thumb|Twentysix Gasoline Stations, 1963 de Edward Ruscha
O libro de artista é unha obra artística realizada baixo a forma de libro, a miúdo publicada como unha edición numerada de tiraxe limitada, aínda que ás veces se produce como obxecto único e recibe entón o nome de unique.
Os libros de artista producíronse empregando unha gran variedade de formas, entre elas rolos, pregables, concertinas, follas encadernadas ou soltas contidas en caixas.
Entre as experimentacións contemporáneas relacionadas cos formatos de lectura non lineal mencionouse o Libro con ás, un libro-obxecto composto por páxinas con lapelas laterais pregables que permiten diferentes combinacións de texto e múltiples percorridos de lectura.
Os artistas dedicáronse á impresión e produción de libros durante séculos, pero o libro de artista consolidouse principalmente no século XX. «Os libros de artista son libros ou obxectos con forma de libro na factura, configuración e aspecto final dos cales o artista tivo un alto grao de control; onde o libro é considerado unha obra de arte en si mesma.» Stephen BuryArtists' Books: The Book As a Work of Art, 1963–1995, Bury, Scolar Press, 1995
Evolución e difusión thumb|upright=1.7|EDICIÓNS FUTURISTAS DE "POESIA", 1911 - colección Gesualdo Manzella Frontini O libro de artista nace, na acepción máis difundida e compartida, coas vangardas históricas do século XX e, en particular, co Futurismo; no texto de Marinetti de 1922 titulado Gli indomabili teorizase unha desmaterialización do libro habitual para unha transfiguración e descontextualización en formas e materiais que exalten o contido dun libro-obxecto de arte ou lle outorguen un sentido infrecuente, mais sempre dentro da exaltación do valor cultural, formativo e creativo que un libro pode desempeñar.
Para realizar esta exaltación do libro nacen os «libros indestrutíbeis», con páxinas de lata, cubertas de madeira a miúdo suxeitas con vistosos parafusos, como por exemplo a encadernación que o editor Dinamo Azari fixo realizar para o libro Depero futurista.
Fortunato Depero foi un dos primeiros autores futuristas en crear libros de artista, que agora poden verse no MART de Rovereto (TN), xunto con moitos outros exemplos de artes -puras e aplicadas- dese movemento integramente italiano que se vinculou a Filippo Tommaso Marinetti.
Trátase de pezas únicas, ou numeradas en series limitadas de moi poucos exemplares, realizadas con técnicas mixtas entre as que destaca o collage, alternado con partes impresas con tipos tipográficos e con páxinas, ou fragmentos delas, tomados da vida cotiá e do mundo da publicidade.
Emilio Isgrò presentou nos anos sesenta en galerías de arte e na Bienal de Venecia, en 1964, obras conceptuais en forma de libro de artista nas que a operación consistía na cancelación de algunhas palabras ou de liñas enteiras con fortes trazos negros que volven case ilexible o texto orixinal do escritor-autor do libro. Esta e outras operacións aparentemente destrutivas do traballo creativo alleo non tiveron nunca intención ofensiva, senón que tenderon a unha resignificación para procurar ou crear un «sentido diferente» para unha mesma obra, en liña coas pegadas que o Dadaísmo e, en particular, Marcel Duchamp, deixaron en herdanza desde a segunda década do século XX. Estas operacións de literal desestruturación dos «orixinais» contribuíron moitas veces a devolver a atención do público sobre as «palabras» e as «imaxes», restitúndolles o seu propio sentido, literal ou simbólico.
O libro de artista tamén é parte integrante da Arte postal e enténdese como «obxecto» e ao mesmo tempo «lugar de cultura» para o artista e para o receptor: esta é a teoría proposta pola historiadora da arte Daniela Palazzoli en publicacións coñecidas e compartida polo mundo da arte visual e conceptual. É actual e interesante o paralelo proposto entre o libro post-tipográfico e os textos e supertextos que a web pon á nosa disposición, recuperando unha experiencia sensorial e non só son-visual.
