A ecoloxía humana é unha ciencia que trata da relación mutua entre a natureza e o ser humano. Aínda non é un campo da ciencia independente, está situado na fronteira das ciencias naturais e as ciencias sociais. A ecoloxía humana examina as causas dos problemas globais e investiga o papel que xogaron os humanos en todo isto. Historia Robert Park e Ernest Burgess, sociólogos da Escola de Chicago, foron os primeiros en utilizar a expresión 'ecoloxía humana' na década de 1920, un termo que foi posteriormente adoptado e popularizado por distintos campos científicos, como a socioloxía, a psicoloxía, a antropoloxía e a economía, especialmente a partir da década de 1950. O seu obxectivo era explorar fenómenos sociais que puidesen ser descritos mediante métodos das ciencias naturais e ecolóxicas.
A ecoloxía humana examina cinco cuestións básicas:
que cambios provocaron os humanos na Terra? cales son as consecuencias sociais da transformación da biosfera? cales son as razóns detrás dos cambios? como poderiamos moderar os cambios? como podemos adaptarnos aos cambios?
Transformación humana da biosfera Segundo os estudos da ecoloxía humana, os cambios que máis tarde afectaron a toda a biosfera foron producidos polo ser humano, non de forma gradual, senón en varias etapas.
O uso e doma do lume O primeiro gran cambio foi a domesticación do lume. A datación deste evento é un tema de debate e controversia entre os científicos, con estimacións que o sitúan entre 1 millón e até 2 millóns atrás, e outros que o sitúan en menos de 250.000 anos atrás, dependendo do lugar e da cultura específicos.
Os seres humanos somos a única especie que controla activamente o uso do lume e que o utiliza para diversos fins como cocción, protección etc. (hai exemplos doutros animais que usan o lume de maneira oportunista, p. ex. raposos e aves de presa que cazan pequenos animais que foxen dos incendios forestais). Coa súa axuda foi posible que a enerxía da biomasa, é dicir, a queima de madeira no medio ambiente, proporcionase á xente acceso a enerxía excedente. A partir de entón púidose queimar vexetación, sendo un paso significativo, xa que permitiu a creación de novas tecnoloxías e foi un dos factores que facilitou a colonización de hábitats da Terra, previamente inaccesíbeis, xunto a outras habilidades de organización social, as ferramentas ou as estratexias de caza e recolección dos nosos antepasados. miniatura|dereita|Incendio forestal. Dado que o lume era un medio eficaz para afastar aos depredadores, a poboación comezou a crecer, e os nosos antepasados puideron poboar as zonas máis frías, próximas ao Círculo Polar Ártico, ou áreas onde o lume puido ser utilizado para modificar a paisaxe e crear mellores condicións para o asentamento ou a modificación do hábitat, a través de prácticas como a queima controlada de vexetación. O lume tamén facilitou o cociñado, poñendo a disposición moitos máis alimentos para o consumo, facendo non só que estes fosen máis dixeríbeis e seguros, senón que tamén permitiu aos humanos absorber máis calorías e nutrientes. Iso tivo un impacto substancial no desenvolvemento cerebral e no corpo en xeral, o que de novo contribuíu a un aumento da poboación humana.
O desenvolvemento da linguaxe miniatura|dereita|Os 6 pasos principais na transformación da biosfera humana:Chanzo 1: O uso do lume.Chanzo 2: O desenvolvemento da lingua.Chanzo 3: A aparición da agricultura.Chanzo 4: A formación das civilizacións.Chanzo 5: As conquistas europeas.Chanzo 6: A revolución científica, técnica e enerxética. A linguaxe é o medio de comunicación máis común entre os seres humanos, sendo un sistema de símbolos composto por signos segmentados e separábeis. A habilidade para a linguaxe é crucial para todas as actividades sociais e xoga un papel determinante no pensamento dos individuos. Non hai consenso acerca do desenvolvemento da linguaxe, situándose a aparición da primeira linguaxe, segundo diferentes teorías, nun rango temporal que vai desde hai 280 mil até 40 mil anos atrás.
