Esteban Martín Higinio de Bilbao Eguía, nado en Bilbao o 11 de xaneiro de 1879 e finado en Durango o 23 de setembro de 1970, foi un avogado e político español, católico e de ideoloxía carlista que tivo unha gran presenza institucional durante gran parte do século XX.

Durante a Restauración permaneceu dentro do tradicionalismo carlista, sendo varias veces deputado nas Cortes e senador, para se ir afastando progresivamente. Defensor dos foros, tando vascos coma navarros, apoiou a ditadura de Primo de Rivera, coa que foi presidente da Deputación Foral de Biscaia. Na Segunda República, foi deputado carlista en varias eleccións, mais noutras, tratou de boicotelas non presentándose e amosando un feroz antirrepublicanismo que deixou tamén patente en multitude de escritos e de conferencias por toda España.

Durante a Guerra civil española, apoiou o bando sublevado. Foi detido e intercambiado polo alcalde de Bilbao e marchou cara a zona sublevada. Aló, ante a indefinición do carlismo, progresivamente foise achegando a Franco e aceptou a unificación coa Falange (1937) o que lle supuxo ser expulsado das ringleiras do carlismo. Durante o franquismo chegou ás máis altas institucións como ministro de xustiza e responsable da maior parte do entramado lexislativo do réxime e, como presidente das Cortes durante máis de vinte anos. Durante todo este tempo, foi un inimigo da influencia de Falange no réxime.

Traxectoria

Familia e primeiros anos Esteban Martín Higinio de Bilbao Eguía naceu nunha familia da burguesía vasca de clase media. O seu avó paterno, Manuel Bilbao, rexentaba un negocio mercantil na súa cidade natal de Guernica, na provincia de Biscaia. Un dos fillos de Manuel converteuse en presbítero, mentres que outro, Hilario Bilbao Ortúzar, trasladouse a Bilbao e exerceu como médico. Hilario casou con María Concepción Matea de Eguía Galindez, descendente dunha distinguida e ramificada familia biscaia. O matrimonio tivo seis fillos, incluíndo a Esteban. Tódolos fillos dos Bilbao Eguía criáronse nun ambiente fervorosamente católico, aínda que se descoñece a súa ideoloxía política. Esteban estudou a secundaria no Instituto Provincial, o instituto público local de Bilbao. Posteriormente, estudou Dereito e Filosofía, inicialmente na Universidade de Deusto dos xesuítas en Bilbao, para se trasladar á prestixiosa Universidade de Salamanca, onde completou ámbolos dous plans de estudos. Finalmente, coroou a súa carreira académica co doutoramento en Dereito pola Universidade Central de Madrid.esquerda|miniatura|Voda de Esteban Bilbao e María Urisbasterra en 1913.Tras regresar á súa Biscaia natal, abriu un bufete de avogados e, en 1904, rexistrouse como avogado en exercicio en Bilbao. En 1913, casou con María de Uribasterra e Ibarrondo (1891–1976) e o matrimonio non tivo fillos.

Actividade pública temperá Non está claro se Bilbao herdou a súa perspectiva carlista dos seus antepasados ​​ou se a adoptou durante os seus anos académicos. En 1902, xa estaba firmemente establecido nas estruturas locais biscaíñas do carlismo dominante e, xunto a figuras nacionais como Juan Vázquez de Mella, percorreu a provincia, organizando reunións e pronunciando discursos. En 1904, presentouse como candidato carlista ás eleccións ao Concello de Bilbao polo distrito de Santiago e saíu concelleiro, mais perdeu a acta un mes despois cando se opuxo á presenza dun ministro protestante nun acto municipal oficial, o goberno acusouno de violar a constitución e foi desposuído da súa acta. Algunhas fontes suxiren que, tamén,foi nomeado tenente de alcalde.

Militancia católica esquerda|miniatura|Carlos, duque de Madrid, autoproclamado Carlos VII. Na súa procura da militancia católica contra a crecente secularización, Bilbao desempeñou un papel fundamental na rama biscaíña da Juventud Católica e participou en diversas conferencias da organización por toda España. Tamén participou activamente noutras iniciativas católicas locais, como representar o carlismo en reunións públicas que se opoñían ás escolas laicas. Como membro da Xunta Católica de Biscaia, participou en innumerables reunións e eventos, sendo o máis destacado o Acto de Zumárraga en 1910. As súas actividades alcanzaron o seu auxe durante o alboroto público causado pola chamada Lei do cadeado. Algúns dos seus discursos rozaron o límite da legalidade, o que levou a ser xulgado tres veces, aínda que se descoñecen os resultados destes xuízos.

Militancia política carlista Dentro das filas tradicionalistas, Bilbao, xunto cos seus compañeiros estudantes de Deusto, Víctor Pradera e Julio Urquijo, formaron unha nova xeración de activistas que pretendían representar un carlismo pacífico, que querían facer do parlamento un instrumento para destruílo dende dentro e non seren un apoio do sistema. Foron promovidos polo pretendente Carlos VII e o líder do partido, o Marqués de Cerralbo, no seu esforzo por construír unha rede carlista moderna. Así, en 1907, Bilbao presentouse como candidato oficial do partido ás Cortes polo o distrito alavés de Vitoria. A súa estrea converteuse nun conflito fratricida, xa que outro carlista, Enrique Ortiz de Zárate, presentouse co apoio da mocidade e dun electorado máis militante; como resultado, ambos carlistas perderon.

En 1910, houbo rumores de que Bilbao substituiría a Vázquez de Mella como candidato xaimista en Pamplona, ​​Navarra, pero ao final, foi este último quen se presentou e gañou. Na campaña posterior de 1914, Bilbao presentouse na súa Biscaia natal, en Durango, pero perdeu de novo, esta vez fronte ao candidato conservador José de Amézola y Aspizua.

