Kasai do Sur () foi un estado secesionista non recoñecido da República do Congo (a actual República Democrática do Congo) que foi semiindependente entre 1960 e 1962. Inicialmente proposto só como unha provincia, Kasai do Sur buscou a autonomía plena en circunstancias similares ás do seu estado veciño de Katanga, moito máis grande e situado ao sur, durante a axitación política xurdida logo da independencia do Congo Belga coñecida como crise do Congo. Con todo, a diferenza de Katanga, Kasai do Sur non declarou de xeito explícito a súa independencia plena da República do Congo ou rexeitou a soberanía congolesa.
O líder e principal defensor de Kasai do Sur, Albert Kalonji, que representara unha facción do movemento nacionalista (o Mouvement National Congolais-Kalonji ou MNC-K) antes da descolonización, explotou as tensións étnicas entre o seu propio grupo étnico, os baluba, e os bena lulla para crear un estado creado nos luba no corazón tradicional do grupo nas partes sur orientais da rexión de Kasai. Cando estalou a violencia sectaria ao longo do país, o estado declarou a súa secesión do Congo o 9 de agosto de 1960 e o seu goberno, e pediu aos baluba que vivían no resto do Congo que regresaran á súa "patria". Kalonji foi nomeado presidente. Aínda que o goberno de Kasai do Sur afirmaba formar unha parte autónoma dun estado federal que abarcaba todo o Congo, exercía un certo grao de autonomía rexional e mesmo produciu a súa propia constitución e selos postais. O estado, apoiado por potencias estranxeiras, particularmente Bélxica, e financiado polas exportacións de diamantes, xestionou numerosas crises, incluídas as causadas pola gran migración de refuxiados luba, mais tornouse cada vez máis militarista e represivo.
Pouco despois da súa secesión, as tropas de Kasai do Sur e as congolesas enfrontáronse logo de que o goberno central congolés ordenara a unha ofensiva contra a rexión. A campaña resultante, planeada como o primeiro acto dunha acción máis longa contra Katanga, estivo acompañada de masacres xeneralizadas de baluba e unha crise de refuxiados que algúns contemporáneos cualificaron como xenocidio. O estado foi invadido axiña polas tropas congolesas. A violencia na represión de Kasai proporcionou unha maior lexitimidade á destitución de Patrice Lumumba do cargo de Primeiro Ministro por parte de Joseph Kasa-Vubu a finais da década de 1960 e o posterior arresto e asasinato de Lumumba. Como resultado, Kasai do Sur mantívose en relativamente bos termos co novo goberno congolés dende 1961. Os seus líderes, incluído o propio Kalonji, serviron tanto no goberno de Kasai do Sur como no parlamento congolés. Kasai do sur continuou a exercer unha cuase independencia na que as tropas congolesas e das Nacións Unidas puideron moverse a través do territorio sen entrar en conflito coa xendarmería de Kasai do Sur. En abril de 1961, Kalonji adoptou o título real de Mulopwe ("Rei dos baluba") para vincular máis o estado co Imperio Luba precolonial. O acto dividiu ás autoridades de Kasai do Sur e Kalonji foi repudiado pola maioría dos representantes parlamentarios de Kasai do Sur en Léopoldville. En decembro de 1961, Kalonji foi arrestado cun pretexto legal en Léopoldville e encarcerado, e Ferdinand Kazadi asumiu o poder como xefe de estado interino. As tropas da ONU e do Congo ocuparon Kasai do Sur. En setembro de 1962, pouco despois de escapar da prisión e regresar a Kasai do Sur, Kalonji foi derrocado por un golpe de estado que o obrigou a exiliarse e puxo fin á secesión.
Adoita considerarse que o final da secesión de Kasai do Sur foi en decembro de 1961, a data do arresto de Kalonji, ou outubro de 1962 co golpe de estado contra Kalonji e a chegada definitiva das tropas gobernamentais.
