán: Berner Münster) é unha catedral protestante Gótica situada no lado sur da península. A construción do Münster comezou en 1421 e rematou co campanario en 1893. O campanario mide 100 m. e é o máis alto de Suíza. A campá máis grande do campanario é tamén a campá máis grande de Suíza. Esta enorme campá, dunhas 10 toneladas de peso e 247 cm de diámetro,Official Church Website-The Bells consultado o 25 de abril de 2008 montouse en 1611 e aínda se toca todos os días. Pódese parar ao lado da campá cando se toca, pero hai que taparse os oídos para evitar danos auditivos.