Moitos científicos propoñen que unha especie de linguaxe xestual, un antecesor primitivo das linguas de sinais modernas utilizadas polos xordos, ou similares ás linguas de sinais aborixes de Australia, puido ser a precursora da linguaxe falada. A habilidade para a comunicación manual puido ter sido posibilitada polo bipedismo humano, e pode haber unha conexión entre este cambio e o uso máis sofisticado das ferramentas e da fala.
Por outra banda, segundo outras propostas, un dos impulsos básicos do homo economicus (ou 'home preguiceiro') reflíctese no desenvolvemento da linguaxe humana: de acordo coa lei do mínimo esforzo de Zipf, os humanos buscan ser "felices" en todas as súas actividades empregando o menor traballo posible. Segundo esta perspectiva, a "primeira" linguaxe humana podería ter evolucionado dos xestos e apuntamentos, aínda en uso hoxe, cara á produción sonora, xa que o uso das cordas vocais require menos enerxía.
Para o Homo sapiens, a linguaxe permitiu unha comunicación máis eficaz e un pensamento máis avanzado, posibilitando a organización social de maneira máis complexa. Unha peculiaridade da especie humana é a súa capacidade para o pensamento conceptual, é dicir, a inclusión do tempo, do pasado e o futuro no seu pensamento consciente. Co desenvolvemento da fala, a caza-recolección tamén se tornou máis eficiente, permitindo a expansión humana a unha escala cada vez maior, chegando a Australia e América.
A aparición da agricultura miniatura|300x300px| Campo de cebada. miniatura|369x369px| A área do Crecente Fértil Antes da chegada da agricultura, o estilo de vida dos cazadores-recolectores era común. Aínda que a agricultura apareceu no Crecente Fértil en Oriente Próximo fai aproximadamente 10.000 anos, tamén se desenvolveu independentemente en outras partes do mundo, como China e América. A cría de animais quizais comezou uns milenios despois, aínda que o tempo varía en función da rexión e especie. A transición cara a prácticas agrícolas pode ter sido influenciada por varios factores, como cambios na dispoñibilidade de fauna, a accesibilidade de plantas silvestres e melloras nas técnicas de almacenamento e procesamento de alimentos. A expansión da agricultura pola Terra foi un proceso lento e variado, e aínda hoxe existen pobos que manteñen estilos de vida de cazadores-recolectores, como nalgúns lugares da rexión amazónica. Unha das consecuencias máis notables da adopción da agricultura foi o significativo crecemento da poboación, entre outros impactos sociais, culturais e ambientais.
Consecuencias da aparición da agricultura
A introdución da agricultura xerou cambios significativos na biosfera e nas sociedades humanas. Facilitou un incremento notábel na poboación debido á dispoñibilidade de alimentos e á percepción dun estilo de vida máis seguro. Os cazadores-recolectores, que tendían a mostrar mínimas diferenzas sociais, contrastan coas sociedades agrícolas, onde os excedentes alimentarios almacenables permitiron a emerxencia de individuos non dedicados á produción de alimentos, intensificando a competencia e acumulación de riqueza. Este fenómeno conduciu a unha centralización e aparición de elites de poder que monopolizaron distintos ámbitos da sociedade (guerra, poder xudicial etc.). Ademais, a humanidade comezou a transformar comunidades naturais a través da deforestación e da manipulación de corpos de auga, entre outras prácticas. A complexidade técnica tamén se incrementou, nacendo oficios e artesanías como o tecedura e a cerámica, e propiciando o desenvolvemento tecnolóxico grazas a novas formas de avaliar e competir por recursos.