Bilbao adoptou a identidade vasca na tradición carlista, considerando os foros provinciais locais e a identidade étnica como elementos indispensables da nación política española en xeral. Participou no primeiro Congreso de Estudos Vascos, onde tivo a honra de pronunciar o discurso de clausura. No seu discurso, expresou a súa solidariedade coa perseguida "nai Euskal Herria" e avogou pola creación dunha universidade vasca para liderar a "restauración cultural vasca". Permaneceu activo nos congresos posteriores ata finais da década de 1920, desempeñando un papel vital na súa Sección de Estudos Sociais. O seu interese polas cuestións sociais estendeuse máis alá do ámbito vasco, como o demostra a súa publicación do folleto "La cuestión social".

Actividade política esquerda|miniatura|Intervención de Esteban bilbao nun mitin da vertente xaimista do carlismo en Vitoria (Áraba), xuño de 1911. Restauración borbónica Tras campañas electorais infrutuosas en Áraba, Navarra e Biscaia, Bilbao competiu en 1916 no feudo nacional carlista, o distrito guipuscoano de Tolosa. Derrotou o candidato conservador e converteuse en parte da minoría xaimista con 9 membros nas Cortes. En 1918, presentouse de novo no mesmo distrito e foi reelixido. Coñecido pola súa activa defensa da Igrexa, a relixión e o tradicionalismo, Bilbao distinguiuse como un dos oradores carlistas máis notables, aínda que algúns críticos describiron o seu estilo como unha inclinación pola retórica extravagante.

Durante a crise mellista, Bilbao permaneceu leal ao sucesivo pretendente, Xaime duque de Madrid, e traballou estreitamente con el, mesmo editando algunhas das súas proclamas e documentos. A medida que a secesión decimaba as filas jaimistas, Bilbao converteuse no xefe local de Biscaia. En 1919, foi presentado como candidato jaimista provincial ao Senado. Elixido, permaneceu activo, centrándose nas leis sindicais e no estatuto autónomo das universidades. Non está claro por que abandonou o seu cargo senatorial en 1920 para presentarse de novo ás Cortes, pero esta vez regresou a Navarra e foi elixido desde outro bastión carlista, o distrito de Estella. En 1923, durante a última campaña parlamentaria da Restauración, o rei carlista ordenou a abstención e non se presentaron candidatos oficiais.

Ditadura de Primo de Rivera esquerda|miniatura|Esteban Bilbao nunha foto publicada en La Hormiga de oro, no número do 10 de xuño de 1916, na páxina 381. Aínda que a maioría dos carlistas inicialmente acolleron con satisfacción o golpe de Primo de Rivera, considerándoo un trampolín cara a unha monarquía tradicionalista e antidemocrática, paseniño, a súa simpatía axiña esvaeceuse. Xaime de Borbón finalmente ordenou aos seus seguidores que non participasen nas institucións da ditadura. Non obstante, Bilbao ignorou esta directiva e converteuse nun dos maiores defensores da ditadura e, consecuentemente, en 1924, uniuse ao novo partido estatal, Unión Patriótica.

En 1926, foi nomeado presidente da Deputación de Biscaia, un cargo que ocupou durante catro anos, durante os cales traballou para negociar o concerto económico provincial. En 1927, uniuse á Asemblea Nacional Consultiva como representante das deputacións provinciais.

Non está claro cal destas accións foi a gota que colmou o vaso, pero Don Xaime e o seu representante político en España, o marqués de Villores, mantivéronse firmes e expulsaron a Bilbao das filas carlistas. Don Xaime non tiña ningún problema coa natureza ditatorial do réxime de Primo mais rematou por oporse ao se decatar que Primo pretendía apoiar a monarquía afonsina e en 1925, co Manifesto de París, declarou a súa condena. Isto levou a algúns autores a concluír que, ao aceptar cargos ofrecidos polo ditador, Bilbao traizoou o carlismo e pasou ao bando afonsino. A pesar disto, Bilbao mantivo a súa identidade carlista e aliñouse coa rama mellista do tradicionalismo.

Tamén se mantivo activo como político católico, dirixindo a sección biscaíña de Acción Católica desde principios da década de 1920 até 1933. Posteriormente participou no seu primeiro congreso nacional e pronunciou un discurso. En 1929, intentou lanzar unha nova agrupación política católica, pero a iniciativa non conseguiu éxito, recibindo só unha morna acollida por parte do primado Segura. Durante o período da Dictablanda, Bilbao contactou cos primoderiveristas monárquicos orfos da Unión Monárquica Nacional, falando nas súas reunións públicas.

Segunda República esquerda|miniatura|Xaime de Borbón e de Borbón-Parma, autoproclamado duque de Madrid.As fontes proporcionan información contraditoria sobre as relacións de Bilbao co carlismo dominante despois da caída da monarquía. Algúns autores afirman que, aínda que moitos carlistas crían que o auxe da República, militantemente secular, requiría a unificación de varias ramas tradicionalistas, Bilbao non estaba entusiasmado por volver baixo o mando de Xaime, duque de Madrid. Outros estudosos argumentan que en abril de 1931, este xa anunciara a proclamación do reclamante, que instruía aos carlistas para axudar a manter a orde e permanecer vixiantes contra a ameaza da tiranía de inspiración estranxeira,Con todo, os diferentes autores non se poñen de acordo sobre se se refería á Rusia soviética ou ao exiliado Afonso XIII. Ademais, hai informes contraditorios de que a finais de 1931 e principios de 1932, Bilbao intentou negociar un acordo dinástico fracasado co deposto Afonso XIII.