Antecedentes Dominio colonial miniatura|Xefes luba no Estado Libre do Congo, ca. 1900 O dominio colonial europeo no Congo comezou a finais do século XIX. O rei Leopoldo II de Bélxica, frustrado pola falta de poder e prestixio internacional do seu país, tentou persuadir ao goberno belga para que apoiara a expansión colonial ao redor da daquela pouco explorada conca do Congo. A ambivalencia do goberno belga ante a idea levou a Leopoldo a crear finalmente unha colonia pola súa propia conta. Co apoio de varios países occidentais, que vían a Leopoldo como un tapón útil entre os poderes coloniais rivais, Leopoldo conseguiu o recoñecemento internacional dunha colonia persoal, o Estado Libre do Congo en 1885. O Imperio Luba, o maior poder na rexión de Kasai, foi anexado ao novo estado en 1889. Contra o cambio de século, a violencia dos funcionarios do Estado Libre contra os congoleses, e o desapiadado sistema de extracción económica levaran a unha intensa presión diplomática sobre Bélxica para que asumira o control oficial do país, o que fixo en 1908, creando o Congo Belga.
O dominio belga no Congo estaba baseado na "trindade colonial" (trinité coloniale) de estado, misioneiros e intereses da empresa privada. O privilexio dos intereses comerciais belgas significou que grandes cantidades de capital fluíron cara o Congo e que as rexións individuais se especializaron. En moitas ocasións, os intereses do goberno e da empresa privada vinculáronse estreitamente e o estado axudou ás empresas a esmagar folgas e eliminar outras barreiras impostas pola poboación. O país estaba dividido en subdivisións administrativas organizadas xerarquicamente, e dirixidas de xeito uniforme segundo unha "política nativa" (politique indigène) establecida – en contraste cos británicos e franceses, que xeralmente favorecían o sistema de goberno indirecto mediante o cal os líderes tradicionais mantiñan a súa posición de autoridade baixo a supervisión colonial.
Etnicidade Antes do inicio do período colonial, a rexión de Kasai do Sur formaba parte do Imperio Luba, unha federación de reinos locais cun certo grao de uniformidade cultural. Durante os séculos XVII e XVIII, os baluba estendéronse por grandes partes da sabana de Kasai-Katanga ao longo da conca do río Kasai e finalmente se converteron en numerosos subgrupos étnicos, especialmente os luba-kasai e os luba-katanga. Aínda que nunca se uniron nun único estado centralizado, os grupos mantiveron un grao de apego emocional baseado en mitos de orixe e prácticas culturais compartidas. Outros grupos, como os songye e os kanyok, tamén tiñan unha longa historia na rexión de Kasai.
Un dos maiores legados do dominio colonial en Kasai foi a redivisión arbitraria da poboación en novos grupos étnicos. A pesar da lingua (tshiluba) e cultura compartidas por ambos grupos, os administradores coloniais crían que os habitantes da área do río Lulua eran etnicamente diferentes aos baluba e chamáronos bena lulua. Os colonos crían que os baluba eran máis intelixentes, traballadores e abertos a novas ideas que os bena lulua, aos que consideraban máis reaccionarios e estúpidos. Como resultado, a partir da década de 1930 o estado comezou a tratar a ambos grupos de xeito diferente e aplicou distintas políticas para cada un e promoveu aos baluba para posicións por riba doutras etnias.
Durante a década de 1950, cando os belgas comezaron a temer que o ascenso dunha elite luba poderosa puidera converterse nunha ameaza para o goberno colonial, a administración comezou a apoiar as organizacións lulua. Isto contribuíu aínda máis á crecente polarización étnica entre os dous grupos. En 1952, fundouse unha organización chamada os Lulua Frères (Irmáns Lulua) para facer campaña polo ascenso socioeconómico do grupo lulua e converteuse nun representante non oficial dos bena lulua. En 1959, a animosidade entre os luba e os lulua chegou a un punto crítico co descubrimento dunha proposta colonial para trasladar os granxeiros luba fora das terras lulua ás menos fértiles terras do territorio luba. Como resultado, as hostilidades aumentaron e estalaron enfrontamentos violentos. En agosto de 1959, as manifestacións luba contra o plano foron reprimidas con violencia polo exército e a policía colonial.