A aparición das civilizacións
A civilización constitúe unha formación socioeconómica que, en función das súas necesidades, selecciona e modifica os logros das eras anteriores, perfeccionándoos e desenvolvéndoos.Etimoloxicamente, a palabra "civilización" provén do latín civilitas<civilis (relativo ao cidadán e, por extensión, cortés ou civil) e está relacionada coa palabra civis (cidadán). No contexto romano, "civilitas" referíase ao estado ou calidade de ser un cidadán e, por extensión, a un comportamento "civil". Co tempo, a palabra evolucionou para referirse a culturas ou sociedades cun goberno establecido, unha escritura, unha infraestrutura urbana, entre outras características sociais consideradas avanzadas. No seu sentido máis amplo, "civilización" alude ao cultivo social, económico e intelectual, así como á alfabetización, e os seus principais fenómenos están vinculados co Estado. Tecnicamente o termo "civilización" refírese a unha sociedade complexa na que a xente habita en cidades e obtén os seus alimentos principalmente da agricultura. Isto distínguea das sociedades tribais, onde os seus membros vivían en pequenos asentamentos ou grupos nómades, subsistindo a través da recolección, caza ou cultivos.Diamond, J. (2002). Armas, gérmenes y acero. Editorial Debolsillo. ISBN 978-84-9759-922-1. (en castelán)
As principais consecuencias do desenvolvemento das civilizacións: dereita|miniatura|250x250px| Cinco personaxes do guión da Civilización do Val do Indo, tamén coñecida como a civilización Harappa. dereita|miniatura|316x316px| Rego por enerxía animal no Alto Exipto.
Formación de cidades: Só se podían crear civilizacións nas comunidades onde se iniciaran o asentamento e a formación das primeiras aldeas, vilas e cidades. A primeira urbanización comezou en Mesopotamia. A súa consecuencia máis importante sobre o medio ambiente foi a perda de nutrientes do solo. Estratificación social, crecemento da centralización: a estratificación social comezou coa aparición de especialistas non produtores de alimentos despois da aparición da agricultura. Pero estes especialistas fixeron outras actividades só a tempo parcial, pero a situación cambiou coa chegada das civilizacións. Como aínda había máis alimentos sobrantes que se podían almacenar, tamén apareceron especialistas a tempo completo. A sociedade está dividida en castas, as diferenzas entre elas aumentaron. Desenvolvemento da escritura: a primeira escrita puido desenvolverse arredor do 3000 a. C., coa súa axuda as actividades estatais poderían organizarse mellor. A transferencia de información tamén se fixo máis fácil, a comunicación entre as xeracións individuais fíxose máis fluída en comparación coa comunicación verbal que a precedeu. Aparición dos metais: O cobre, primeiro metal utilizado polos seres humanos hai uns 6000-8000 anos, e a subsecuente fundición de metais en Oriente Medio hai 5.500 anos, tivo repercusións no ambiente e nas prácticas agrícolas e laborais. A metalurxia require unha gran cantidade de enerxía, o que levou á deforestación a grande escala. A aparición dos metais (principalmente o ferro) tamén tivo un grande impacto no desenvolvemento da agricultura, o ferro do arado e a ferradura deron como resultado un traballo máis eficiente e unha maior produtividade. Esta transformación foi especialmente impactante desde a Revolución Industrial. A difusión das novas tecnoloxías agrícolas: A produción agrícola fíxose cada vez máis intensiva, e os produtos comezaron a comercializarse. Desenvolveuse a práctica da irrigación e creáronse os primeiros grandes sistemas de rega (ao longo do Nilo), que máis tarde fixeron que o solo se volvese salino. A aparición do arado provocou un aumento da erosión do solo. Aparición de novas fontes de enerxía: antes, só se utilizaba a enerxía da biomasa durante a produción, pero os animais domésticos e o uso da súa forza muscular apareceron nas primeiras civilizacións. Os cabalos e o gando xogaron un papel importante no transporte, aumentando a mobilidade. A enerxía hidráulica comezou a utilizarse arredor do 100 a. C., na Idade Media apareceron os muíños de vento, que aumentaron aínda máis a produtividade, xunto coa capacidade do home para transformar a biosfera.
As conquistas europeas