Particularmente en Francia e Bélxica están moi difundidas as realizacións de libros de artista con partes que reutilizan materiais existentes e outras confeccionadas con bordados sobre tecidos ou cartóns coloreados, con resultados naif moi decorativos e personalizados.
Historia thumb|upright=0.6|Frontispicio de Songs of Innocence and of Experience de William Blake.
Orixes da forma: William Blake Os artistas estiveron implicados na produción de libros en Europa desde o primeiro período medieval (con obras como o Libro de Kells e o códice Très riches heures du Duc de Berry); a maioría dos estudosos desta materia citan o artista visionario e poeta inglés William Blake (1757–1827) como o primeiro representante directo.
Libros do tipo Songs of Innocence and of Experience: Shewing the Two Contrary States of the Human Soul (Cancións da inocencia e da experiencia: representación dos dous estados contrarios da alma humana) foron escritos, ilustrados, impresos, coloreados e encadernados por Blake e pola súa esposa Catherine, e a fusión de textos e imaxes feitos á man creaba obras intensamente vivas e herméticas sen precedentes evidentes. Estas obras acabaron por marcar o ton dos libros de artista, ao vincular a autoedición e a autodistribución coa integración de texto, imaxe e forma. Todos estes factores permaneceron como conceptos chave para os libros de artista ata hoxe.
Produción de vangarda (1909–1937) thumb|left|Zang Tumb Tumb, 1914.Poesía de Marinetti impresa no muro dun edificio en Leida, nos Países Baixos.
Mentres Europa avanzaba catastroficamente cara á primeira guerra mundial, diversos grupos de artistas de vangarda do continente comezaron a centrarse en folletos, manifestos, carteis e libros. Isto ocorría en parte como modo de promoverse dentro dun mundo cada vez máis dominado pola impresión, pero tamén como estratexia para evitar os sistemas tradicionais de exhibición en galerías, difundir ideas e crear obras economicamente accesíbeis que puidesen, en teoría, ser vistas por persoas que non frecuentaban as galerías de arte.
Este desprazamento cara ao radicalismo ficou exemplificado polos futuristas italianos, e en particular por Filippo Marinetti (1876–1944). A publicación do Manifesto do futurismo, en 1909, na primeira páxina do xornal francés Le Figaro, foi un audaz coup de théâtre que lle deu notoriedade internacional.Para unha tradución do manifesto, véxase Manifesto do Futurismo. Marinetti utilizou a fama resultante para percorrer Europa e impulsar movementos futuristas en todo o continente, dedicados a producir libros e folletos.
En Londres, por exemplo, a visita de Marinetti acelerou a fundación do movemento cultural vorticista por Wyndham Lewis, cuxa revista literaria BLAST é un dos primeiros exemplos de publicación periódica modernista. Porén, no ámbito da creación artística de libros, o derivado máis influente dos principios futuristas produciuse en Rusia. Marinetti visitouna en 1914, propagando os principios futuristas de velocidade, perigo e cacofonía.Mal que a súa visita non saíse moi ben, xa que os membros do Cubismo consideraron os seus discursos decididamente paternalistas. Cfr. Collaborating on the paradigm of the future de Margarita Tupitsyn The Russian Avant-Garde Book, Rowell & Wye, MOMA, 2002, p. 11.
Futurismo ruso (1910–1917) thumb|left|O libro Zangezi (сверхповесть) de Velimir Jlebnikov (1922), unha sorte de drama extático escrito parcialmente nunha lingua inventada. Baseados en Moscova e concentrados no grupo Gileia dos poetas transmentais (zaum) David e Nikolai Burliuk, Elena Guro, Vasili Kamenski e Velimir Jlebnikov, os futuristas rusos crearon unha serie continua de libros de artista que desafiaban toda hipótese de produción ortodoxa de libros. Aínda que algúns dos libros creados por este grupo eran edicións tipográficas relativamente simples de poesía, moitos outros experimentaron coa forma, a estrutura, os materiais e os contidos, e aínda hoxe parecen actuais.
