Rubus subg. Rubus ou amora (non deben confundirse coas amoras do xénero Morus) é un froito comestible producido por moitas especies do xénero Rubus da familia Rosaceae, por híbridos entre estas especies dentro do subxénero Rubus, e por híbridos entre os subxéneros Rubus e Idaeobatus. A taxonomía das amoras foi historicamente confusa debido á hibridación e á apomixe, polo que adoitaron agruparse as especies nun agregado de especies. Por exemplo, a todo o subxénero Rubus se lle denominou agregado Rubus fruticosus, aínda que a especie R. fruticosus considérase un sinónimo de R. plicatus..
Rubus armeniacus considérase unha fraguiza nociva e especie invasora de orixe asiática en moitas rexións do noroeste do Pacífico do Canadá e os Estados Unidos, onde crece sen control en parques e bosques urbanos e suburbanos.
Descrición
O que distingue a amora dos seus parentes do grupo da framboesa é que o chamado toro, receptáculo ou talo se queda co froito cando arrancamos unha amora. Ao cantrario, ao arrancar unha framboesa, o toro queda na planta, deixando un núcleo oco no froito da framboesa (ver as fotografías).
O froito, que adoita ser negro, non é unha baga no sentido botánico, senón un eterio (froito agregado), composto por pequenas drupas. É un grupo moi estendido e coñecido de máis de 375 especies, moitas das cales están estreitamente relacionadas con microespecies apomícticas nativas de toda Europa, o noroeste de África, Asia occidental e central temperada e América do Norte e do Sur.
Características botánicas miniatura|Floración de segundo ano frutificada á esquerda. Planta con talo de primeiro ano sen flores nin froitos á dereita. Son plantas perennes que adoitan ter talos bienais que nacen desde o seu sistema de raíces perennes..
No seu primeiro ano, forman un talo de primeiro ano (primocane na literatura inglesa), que crece vigorosamente ata acadar unha lonxitude de 3 a 6 metros (nalgúns casos ata 9 m), arqueándose ou arrastrándose polo chan e portando grandes follas compostas palmadas con cinco ou sete folíolos; non produce flores. No seu segundo ano, o talo convértese nun talo de segundo ano (floricane en inglés), que non medra máis, pero os seus gromos laterais ábrense producindo ramiñas laterais florecentes, as cales teñen follas máis pequenas con tres ou cinco folíolos. Os brotes do primeiro e segundo ano adoitan ter numerosas espiñas ou pugas curtas e moi agudas. Estas espiñas poden desgarrar con facilidade a tea de moitos tipos de roupa e fan que a planta sexa moi difícil de atravesar ou pasar preto dela. Desenvolvéronse cultivares sen espiñas. A Universidade de Arkansas desenvolveu amoras nas que os talos de primeiro ano crecen e florecen e frutifican de forma parecida ás framboesas.
As plantas maduras non controladas forman un enguedello denso de talos arqueados, cuxas pólas, en moitas especies, enraízan desde un nó cando chegan ao chan. Son vizosos e de rápido crecemento nos bosques, matos, ladeiras e setos, os arbustos de silvas toleran os solos pobres, colonizando doadamente terreos ermos, gavias e predios baleiros.
As flores prodúcense a finais da primavera e principios do verán en curtos acios nos extremos das poliñas laterais en floración. A flor ten uns 2-3 cm de diámetro, con cinco pétalos brancos ou rosa claro.
As drupelas só se desenvolven arredor dos óvulos que son fecundados polo gameto masculino dun gran de polen. A causa máis probable de que os óvulos non se desenvolvan é a escaseza de visitas dos polinizadores. Mesmo un pequeno cambio nas condicións, como un día de chuvia ou demasiado caloroso para que as abellas traballen despois das primeiras horas da mañá, pode reducir o número de visitas das abellas á flor, reducindo así a calidade do froito. O desenvolvemento incompleto das drupelas tamén pode ser un síntoma de que se esgotaron as reservas nas raíces da planta ou dunha infección por un virus como o Idaeovirus da framboesa.