Movemento nacionalista e política congolesa miniatura|dereita|Patrice Lumumba separouse de Kalonji en 1959 e negoulles aos seus partidarios calquera papel no goberno central. Nacionalismo congolés No Congo Belga desenvolveuse durante a década de 1950 un movemento panafricano e nacionalista anticolonial, principalmente entre a clase évolué (a burguesía negra urbanizada). O movemento dividise en varios partidos e grupos que estaban amplamente divididos por liñas éticas e xeográficas e se opuñan os uns aos outros. O maior deles, Mouvement National Congolais (MNC), foi unha organización de fronte unida adicada a lograr a independencia "nun tempo razoable". Foi creada ao redor dunha carta que foi asinada, entre outros, por Patrice Lumumba, Cyrille Adoula e Joseph Iléo. Lumumba converteuse na figura destacada e contra o final do ano 1959, o partido afirmaba contar con 58 000 membros. Con todo, moitos consideraron o MNC demasiado moderado. Emerxeron outros numerosos partidos que se distinguían polo seu radicalismo, o apoio ao federalismo ou o centralismo, e a súa afiliación a determinados grupos étnicos. O principal rival do MNC foi a Alliance des Bakongo (ABAKO), liderada por Joseph Kasa-Vubu, un partido moito máis radical apoiando polo pobo congo no norte e a Confédération des Associations Tribales du Katanga (CONAKAT) de Moïse Tshombe, un partido fortemente federalista na meridional provincia de Katanga.
Separación de Kalonji-Lumumba e polarización miniatura|esquerda|Albert Kalonji rompeu con Lumumba e posteriormente liderou a secesión de Kasai do Sur. Aínda que era o maior dos partidos nacionalistas africanos, o MNC tiña moitas faccións internas diferentes que adoptaban posturas diferentes sobre unha serie de cuestións. O partido foise polarizando máis entre os évolués moderados e a masa de membros máis radicais. Unha facción radical e federalista encabezada por Ileo e Albert Kalonji escindiuse en xullo de 1959, mais non conseguiu inducir desercións masivas doutros membros do MNC. A facción disidente pasou a chamarse MNC-Kalonji (MNC-K), mentes que o grupo maioritario pasou a denominarse MNC-Lumumba (MNC-L). A escisión dividiu a base de apoio do partido entre aqueles que apoiaban a Lumumba, principalmente na rexión de Stanleyville, no nordés, e os que respaldaban o MNC-K, popular no sur e entre os membros do propio grupo étnico de Kalonji, os baluba. Posteriormente o MNC-K formou un cartel con ABAKO e o Parti Solidaire Africain (PSA) para reclamar un Congo unido pero federalizado.
As eleccións de 1960 dexeneraron nun "plebiscito antibaluba" en Kasai, xa que o MNC-K luba conseguiu obter a maioría simple pero non conseguiu tomar o control do goberno provincial. Pola contra, Lumumba promoveu a un candidato lulua, Barthélemy Mukenge, como presidente provincial mentres a Kalonji negóuselle unha importante carteira ministerial no goberno nacional de Lumumba. Kalonji rexeitou a oferta de Lumumba da carteira de Agricultura. Mukenge tentou formar un goberno de unidade, mesmo ofrecendo ao membro do MNC-K Joseph Ngalula un posto no seu gabinete. Ngalula rexeitou a oferta e o 14 de xuño o MNC-K decidiu crear un goberno alternativo baixo o seu liderado. Kalonji non recoñeceu este goberno como autoridade algunha.