Obras importantes como Mondindietro (1912), de Jlebnikov e Krucènych, Natal'ja Gončarova, Michail Larionov e Vladimir Tatlin, Boog transmentale (1915) de Aliagrov e Krucènych & Olga Rozanova, e Guerra Universale (1916) de Krucènych empregaban textos escritos á man, integrados con elementos expresivos en litografía e collage, creando pequenas edicións con diferenzas dramáticas entre os exemplares individuais. Outros títulos experimentaban con materiais como o papel pintado, con métodos de impresión como a copia carbón e os polígrafos, e con métodos de encadernación que incluían a secuencia aleatoria de páxinas, garantindo así que ningún libro tivese o mesmo significado contextual.The Russian Avant-Garde Book, Rowell & Wye, MOMA, 2002
O futurismo ruso transformouse gradualmente en construtivismo despois da Revolución rusa, centrado nas figuras clave de Kazimir Malevich e Tatlin. Co obxectivo de crear unha nova arte proletaria para unha nova época comunista, os libros construtivistas tiveron tamén un enorme impacto noutras vangardas europeas, con obras de deseño e de texto escrito, como Per la Voce de El Lissitzky (1922), influíndo directamente nos grupos inspirados ou directamente vinculados ao comunismo. O Dadaísmo en Zúric e Berlín, o Bauhaus en Weimar e De Stijl nos Países Baixos, imprimiron numerosos libros, revistas e folletos teóricos no seo do novo estilo modernista internacional emerxente. Entre os libros de artista deste período inclúese o libro de Kurt Schwitters e Kate Steinitz Lo Spaventapasseri (1925), e a publicación periódica De Stijl de Theo van Doesburg.
Dada e surrealismo O Dada comezou no Cabaret Voltaire de Zúric, formado por un grupo de artistas exiliados en Suíza durante a Primeira guerra mundial. Inicialmente influídos pola poesía sonora de Vasili Kandinsky e polo Der Blaue Reiter Almanach que Kandinsky publicaba xunto con Franz Marc, os libros de artista, as revistas, os manifestos e o teatro do absurdo estiveron no centro de cada unha das principais manifestacións do Dada. O Dada berlinés, en particular, fundado por Richard Huelsenbeck despois da súa saída de Zúric en 1917, publicou unha gran cantidade de libros artísticos incendiarios, como o de George Grosz titulado La Faccia della Classe Dominante (1921), unha serie de litografías satíricas de contido político sobre a burguesía alemá.
Aínda que vinculado sobre todo coa poesía e a teoría, o Surrealismo creou numerosas obras que continuaron a tradición francesa do Livre d'Artiste, ao tempo que a subvertían. Une semaine de bonté de Max Ernst (1934), un collage de imaxes tomadas de libros da época vitoriana, é un exemplo célebre, igual que a cuberta feita por Marcel Duchamp para Le Surréalisme (1947), que mostra un peito táctil tridimensional feito de goma rosa.Marcel Duchamp Studies Online,
Un importante escritor/artista ruso que creou libros artísticos foi Aleksei Remizov.Julia Friedman, Beyond Symbolism and Surrealism: Alexei Remizov's Synthetic Art, Northwestern University Press, 2010. Inspirándose na literatura rusa medieval, nos seus libros de artista combinaba soños, realidade e fantasía pura.
Posmodernismo e pop art thumb|Folleto artístico publicado por Unpopular Books, incluída a tradución inglesa de Creation Ouvert de Asger Jorn.
Recuperación da vangarda Despois da Segunda guerra mundial, moitos artistas en Europa intentaron reconstruír os vínculos alén das fronteiras nacionais e empregaron o libro de artista como forma de experimentar coa forma, difundir ideas e establecer conexións con grupos afíns noutros países.