Historia
Un dos primeiros casos coñecidos de consumo de amoras procede dos restos da muller de Haraldskær, o corpo conservado dunha muller danesa que data de hai aproximadamente 2500 anos. As probas forenses atoparon amoras no contido do seu estómago, entre outros alimentos. O uso das amoras para elaborar viños e cordiais documentouse na Farmacopea de Londres en 1696. Como alimento, as amoras teñen unha longa historia de uso xunto a outras froitas para facer doces, xeleas e marmeladas.
As plantas de amoras foron utilizadas na medicina tradicional polos gregos, outros poblos europeos e os nativos americanos. Un documento de 1771 describía a elaboración de cervexa con follas, talos e codia desta planta para as úlceras de estómago.
O froito, as follas e os talos de amora utilizáronse para tinguir teas e cabelos. Tamén se sabe que os nativos americanos utilizaban os talos para fabricar cordas. Os arbustos tamén se teñen utilizado como barreiras alredor de edificios, cultivos e terreo onde se gardaba gando. As plantas silvestres teñen espiñas grosas e agudas, que ofrecen certa protección contra os inimigos e os animais grandes.
Desenvolvemento de cultivares
O desenvolvemento moderno da hibridación e de cultivares tivo lugar principalmente nos Estados Unidos. En 1880, desenvolveuse un híbrido de amora e framboesa chamado alí loganberry en Santa Cruz (California), grazas aos esforzos dun xuíz e agricultor estadounidense, James Harvey Logan. Unha das primeiras variedades sen espiñas desenvolveuse en 1921, pero os froitos perderan gran parte do seu sabor. Os cultivares comúns sen espiñas desenvolvidos desde a década de 1990 ata principios do século XXI polo Departamento de Agricultura dos Estados Unidos permitiron unha recolección eficiente con máquinas, maiores rendementos, froitos máis grandes e firmes, e un mellor sabor; entre eles están o Triple Crown, o Black Diamond, o Black Pearl, e o Nightfall, un cultivar denominado alí marionberry.
Ecoloxía miniatura|Abesouro (Bombus hypnorum) polinizando As follas das silvas son o alimento de certas eiruga; a algúns mamíferos, especialmente os ciervos. As eirugas de Alabonia geoffrella (unha avelaíña Oecophoridae) atopáronse alimentándose dentro dos gromos mortos das amoras. Cando maduran os froitos, son comidos e as súas sementes dispersadas por mamíferos, como o raposo, o oso negro americano e o teixugo eurasiático, así como por pequenas aves. miniatura|Colleita de amoras silvestres As amoras crecen de forma silvestre en case toda Europa. Son un elemento importante na ecoloxía de moitas rexións e a recolección dos froitos é un pasatempo popular. Porén, o seu vigoroso crecemento e a súa tendencia a crecer sen control se non se xestionan correctamente fan que as plantas se consideren tamén maleza, xa que botan raíces desde as ramas que tocan o chan, e envían chupadores desde as raíces. Nalgunhas partes do mundo, como en Australia, Chile, Nova Zelandia e o noroeste do Pacífico de Norteamérica, algunhas especies de silvas, en concreto o Rubus armeniacus o Rubus laciniatus, están naturalizadas e considéranse unhas especies invasoras e malezas nocivas.
Usos
Nutrientes
As amoras cultivadas salientan polo seu importante contido en fibra dietética, vitamina C e vitamina K. (táboa). Unha ración de 100 g de amoras crúas achega de enerxía alimentaria e 5 gramos de fibra dietética ou o 25% do valor diario recomendado. (DV na táboa). En 100 gramos, os contidos de vitamina C e vitamina K son do 25% e o 19% do valor diario recomendado, respectivamente, mentres que ten un baixo contido doutros nutrientes esenciais (táboa).
Composición das sementes As amoras conteñen numerosas sementes grandes que non sempre son do gusto dos consumidores. As sementes conteñen un aceite rico en omega-3 (ácido alfa-linolénico) e graxas omega-6 (ácido linoleico), así como proteínas, fibra dietética, carotenoides, elaxitanino e ácido eláxico.
Alimentación Esta froita madura utilízase comunmente en sobremesas, marmeladas, xeleas e viño ou licores. Pode mesturarse con outras froitas para facer tortas e crumbles. As amoras tamén se utilizan para producir caramelos.
Investigación fitoquímica As amoras conteñen numerosos compostos fitoquímicos, como polifenois, flavonoides, antocianinas, ácido salicílico, ácido eláxico e fibra alimentaria. As antocianinas das amoras son as responsables da súa intensa cor escura. Un informe situou as amoras á cabeza dos 1000 alimentos máis ricos en polifenois que se consomen nos Estados Unidos, mais a idea de que o consumo dos alimentos de cor escura como as amoras é un beneficio para a saúde segue sen estar comprobado cientificamente e non se acepta para facer declaracións de propiedades saudables nas etiquetas dos alimentos.
Cultivos miniatura|upright|Amoras 'Black Butte' En todo o mundo, México é o principal produtor de amoras, e case toda a colleita expórtase aos mercados de produtos frescos de América do Norte e Europa fóra de tempada. En 2018 o mercado mexicano baseábase case na súa totalidade no cultivar 'Tupy' (a miúdo escrito 'Tupi', pero o programa EMBRAPA do Brasil do que foi liberado prefire a ortografía 'Tupy'), pero o 'Tupy' caeu en desgraza nalgunhas rexións de cultivo mexicanas. Nos Estados Unidos Oregón é o principal produtor comercial de amoras, producindo 19.300.000 kg en 2.500 hectáreas cultivadas en 2017.
Seleccionáronse numerosos cultivares para a súa produción comercial e amadora en Europa e os Estados Unidos. Dado que as numerosas especies forman híbridos con facilidade, existen numerosos cultivares con máis dunha especie na súa ascendencia.
Híbridos 'Marion' (comercializado como "marionberry") é outro importante cultivar que se seleccionou a partir de plántulas dun cruzamento entre os cultivares 'Chehalem' e 'Olallie' (comunmente chamado "Olallieberry"). 'Olallie' é á súa vez un cruzamento entre loganberry e youngberry. 'Marion', 'Chehalem' e 'Olallie' son só tres dos moitos cultivares de amora rubideira desenvolvidos polo Departamento de Agricultura dos Estados Unidos Servizo de Investigación Agrícola (USDA-ARS) na Universidade Estatal de Oregón en Corvallis, Oregón.
As variedades máis recentes deste programa son as variedades sen espiñas 'Black Diamond', 'Black Pearl' e 'Nightfall', así como as variedades de maduración moi temperá 'Obsidian' e 'Metolius'. O 'Black Diamond' é agora o principal cultivar que se planta no noroeste do Pacífico. Algúns dos outros cultivares deste programa son 'Newberry', 'Waldo', 'Siskiyou', 'Black Butte', 'Kotata', 'Pacific', e 'Cascade'.
Variedades rubideiras
As moras rubideiras son vigorosas e forman unha coroa, requiren un enreixado para o seu soporte e son menos resistentes ao frío que as amoras erectas ou semierectas. Ademais de no noroeste do Pacífico, estes tipos danse ben en climas similares, como o Reino Unido, Nova Zelandia, Chile e a países mediterráneos.
Variedades sen espiñas As amoras semierectas sen espiñas desenvolvéronse por primeira vez no Centro John Innes en Norwich, Reino Unido, e posteriormente polo USDA-ARS en Beltsville, Maryland. Estas plantas forman unha coroa e son moi vigorosas, polo que necesitan un enreixado como soporte. Os cultivares son 'Black Satin', 'Chester Thornless', 'Dirksen Thornless', 'Hull Thornless', 'Loch Maree', 'Loch Ness', 'Loch Tay', 'Merton Thornless', 'Smoothstem' e 'Triple Crown'. 'Loch Ness' e 'Loch Tay' gañaron o premio Award of Garden Merit da RHS do Reino Unido. O cultivar 'Cacanska Bestrna' (tamén chamado 'Cacak Thornless') desenvolveuse en Serbia, onde se plantaron moitos miles de hectáreas con el.
Variedades erectas